I SA/Bk 614/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].08.2010 r., nr [...], 2. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt 1 nie mogą być wykonane w całości. W piśmie z 12 maja 2010 r., skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z., I. G. wniosła o rozłożenie na raty spłaty zadłużenia męża M. G. z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, albo umorzenie całego zadłużenia bądź też umorzenie odsetek. W piśmie z 26 czerwca 2010 r. wnioskodawczyni sprecyzowała, że wnosi o umorzenie całego zadłużenia męża. Wskazała na trudną sytuację materialną rodziny, niskie zarobki oraz zły stan zdrowia. Dodała, że mąż nie prowadzi działalności gospodarczej i jest bezrobotny, a wszystkie zobowiązania związane z rodziną pokrywa sama. Poinformowała, że posiada z mężem rozdzielność majątkową. Decyzją z [...] sierpnia 2010 r. nr [...], Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Organ uzasadniał, że nie stwierdzono w przypadku M. G. całkowitej nieściągalności składek. Ponadto nie wystąpiły jego zdaniem okoliczności uzasadniające umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Decyzja została skierowana do I. G. i M. G. W piśmie z 20 sierpnia 2010 r. I. G. zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie długu w całości. Decyzją z [...] września 2010 r. nr [...], skierowaną do I. G. i M. G., Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] sierpnia 2010 r. Organ przeanalizował wystąpienie całkowitej nieściągalności składek, o której mowa w art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz istnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stwierdził, że analiza materiału dowodowego nie potwierdziła, iż z uwagi na sytuację majątkową, rodzinną lub zdrowotną, M. G. nie jest w stanie spłacić należności, chociażby w ramach układu ratalnego. W skardze złożonej do Sądu I. G. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania wg norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 1, 3 pkt 3, ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przez błędną ich wykładnię i dowolne uznanie administracyjne, że w sprawie tej nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości M. G. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Skarżąca wskazywała na trudną sytuację materialną i osobistą. Podniosła, że egzekucja należności męża z jej wynagrodzenia za pracę, będzie tragiczna w skutkach dla rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów, niż w niej wskazane. Rozstrzygając sprawę w jej granicach i nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd dostrzegł, że postępowanie prowadzone było z inicjatywy podmiotu, co do którego nie zbadano, czy był uprawniony do złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawierają wskazówki, kto jest uprawniony do złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, określając jedynie przesłanki wskazujące na całkowitą ich nieściągalność, co uprawnia organ do wydania decyzji o umorzeniu tych należności. Niemniej jednak, w przypadku ubezpieczonych będących płatnikami składek, pewne wskazówki zawiera rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednocześnie za "zobowiązanego" rozporządzenie uznaje płatnika składek zobowiązanego do opłacenia należności z tytułu składek, następcę prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, albo osobę trzecią, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek (zob. § 2 pkt 3 rozporządzenia). Z przepisów tych wynika, że małżonek zobowiązanego jest uprawniony do wnioskowania o umorzenie należności jedynie wówczas, gdy zostanie wydane w stosunku do niego decyzja o przeniesieniu odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek. Z taką sytuacją w rozpatrywanej sprawie nie mamy jednak do czynienia. Ponadto zwrócić trzeba uwagę, że zgodnie z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 28 Kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zasadnicze znaczenie ustawa nadaje przy tym pojęciu interes prawny. W orzecznictwie przyjmuje się, że legitymowanie się interesem prawnym oznacza to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (wyrok NSA z 22 lutego 1984 r., I SA 1748/83, niepublikowany, przywołany (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz do art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2010). Tymczasem, jak to już wcześniej zauważono, przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak też rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie uprawniają małżonka dłużnika do złożenia wniosku o umorzenie składek. W ocenie Sądu nie można utożsamiać bycia zobowiązanym do opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z faktem rozciągnięcia odpowiedzialności za nieopłacone składki na majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Wprawdzie zgodnie z art. 29 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka, a skutki prawne zniesienia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu. Nie oznacza to jednak, że małżonek zobowiązanego może w imieniu własnym żądać wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nieopłaconych przez zobowiązanego. Stroną postępowania w sprawie umorzenia należności ZUS jest dłużnik. Przepis art. 29 Ordynacji podatkowej określa zaś jedynie majątek objęty odpowiedzialnością zobowiązanego. Mając powyższe na uwadze, Sąd zauważa, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca była osobą zobowiązaną do opłacania przedmiotowych składek na ubezpieczenie społeczne. Zobowiązanym był natomiast jej mąż, który z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom. Z akt sprawy nie wynika również, że skarżąca przedmiotowy wniosek złożyła działając w imieniu męża, jako jego pełnomocnik. Zgodnie z art. 32 Kpa, strona może działać przez pełnomocnika chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Organy nie zbadały tej okoliczności, mającej istotne znaczenie w tej sprawie. W razie bowiem ustalenia, że I. G. złożyła wniosek we własnym imieniu, postępowanie nie mogłoby zostać skutecznie wszczęte, albowiem pochodziłoby od nieuprawnionego podmiotu. W wydanych decyzjach nie wyjaśniono także, dlaczego zostały one skierowane zarówno do I. G., jak i M. G., w sytuacji, gdy wniosek o umorzenie zadłużenia został złożony przez skarżącą. Powyższe stanowi także o naruszeniu art. 7 i art. 107 § 1 i 3 Kpa. W tym stanie rzeczy przedwczesne jest odniesienie się do zarzutów skargi i ocena prawidłowości rozstrzygnięcia w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Wskazane uchybienia mające istotny wpływ na wynik sprawy dały natomiast podstawę do wyeliminowania decyzji wydanych w obu instancjach. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O niewykonalności tych decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 tejże ustawy.