I SA/Bk 624/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 oddala skargę 1. K. K. (dalej powoływany także jako: "Skarżący") złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. wniosek o przyznanie płatności na 2017 r., w którym ubiegał się o przyznanie: jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie; płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) i płatności dla młodych rolników do działek rolnych o łącznej powierzchni 5,17 ha. 2. Decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przyznał Skarżącemu jednolitą płatność obszarową, płatność za zazielenienie i płatność dla młodych rolników w pomniejszonej wysokości oraz odmówił przyznania płatności redystrybucyjnej. 3. Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], utrzymał ją w mocy. Organ odwoławczy wskazał na przepisy art. 3 ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 19 i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1312) i wyjaśnił, że idea płatności obszarowych wynikająca ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników dotyczy pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Organ wskazał, że przyznanie płatności w pomniejszonej wysokości wynikło stąd, że organ pierwszej instancji wykrył błąd kontroli krzyżowej informujący, że o dopłaty do gruntów rolnych położonych na działce ew. nr [...] położonej w gminie M. obrębie K. ubiegają się dwie osoby tj. Skarżący i M. K., zaś w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że w 2017 r. sporna działka była użytkowana przez M. K.. Oceniając okoliczność posiadania przez Skarżącego gruntów zadeklarowanych we wniosku na dzień [...] maja 2017 r. i czy były one przez niego wykorzystywane rolniczo organy obu instancji przyjęły, że Skarżący nie użytkował jako posiadacz gruntów rolnych na działce rolnej A, położonej na działce ewidencyjnej nr [...] obręb K., gmina M., powiat M. , woj. p. Jako podstawę ustaleń organy wskazały zeznania Skarżącego, M. K. oraz P. K. Zdaniem organu odwoławczego, Skarżący nie był w 2017 r. faktycznym posiadaczem wskazanej działki, lecz dopiero po dokonanych w tym roku przez M. K. zbiorach zlecił wykonanie na tej działce zabiegów agrotechnicznych P. K. Z uwagi na to, że Skarżący ubiegał się w 2017 r. o płatności do części działek rolnych , których nie użytkował, powierzchnię tej działki rolnej wyłączono z płatności. Do płatności JPO, płatności na zazielenienie i płatności dla młodych rolników przyjęto obszar 4,05 ha, zaś odmówiono przyznania płatności dodatkowej z uwagi na niespełnienie kryterium obszarowego wymaganego do przyznania tej płatności. 4. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Skarżący zarzucił jej naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie dopełnienia obowiązku dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz pełnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, błędną i arbitralną ocenę materiału dowodowego sprowadzającą się do stwierdzenia, że druga strona kontroli krzyżowej faktycznie użytkowała część działki nr [...] położnej w gminie M. obręb K. na dzień 31 maja 2017 r., - art. 8 kpa poprzez oparcie ustaleń wyłącznie na wyjaśnieniach M. K., które nie były poparte żadnym przedstawionym przez niego materiałem dowodowym oraz zakwalifikowanie jego działań jako uzasadniających przyznanie płatności, - art. 18 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 oraz w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez uznanie, że Skarżący nie był posiadaczem samoistnym i użytkownikiem całej działki w dniu [...] maja 2017 r., a działka była użytkowana przez drugą stronę kontroli krzyżowej. Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania. 5. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: 6. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy przyznania Skarżącemu wnioskowanych płatności na 2017 r. w odniesieniu do działki rolnej A, położonej na działce ewidencyjnej nr [...] obręb K., gmina M., powiat M. , woj. p. Przyczyną odmowy przyznania płatności w odniesieniu do tej działki było niespełnienie przez Skarżącego warunku, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i w art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach, a mianowicie brak faktycznego władania i użytkowania tej działki. 