I SA/Bk 59/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant referent Mateusz Kownacki, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie wobec FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okres od lutego 2012 r. do czerwca 2014 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na rzecz skarżącego P. S. kwotę 497,00 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił P. S. (dalej: "Skarżący") umorzenia należności z tytułu składek wobec FUS, FUZ oraz FP i FGŚP za okres: luty 2012r.-maj 2012 r., lipiec 2012 r.- czerwiec 2014 r. w łącznej wysokości 96.616,44 zł. W punkcie II decyzji umorzono postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wobec FUS oraz FUZ w łącznej kwocie 80.673,16 zł. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Skarżący wskazał, że decyzja została wydana nieprawidłowo, bowiem nie uwzględniała powołanych przez Skarżącego okoliczności, wskazujących na trudną sytuację finansową i rodzinną. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał swoją decyzję w mocy. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że zobowiązanie Skarżącego do zapłaty składek wynika z decyzji z dnia [...] października 2014r. znak:[...] , nr [...] uprawomocnionej w dniu [...] listopada 2014 r. Ponadto podał, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec wspólników spółki S. s.c, z siedzibą w B. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2016 r. W dniu [...] września 2016 r. zostały złożone zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Aktualnie sprawę rozpatruje ww. organ nadzoru. Organ stwierdził, że analiza akt sprawy nie potwierdziła, aby zaszły okoliczności potwierdzające wystąpienie przesłanek przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek na podstawie z art. 28 ust. 2-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. – dalej: "u.s.u.s."). Organ podkreślił, że z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że sytuacja osoby zobowiązanej do zapłaty składek na mocy decyzji przenoszącej odpowiedzialność za dług Spółki nie może stanowić podstawy do umorzenia należności. Umorzenie należności na tej podstawie możliwe jest wyłącznie w stosunku do osób ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami tych składek (składek na własne ubezpieczenia). Ponadto organ wskazał, że podejmując decyzję w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek należy postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes zobowiązanego, a z drugiej interes ubezpieczeń społecznych - przyznając któremuś z tych interesów priorytet. Z umorzenia zaległości nie można czynić powszechnie stosowanej metody prowadzącej do braku zaległości z tytułu składek. Umorzenie tych należności - zgodnie z brzmieniem obowiązujących w tym zakresie przepisów - ma charakter fakultatywny - co oznacza, że ZUS ma prawo podjąć decyzję o ich umorzeniu, nie ma natomiast takiego obowiązku. Nawet spełnienie przesłanek określonych przepisami regulujących kwestie umorzenia składek jedynie otwiera możliwość ich umorzenia, ale nie obliguje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia składek, w każdej bowiem sytuacji rozważony winien być także interes funduszy, na które składki są przeznaczane. Z akt sprawy wynika natomiast, zdaniem organu, że nie zaistniała żadna przesłanka dająca możliwość uznania, że w sprawie Skarżącego zachodzi tzw. całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W skardze do Sądu Skarżący, wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach i o zasądzenie kosztów postępowania, rozstrzygnięciu ZUS zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, tj. - art. 28 ust. 1-4 i art. 32 u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141 poz. 1365 – dalej: "Rozporządzenie") poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek; błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku Skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem Skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych; postępowania egzekucyjne wobec Skarżącego zostały umorzone przez komornika z uwagi na bezskuteczność egzekucji; - art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu zarzutu, że zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia; błędnym przyjęciu, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia poprzez samo zastosowanie środka egzekucyjnego, podczas gdy dla przerwania biegu przedawnienia wymagane jest zastosowanie środka egzekucyjnego oraz skuteczne zawiadomienie o jego zastosowaniu przed upływem terminu przedawnienia roszczenia; - art. 7 w zw. z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz.. 168 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonej decyzji w takim kształcie; - art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i niedokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy z ustalonych faktów oraz zebranego materiału dowodowego wynika, że zebranie kompletnego materiału dowodowego oraz dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego skutkowałoby niewydaniem lub uchyleniem zaskarżonej decyzji; -. art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 104 k.p.a. i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącego, braku należytego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających znaczenie w sprawie; nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, niepogłębianiu prowadzonym postępowaniem zaufania do organu; braku wskazania przez organ w uzasadnieniu decyzji faktów, które uznał za udowodnione; przyczyn, z powodu których dowodom i zarzutom Skarżącego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienia podstawy prawnej swojej decyzji, a w szczególności niekompletnego uzasadnienia decyzji; wyjaśnienia podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...] czerwca 2017r.; w dniu [...] października 2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w B. nr [...] ustalił zobowiązania S. s.c. z tytułu niepłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz odsetkami w łącznej kwocie 196 599,62 zł, która nie została doręczona Skarżącemu, który nie miał możliwości ustosunkowania się do niej; brak ustosunkowania się przez organ do zarzutu przedawnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako uzasadniona podlega uwzględnieniu. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowień, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie zachodzi. Przeprowadzając postępowanie odwoławcze organ drugiej instancji niewątpliwie naruszył przepisy art. 7, 77 i 107 K.p.a. Wskazuje na to pobieżność rozpoznania zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Organ nie uzasadnia wyczerpująco swojej interpretacji wskazując jedynie, iż może lecz nie musi dokonać umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Faktem jest, że dokonywanie umorzeń jest przywilejem uznaniowym organu, co jednak nie oznacza, iż po spełnieniu kryteriów braku wypłacalności i niewystarczających środków dochodowych, uznanie takie nie może podlegać kontroli. W sprawie zaistniało bowiem szereg okoliczności do których organ się nie ustosunkował w sposób wyczerpujący i całościowy. Przede wszystkim należy stwierdzić, co wynika z akt administracyjnych sprawy, że zaległości powstały w istocie bez udziału i winy Skarżącego, a przy znacznym udziale podmiotów trzecich, np. spółki R. Organ pozostawia to zagadnienie bez komentarza i bez wnikliwej analizy przedstawionego przez Skarżącego materiału dowodowego dotyczącego chociażby umorzenia postępowania komorniczego wobec S. P. Podobnie w przypadku zarzutu przedawnienia zobowiązania z tytułu składek. W decyzji drugiej instancji, pomimo wyraźnego zarzutu odwołania w tym zakresie, organ nic nie wspomina o niesłuszności zarzutu przedawnienia, nie podaje także podstawy prawnej świadczącej o niezaistnieniu faktu przedawnienia lub przerwania jego biegu. Co prawda, w sposób jakkolwiek pobieżny, organ stwierdza w odpowiedzi na skargę, że nie doszło do przedawnienia ze względu na wyłączenie stosowania art. 70 § 1 O.p. i prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec wspólników spółki cywilnej, jednak zdaniem Sądu to za mało. Organ powinien bowiem odnieść się do wszelkich zarzutów odwołania. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko Sądu w tej sprawie. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd postanowił jak w sentencji orzeczenia. O kosztach Sąd postanowił na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.