I SA/Bk 625/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 września 2011 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. z tytułu podatku od towarów i usług za okresy: wrzesień, październik 2007 r., luty, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad 2008 r., z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r., z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za grudzień 2008 r. oraz za odsetki za zwłokę od tych zaległości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B, w decyzji z dnia [...] maja 2011 r., Nr [...] orzekł o odpowiedzialności podatkowej W. D. (dalej powoływany także jako: "Skarżący"), jako członka Zarządu za zaległości podatkowe "N. [...]" Sp. z o.o. z tytułu: podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe - wrzesień, październik 2007 r., luty, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad 2008 r. w łącznej kwocie 735 262,40 zł; podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. w kwocie 83 zł; podatku dochodowego od osób fizycznych (płatnik) za grudzień 2008 r. w kwocie 814,80 zł, oraz za odsetki za zwłokę od tych zaległości, które na dzień wydania decyzji przez organ podatkowy I instancji wyniosły 200 829 zł. Z powyższą decyzją nie zgodził się Skarżący i w złożonym odwołaniu wskazał, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy. Wskazał, iż cierpi na chorobę psychiczną - [...], która spowodowała, że w okresie od marca 2007 r. pozostawał w stanie wyłączającym świadomość działania, wobec czego niezgłoszenie wniosku o upadłość Spółki "N. [...]" nastąpiło bez jego winy. W odwołaniu Skarżący zawarł także wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka - żony B. D. na okoliczność, że w okresie od grudnia 2006 r. do chwili obecnej jego zachowania odbiegały od normy oraz o przeprowadzenie dowodu w zakresie powołania biegłego psychiatry w przedmiocie ustalenia, czy jego zachowania odbiegały od normy i nosiły znamiona zaburzeń psychiatrycznych. Skarżący dołączył do odwołania kartę informacyjną z leczenia szpitalnego w Klinice Chorób P. [...] w B. z dnia [...] lutego 2008 r. i z dnia [...] lutego 2010 r. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., Nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w sprawie został przeprowadzony dowód z opinii biegłej sądowej z zakresu psychiatrii przy Sądzie Okręgowym w B., z której wynika, że zdiagnozowana u Skarżącego choroba psychiczna pod postacią [...], mogła spowodować u niego stan wyłączenia całkowitego świadomości jego działania w okresie od marca 2007 r. do 1 lutego 2008 r., tj. do wypisu ze szpitala po pierwszej hospitalizacji. Zastosowane w czasie tej hospitalizacji leczenie spowodowało u Skarżącego ustąpienie objawów chorobowych (remisję), co wynika z dokumentacji medycznej, jak też wypisu ze szpitala. W ocenie biegłej w okresie po 1 lutego 2008 r. (dacie wypisu ze szpitala) Skarżący miał zachowaną świadomość działania. W świetle powyższej opinii oraz przyjęcia, że niewypłacalność Spółki "N. [...]" nastąpiła w miesiącu wrześniu i październiku 2007 r. (nieopłacenie podatku VAT za wrzesień i październik 2007 r.), organ przyjął, że Skarżący wniosek o ogłoszenie upadłości, powinien był złożyć w lutym 2008 r., po opuszczeniu szpitala. Skoro po opuszczeniu szpitala, Skarżący miał zachowaną pełną świadomość działania, powinien był złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, szczególnie, że sytuacja finansowa Spółki pogorszyła się w 2008 r. Na powyższą decyzję, Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania: - art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej w skrócie: "o.p.", poprzez wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i dokonania dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego - poprzez oparcie się na treści opinii biegłej sądowej z zakresu psychiatrii z dnia 3 sierpnia 2010 r., sporządzonej jedynie w oparciu o dwie karty informacyjne i zaświadczenie - bez przeprowadzenia osobistego badania Skarżącego pomimo, że obowiązek ustawowy w tym zakresie wynika z art. 11 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. (Dz. U. Nr 111, poz. 535, ze zm.), dalej w skrócie "u.o.z.p.", w brzmieniu "Świadectwo o stanie zdrowia osoby z zaburzeniami psychicznymi, orzeczenie, opinię lub skierowanie do innego lekarza lub psychologa albo zakładu opieki zdrowotnej - lekarz może wydać wyłącznie na podstawie uprzedniego osobistego zbadania tej osoby." - co powoduje, że ustalenie o zachowaniu świadomości działania przez Skarżącego po 1 lutym 2008 roku jest wadliwe - mając na uwadze treść karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 1.02.2008 roku o jedynie "uzyskaniu stopniowej poprawy stanu psychicznego" i zaleceniem dalszego leczenia - przyjmowania leków oraz dalszej kontroli w PZP oraz treści karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...].04.2010 roku oraz treści zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 30.04.2010 r., z której wynika, że co najmniej do końca kwietnia 2010 roku (faktycznie do dnia dzisiejszego), Skarżący nie