7. Podstawą rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy, jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami"; 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności; 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha; 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Istotne dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie miało ustalenie, kto był posiadaczem spornych gruntów w dniu 31 maja 2017 r. Przyjmuje się, że dopłaty do gruntów rolnych przysługują bowiem wyłącznie faktycznym ich posiadaczom. Dla uzyskania dopłat nie wystarczy samo posiadanie, samoistne lub zależne w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale również konieczne jest rolnicze wykorzystywanie działek rolnych. Jak słusznie przyjęto w sprawie, sens płatności polega na rekompensowaniu faktycznie poniesionych kosztów w związku z utrzymaniem gruntów rolnych zgodnie z normami, dlatego płatności przyznawane są osobie, która jest faktycznym użytkownikiem gruntów, która rzeczywiście je uprawia i dokonuje swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Podkreślenia przy tym wymaga, że wskazanych czynności nie musi dokonywać osobiście, lecz może korzystać z pomocy osób trzecich. W sprawie zastosowanie znalazł również przepis art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z którego wynika, że w przypadku gdy działka rolna, do której rolnik ubiega się o przyznanie płatności, stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi zależnemu. Pojęcie posiadania samoistnego i zależnego należy odnieść do przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Przyjmuje się, że posiadanie samoistne, zwane także właścicielskim, charakteryzuje się tym, że posiadacz włada rzeczą w takim zakresie, jak to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony (postanowienie SN z dnia 7 maja 1986 r., III CRN 60/86, OSNCP 1987, nr 9, poz. 138). Tylko ten, kto rzeczą faktycznie włada z zamiarem władania dla siebie (cum animo rem sibi habendi), jest jej posiadaczem samoistnym. Z kolei istotą posiadania zależnego w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego jest władztwo nad cudzą rzeczą w zakresie odpowiadającym prawu podmiotowemu - innemu niż własność - które posiadacz wykonuje. W sytuacji więc, gdy w odniesieniu do określonej działki rolnej istnieje sytuacja, gdzie występuje zarówno posiadanie samoistne i została ona oddana w posiadanie zależne, ustawodawca wprost wskazuje, że płatności przysługują posiadaczowi zależnemu. W przypadku jednak sporu co do faktu oddania działki w posiadanie zależne, zdaniem Sądu należy przyjąć, że decydujące znaczenie dla przyjęcia, komu przysługują płatności ma okoliczność faktycznego władania i użytkowania deklarowanych działek. Przez faktyczne władanie i użytkowanie należy jednak, zdaniem Sądu, rozumieć taki rodzaj władania, który polega nie tylko na wykonywaniu zwykłych czynności o charakterze rolniczym, ale na zarządzaniu, decydowaniu o sposobie i kierunku prowadzonej działalności rolniczej, o rodzaju upraw, czasie wykonywania poszczególnych czynności agrarnych itp. Wbrew stanowisku organu wyrażonemu w skarżonej decyzji, nie jest tu decydujące samo faktyczne posiadanie gruntu rolnego. W przypadku, gdy istnieje konflikt pomiędzy posiadaczem samoistnym a posiadaczem zależnym należy jednoznacznie ustalić, czy istotnie doszło do przeniesienia posiadania, czy też miało miejsce jedynie zlecenie wykonania określonych czynności. 