I SA/Bk 62/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Z. G. R. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące kwiecień, sierpień - grudzień 2003 r., marzec - czerwiec i sierpień - grudzień 2004 r., marzec - czerwiec, sierpień - październik i grudzień 2005 r., luty - lipiec, wrzesień, listopad i grudzień 2006 r., styczeń, marzec, kwiecień i czerwiec 2007 r. oraz umorzenia postępowania podatkowego w podatku akcyzowym za inne miesiące 2004 r., 2005 r., 2006 r. i 2007 r. p o s t a n a w i a przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. I. Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 19) podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym żoną i synem. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż źródłem utrzymania jego rodziny jest dochód z działalności gospodarczej w postaci G. R. w S. w wysokości około 3.000 zł oraz dochód z działalności rolniczej żony w zakresie prowadzonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Syn wnioskodawcy nie posiada żadnych dochodów ani majątku. Na majątek skarżącego składa się gorzelnia rolnicza tj. część związana z działalnością gospodarczą – [...] m2 oraz część mieszkalna – [...] m2, gorzelnia rolnicza z linią technologiczną do produkcji spirytusu surowego oraz wielopiła do drewna i trak taśmowy do drewna. Dodatkowo skarżący posiada większość podstawowych maszyn rolniczych i sprzętu rolniczego, a także samochód ciężarowy R., rok produkcji [...], samochód osobowy P. [...], rok produkcji [...], samochód dostawczy Ż., rok produkcji [...] oraz samochód osobowy F. E., rok produkcji [...]. W gospodarstwie rolnym prowadzona jest hodowla bydła mięsnego ([...] sztuk). W uzasadnieniu swego wniosku skarżący podniósł, iż w chwili obecnej nie osiąga żadnych dochodów z działalności gospodarczej, a zobowiązany jest ponadto do pokrywania strat i zobowiązań podatkowych z lat ubiegłych dotyczących tej działalności oraz kosztów związanych z utrzymaniem gorzelni. Skarżący ma zaciągnięte trzy kredyty na kwotę odpowiednio: 488.800 zł (na zakup maszyn rolniczych), 288.000 zł (na zakup krów mięsnych) oraz 213.120 zł (na zakup gruntów rolnych). W sumie miesięczne raty w/w kredyty wynoszą około 10.000 zł. Ponadto zarówno gospodarstwo rolne jak i gorzelnię obciążają hipoteki zabezpieczające wierzytelności banków z tytułu w/w kredytów (k.19-20). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 4 marca 2009 roku wnioskodawca oświadczył, iż w gospodarstwie rolnym zajmuje się głównie hodowlę bydła mięsnego w ilości [...] sztuk, zaś wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego stosownie do zaświadczenia z Urzędu Gminy w S. wynosi 104.062,22 zł (k. 26). Dodatkowo podniósł, iż w roku 2008 otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z Unii Europejskiej w sumie wysokości 142.206,19 zł. Dopłaty te w całości zostały przeznaczone na spłatę zaciągniętych kredytów. Miesięczny koszt utrzymania rodziny wnioskodawcy określony został na kwotę 3.000 zł, z podkreśleniem, iż podatek od gruntów rolnych na rok 2009 wynosi 8.019 zł (k. 26). Ponadto skarżący podkreślił, iż w chwili obecnej ma debet na rachunku bankowym w wysokości 62.142,92 zł, który w całości zostanie uregulowany z otrzymanych z dopłat z UE otrzymanych w 2009 roku. Wskazał również, iż od [...] stycznia 2009 roku do chwili obecnej nie dokonano żadnej transakcji sprzedaży spirytusu (k. 24-25). W konkluzji skarżący wywiódł, iż nie jest w stanie pokryć kosztów prowadzonego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Do wniosku skarżący dołączył kopie dokumentów potwierdzających podnoszone okoliczności (k. 26). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe, sytuacja materialna I. Z. uzasadnia tezę, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W złożonym oświadczeniu wnioskodawca wykazał bowiem, iż jedynym źródłem utrzymania ich trzyosobowej rodziny pozostaje aktualnie dochód z działalności gospodarczej w wysokości około 3000 zł, a także sprzedaży bydła mięsnego. Majątek skarżącego stanowią nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha, które w 2008 roku nie przyniosły pełnych dochodów, gdyż było pokrywane straty z prowadzenia działalności rolnej w latach ubiegłych. Ponadto na majątek skarżącego składa się gorzelnia rolnicza tj. część związana z działalnością gospodarczą – [...] m2 oraz część mieszkalna – [...] m2, gorzelnia rolnicza z linią technologiczną do produkcji spirytusu surowego oraz maszyny do obróbki drewna. Dodatkowo skarżący posiada większość podstawowych maszyn rolniczych i sprzętu rolniczego, a także samochód ciężarowy, dostawczy oraz dwa osobowe. W gospodarstwie rolnym prowadzona jest hodowla bydła mięsnego ([...] sztuk). Jak wskazał wnioskodawca gorzelnia rolnicza od pewnego czasu przynosi same straty, co znajduje potwierdzenie w przedstawionych dokumentach tj. m.in. zestawieniach obrotu za miesiąc grudzień 2008 roku (strata 18.512,52 zł). Dodatkowo z rejestru zakupów i sprzedaży dotyczących gorzelni oraz gospodarstwa rolnego wynika, iż wartość zakupów przewyższa wartość dokonanych sprzedaży bydła mięsnego (k. 26). Skarżący ponadto ma zaciągnięte trzy kredyty na łączną kwotę 989.920 zł (zaciągnięte na zakup maszyn rolniczych, zakup krów mięsnych oraz zakup gruntów rolnych). W sumie miesięczne raty w/w kredyty wynoszą około 10.000 zł. Zarówno gospodarstwo rolne jak i gorzelnię obciążają hipoteki zabezpieczające wierzytelności banków z tytułu w/w kredytów. Powyższe dane wskazują, iż mimo sporego majątku wszystkie środki pieniężne, jakie skarżący uzyskują z prowadzenia gospodarstwa rolnego pozwalają rodzinie jedynie na pokrycie częściowych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, gospodarstwa rolnego i gorzelni oraz spłatę zaciągniętych kredytów bankowych, które w znacznej części spłacane z dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych otrzymywanych z Unii Europejskiej (142.206,19 zł w 2008 roku). Dodatkowo z dopłat z UE, które skarżący otrzyma w bieżącym roku ma być spłacony debet na rachunku bankowym skarżącego w wysokości 62.142,92 zł. Zaakcentować również należy, iż w zasadzie wnioskodawca znacznej części posiadanego majątku nie może spieniężyć albowiem jest on zabezpieczony hipotekami ustanowionymi na rzecz banku. Powyższe okoliczności, a w szczególności aktualnie niski dochód rodziny wnioskodawcy, w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami oraz w połączeniu z brakiem zgromadzonych oszczędności i ogromnym zadłużeniem wobec banków pozwalają na stwierdzenie, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 2000 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojej rodziny. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.