I SA/Bk 585/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2013 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego podając, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co podnosi koszty produkcji rolnej. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia [...] marca 2014 r. skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, powyższe skutkuje tym, iż zachodzi konieczność wynajmowania pracowników do cięższych prac w gospodarstwie, co zwiększa koszty tej działalności. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. E. S. nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 473 zł miesięcznie, w maju 2014 r. w całości zajęta przez Urząd Skarbowy. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł, a także otrzymał kwotę 1.033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Aktualnie wobec skarżącego prowadzone jest siedem postepowań egzekucyjnych. E. S. ma zadłużenie na kwotę 15.000 zł Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, argumentując, że złożone przez skarżącego oświadczenie o sytuacji rodzinnej i majątkowej jest niewiarygodne, gdyż przedstawia jedynie okoliczności dotyczącej złej sytuacji materialnej. Tymczasem w wyniku poczynionych ustaleń, w szczególności informacji z sądów powszechnych oraz Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. M., ustalono, że skarżący dysponuje znacznym majątkiem, w tym znaczną kwotą środków finansowych. Otóż, w wyniku przeprowadzonego postępowania, zasądzono na rzecz skarżącego kwotę 121.779,25 zł tytułem spłaty, która to kwota została złożona do depozytu sądowego, której skarżący nie podjął. Z kwoty będącej w depozycie komornik dokonał zajęcia jedynie kwoty 1.421,26 zł. Ponadto posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy, co świadczy o dużych możliwościach zarobkowych skarżącego. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, wskazując na naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dowolną i stronniczą ocenę zgromadzonych dowodów. Podkreślił, że znajduje się w tragicznej sytuacji życiowej i materialnej, zaś informacje przekazane przez organ nadzoru budowlanego są nieprawdziwe. Zaznaczył, że jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, posiada zaświadczenie o konieczności leczenia kardiologicznego i neurologicznego. Zdaniem skarżącego, jego stan zdrowia nie pozwala na wykonywanie żadnych prac w gospodarstwie rolnym. W zakresie kwoty złożonej do depozytu sądowego wyjaśnił, że nie pobrał z niej ani złotówki, że została ona zajęta przez komornika, a ponadto złożył skargę kasacyjną od orzeczenia Sądu Okręgowego w Ł., także w sytuacji uchylenia krzywdzącego go orzeczenia o zniesieniu współwłasności, kwota z depozytu zostanie zwrócona zobowiązanemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto wskazania wymaga, że istotą prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wnioskuje skarżący, jest możliwość zapewnienia prawa do sądu osobom, które wykażą, że z uwagi na swoją sytuację majątkową nie mogą pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że koszty takiego postępowania obciążają społeczeństwo. W ocenie Sądu, analizując oświadczenia skarżącego oraz przedłożone dokumenty, sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. Brak jest uzasadnionych przesłanek, by koszty postępowania sądowego w tej sprawie ponosili wszyscy podatnicy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że źródłem jego stałego miesięcznego utrzymania pozostaje renta w wysokości 473 zł., czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz jednorazowy dochód z tytułu zwrotu podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł i dopłat unijnych w wysokości 1.033 zł. W skład jego majątku wchodzą nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m². Skarżący ma zaległości w płaceniu bieżących rachunków oraz toczą się w stosunku do niego postępowania egzekucyjne na kwotę 15.000 zł, co znacznie ogranicza produkcję rolną. Jednakże w powyższym wniosku skarżący nie wskazał, że w 2014 r. została złożona do depozytu sądowego kwota 121.779,25 zł, należna skarżącemu, tytułem spłaty za zniesienie współwłasność określonych użytków rolnych. Okoliczność, że kwota ta znajduje się w depozycie sądowym, bowiem wnioskodawca nie chciał wskazać numeru konta bankowego, na które mają być wpłacone pieniądze przez zobowiązanego, w żaden sposób nie przeczy temu, że to skarżący nadal jest dysponentem tych środków. Ponadto, z informacji przekazanych przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. M. wynika, że skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej oraz inwentarz żywy. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że oświadczenie skarżącego o dochodach budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością, ponieważ w tym oświadczeniu skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Wobec takich ustaleń nie mają znaczenia dla wyniku postępowania okoliczności podnoszone przez skarżącego w sprzeciwie. Sprzeciw nie zawiera bowiem żadnych konkretów, które pozwoliłby na dokonanie odmiennej oceny sytuacji materialnej skarżącego niż wynikająca ze złożonego oświadczenia oraz dokumentów przekazanych przez sądy powszechne oraz pisma organu nadzoru budowlanego. Na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego nie mogą mieć wpływu podnoszone w sprzeciwie zatargi i spór pomiędzy nim a rodziną M., skutkujący tym, że skarżący nie chce podejmować pieniędzy złożonych przez T. M. do depozytu sądowego. Powyższe nie zmienia faktu, że dysponentem tej kwoty jest skarżący, zaś wbrew twierdzeniom skarżącego, została ona zajęta przez komornika jedynie w niewielkiej wartości – 1.421.26 zł. Tym samym, to skarżący może swobodnie dysponować kwota ponad 100.000 zł. Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego, dotyczących jego stanu zdrowia, wieku, braku zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, konieczności leczenia kardiologicznego i neurologicznego, w ocenie Sądu, okoliczności te nie mogą mieć wpływu na zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze, w tym 3 kombajny niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy, a zatem mimo swojego wieku i stanu zdrowia prowadzi działalność rolniczą. W ocenie Sądu, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w prowadzonym gospodarstwie pomagały skarżącemu osoby trzecie, co nie wyklucza znacznej dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego. Końcowo wskazać należy, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego, w aspekcie przyznania prawa pomocy była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2014 r. II OZ 1303/14, w którym to Sąd uznał za uzasadnione cofnięcie skarżącemu przyznanego prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, z uwagi na nowe okoliczności zaistniałe w majątku skarżącego – dysponowanie kwota ponad 100.000 zł złożoną w depozycie sądowym Sądu Rejonowego w W. M. Wobec powyższych okoliczności należało uznać, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.