8. Skarżący stoi na stanowisku, że jako właściciel spornej działki zlecał jedynie poszczególne prace M. K. (koszenie trawy, posianie mieszanki wysokobiałkowej, zasianie żyta), zaś za poniesione koszty pracy M. K. miał otrzymać płód rolny. Skarżący twierdzi, że to on decyduje, jakie rośliny należy uprawiać i jakie wykonywać zabiegi agrotechniczne oraz utrzymuje działkę zgodnie z wymogami i normami. Stanowisko Skarżącego pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem M. K., który oświadczył, że sporną działkę nr [...] użytkował w 2017 r. osobiście na zasadzie ustnej umowy i że posiadał na niej zboże (k. 64). Nie jest w sprawie sporne, że M. K. za zgodą Skarżącego użytkował sporną działkę, wykonywał na niej zabiegi agrarne, dokonywał zasiewów i zbierał plony. Fakty te potwierdza sam Skarżący a także przesłuchany w sprawie świadek – P. K. Zauważyć też należy, że z akt sprawy wynika, iż w 2017 r. pomiędzy Skarżącym a M. K. doszło do konfliktu, który spowodował, że M. K. złożył konkurencyjny wniosek o dopłaty do spornej działki. Ta sytuacja spowodowała konieczność ustalenia, czy w 2017 r. Skarżący oddał sporną działkę w posiadanie zależne M. K.. Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko organów, które przyjęły, że taka sytuacja w sprawie miała miejsce, tj. Skarżący na podstawie ustnej umowy oddał sporną działkę w dzierżawę M. K. w zamian za co uzyskiwał czynsz dzierżawny, a M. K. uprawiał działkę i pobierał uzyskane z tej uprawy płody rolne. Z zeznań M. K. wynika, że użytkował on sporną działkę na podstawie ustnej umowy dzierżawy. Z tytułu tej umowy płacił czynsz dzierżawny w wysokości 300 zł. Wskazał on, że w roku 2017 wysokość czynszu nie uległa zmianie, jednak, jak przyznał, nie zapłacił tej kwoty Skarżącemu, gdyż uznał, że ten go oszukał. Świadek ten stwierdził, że sam decydował, co ma siać i kiedy zbierać. Wskazał też, że przy skoszeniu żyta kombajnem latem 2017 r. pomógł mu K. J., gdyż jego kombajn był w tym czasie niesprawny. Fakt wykonywania prac zbioru zboża kombajnem przez K. J. w lipcu 2017 r. potwierdził świadek P. K. Ponadto świadek ten na pytanie Skarżącego "Czy dla świadka wspominałem wiosną 2017 r. o ustnej umowie pomiędzy mną a M. K. odnośnie zlecenia zebrania plonu w 2017 r.?" zeznał, że "wspominał, że dogadywał się z M. K., że ma to uprawiać w zamian za plon" – k. 79 akt admin.). Powyższe dowody uprawniają, zdaniem Sądu, do wniosku, że pomiędzy Skarżącym a M. K. była zawarta ustna umowa dzierżawy spornej działki, która zakładała, że to M. K. będzie uprawiał tą działkę, w tym nie tylko wykonywał wszystkie czynności agrarne, ale również samodzielnie decydował o rodzaju upraw, czasie zasiewu i zbioru roślin. Zauważyć należy, że M. K. w sytuacji, gdy sam nie mógł wykonać pracy, zlecał je innej osobie. Sąd zauważa, że gdyby M. K. wykonywał tylko poszczególne czynności na zlecenie Skarżącego, to w sytuacji, gdy jego kombajn był niesprawny, nie zlecałby samodzielnie zebrania zboża osobie trzeciej. Jak już wskazano, fakt wykonywania prac zbioru zboża kombajnem przez K. J. w lipcu 2017 r. potwierdził dodatkowo świadek P. K. Z zebranych dowodów wynika więc, że Skarżący oddał sporną działkę w posiadanie zależne M. K., który w zamian za plon i czynsz dzierżawny prowadził samodzielnie na tej działce rolnej działalność rolniczą, a w sytuacji konfliktu, wbrew ustaleniom umownym, złożył wniosek o dopłaty do tej działki. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na to, że to on prowadził działalność rolniczą na tej działce we wskazanym wyżej rozumieniu, tj. że decydował o sposobie prowadzenia działalności rolniczej. Jednocześnie przyznał, że wszystkie czynności na spornej działce wykonywał M. K. Dopiero po dokonanych w tym roku przez M. K. zbiorach Skarżący zlecił wykonanie na tej działce zabiegów agrotechnicznych P. K. Zdaniem Sądu jest to dodatkowy argument wskazujący na to, że M. K. miał sporną działkę w posiadaniu zależnym. Gdyby Skarżący zlecał mu tylko poszczególne czynności agrarne, to w sytuacji konfliktu, który miał miejsce wiosną 2017 r. jest mało prawdopodobne, aby prosił o zbiór zboża M. K. Poczynione w sprawie ustalenia co do tego, że sporna działka została przez Skarżącego oddana w posiadanie zależne, zobowiązywały organ do odmowy przyznania Skarżącemu płatności w odniesieniu do spornej działki. 9. Wobec zarzutu skargi niewystarczającego wyjaśnienia stanu faktycznego zauważyć w tym miejscu należy, że konstrukcja przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w szczególności zaś art. 3 ust. 2 i 3 tej ustawy) uzasadnia wypracowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że w postępowaniach w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych na podstawie przepisów ustawy o płatnościach, obowiązek przedstawiania dowodów oraz składania wyjaśnień co do okoliczności sprawy, ciąży na stronie, natomiast organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów (por. m.in. wyrok tut. Sądu z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 109/18, Lex nr 2482420, czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 4820/15, Lex nr 2435163). Wobec zobowiązania strony postępowania do przedstawienia wszystkich dowodów oraz udzielania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek (zob. art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach) oraz jednoczesnego zobowiązania organu do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (zob. art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatnościach), ustawodawca, co do zasady, przeniósł ciężar dowodu na osobę, która z danego faktu wywodzi skutki prawne, odstępując tym samym od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Skutkiem opisanych powyżej regulacji jest szczególny charakter postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawach o przyznanie płatności bezpośrednich, które cechuje swoiste uproszczenie względem standardowego postępowania administracyjnego. Uproszczenie to przejawia się zaś procedowaniem przez właściwy organ, na podstawie okoliczności powołanych we wniosku o przyznanie płatności oraz na podstawie materiału dowodowego przedłożonego przez wnioskodawcę. W istocie więc, to na stronie ubiegającej się o przyznanie płatności spoczywa ciężar wykazania, że spełnia ona warunki do ich uzyskania, zaś organ nie ma obowiązku podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego potwierdzającego uprawnienie wnioskodawcy do otrzymania płatności. W przypadku zaś stwierdzenia rozbieżności wniosku z danymi posiadanymi przez organ – co miało miejsce w niniejszej sprawie, organ obowiązany jest dostrzeżone rozbieżności wyjaśnić, zaś o wyniku dokonanej analizy poinformować składającego wniosek. W niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał, że samodzielnie posiadał sporny i grunt i prowadził na nim działalność rolniczą. Pomimo zebrania i przedstawienia mu przez organ dowodów, że czynności o charakterze agrarnym wykonywał na spornej działce M. K., Skarżący nie przedstawił dowodów mogących świadczyć o tym, że to on sam decydował o charakterze upraw, o nawożeniu czy stosowaniu oprysków, nie przedstawił dowodów na okoliczność rodzaju umowy zawartej z M. K., które to dowody mogłyby podważyć twierdzenia M. K. i świadka – P. K., nie przedstawił też żadnych rachunków na potwierdzenie zakupu jakichkolwiek środków (nasion, nawozów, środków ochrony roślin). W tych okolicznościach organy były uprawnione do tego, by przyjąć, że sporna działka pozostawała w 2017 r. w posiadaniu zależnym M. K. Tym samym, zdaniem Sądu, podniesione przez Skarżącego zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. 10. Sąd nie dopatrzył się więc w sprawie naruszenia przepisów procesowych - ani tych wywiedzionych w petitum skargi, ani też pozostałych – których ewentualne naruszenie Sąd zobowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."), a które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W szczególności, w ocenie Sądu, organy prawidłowo umotywowały wydane przez siebie decyzje. W tym zakresie należycie przedstawiły stan faktyczny i prawny sprawy oraz wyjaśniły, na podstawie których dowodów zdecydowano o odmowie przyznania Skarżącemu wnioskowanych płatności. Wyrazem tego są uzasadnienia prawidłowo wydanych decyzji, w pełni oddające rzeczywisty, wynikający z materiału dowodowego stan rzeczy i zawierające przekonywującą oraz logiczną argumentację, a także podstawę prawną obu wydanych rozstrzygnięć. 11. Z tych też powodów Sąd skargę oddalił, uznając ją za bezzasadną, o czym orzeczono na podstawie art.151 p.p.s.a.