ma zachowanej świadomości działania - mając na uwadze stwierdzone rozpoznanie "[...]" charakteryzujące się zmiennym przebiegiem choroby - jednakże faktycznie wyłączającym świadome i możliwe do przewidzenia działania - w kontekście zaś treści art. 116 § 1 i § 2 o.p., uniemożliwia to orzeczenie o odpowiedzialności podatkowej członka Zarządu, który z powodu choroby psychicznej - nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości - winę zaś należy oceniać z punktu widzenia Kodeksu cywilnego (wyrok Sąd Apelacyjny w Białymstoku z dnia 8 grudnia 1994 r. I ACr 346/94); - art. 190 oraz art. 123 § 1 o.p. poprzez zaniechanie wskazania w zawiadomieniu Skarżącego o miejscu i dacie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłej z zakresu psychiatrii i przeprowadzenie przez biegłą badania przedmiotowego oraz zapoznania się z pełną dokumentacją Skarżącego W. D. w związku z jego chorobą psychiczną - uniemożliwiając tym samym Skarżącemu czynny udział w postępowaniu i ograniczenie jej prawa do udziału w postępowaniu podatkowym - co miało istotny wpływ na wynika mniejszej sprawy; - art. 180 oraz art. 188 o.p. poprzez odmówienie przesłuchania Pani B. D. w charakterze świadka na okoliczność choroby psychicznej W. D. - braku świadomości działania - pomimo, iż wiedza świadka miałaby istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia poprzez uwzględnienie opisu zachowania Skarżącego, przy opiniowaniu przez biegłą z zakresu psychiatrii. Dodatkowo Skarżący z ostrożności procesowej zarzucił naruszenie art. 122 i art. 191 o.p., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, iż zdaniem organu wniosek o upadłość winien być złożony w lutym 2008 roku, po wypisaniu Skarżącego ze szpitala - zaś niewypłacalność wystąpiła w roku 2007 - pomimo, że w roku 2008 czas na złożenie wniosku był spóźniony, gdyż stan majątkowy spółki wskazywał na bankructwo (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia III SA/Wa 439/09) - co oznacza, że wobec braku świadomości działania przez W. D. do dnia 1 lutego 2010 roku (fakt niekwestionowany), brak złożenia wniosku o upadłość w określonym przez Prawo upadłościowe i naprawcze terminie nastąpiło bez winy W. D. - co wyłącza jego winę za powyższą czynność i uniemożliwia orzeczenie o jego odpowiedzialności za zadłużenie spółki. Wskazując na powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norom przypisanych. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w B., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skargę jest zasadna. Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), Sąd uwzględniając skargę między innymi na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Sąd stwierdza, że nastąpiło naruszenie przepisów postępowania podatkowego, które miało istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy. Już na wstępie należy przypomnieć, że przedmiotem sporu pozostaje okoliczność: czy niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości "N. [...]" Sp. z o.o. lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) nastąpiło bez winy Skarżącego? Przepisami prawa materialnego, będącymi podstawą do podjęcia rozstrzygnięcia przez organy podatkowe w przedmiotowej sprawie, są unormowania zawarte w art. 116 § 1 o.p. Stosownie do ich treści za zaległości podatkowe między innymi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: (1) nie wykazał, że: (a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo (b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; (2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W przywołanych przepisach prawa ustawodawca wskazuje na jedną z dwóch przesłanek, dających danemu podmiotowi możliwość uwolnienia się od tejże odpowiedzialności, tj. przesłankę egzoneracyjną do orzekania o odpowiedzialności członków zarządu spółki, mianowicie brak winy w zgłoszeniu wniosków: o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego). W niniejszej sprawie rozpatrywanej przed Sądem, poza sporem pozostaje, że u Skarżącego stwierdzono chorobę psychiczną pod postacią [...], mogącą spowodować u niego stan wyłączenia całkowitej lub częściowej świadomości jego działania w określonym czasie. Nie budzi wątpliwości również fakt, że okoliczność ta może stanowić przesłankę egzoneracyjną dla Skarżącego, uwalniającą go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe jako członka zarządu "N. [...]" Sp. z o.o. (brak winy). W takiej sytuacji w ocenie Sądu, niezwykle istotną kwestią pozostaje ustalenie przez organy podatkowe czasokresu pozostawania przez Skarżącego w stanie wyłączającym możliwość jego świadomego funkcjonowania, zwłaszcza w okresie po wrześniu 2007 r. Tym bardziej, że niewypłacalność Spółki "N. [...]" nastąpiła w miesiącu wrześniu i październiku 2007 r. (nieopłacenie podatku VAT za wrzesień i październik 2007 r.). Mając na uwadze powyższe, zasadnie organ podatkowy zlecił biegłemu sądowemu z zakresu psychiatrii sporządzenie opinii na okoliczność, czy w okresie od marca 2007 r. do 31 marca 2009 r. Skarżący pozostawał w ciągłym stanie wyłączenia całkowicie lub częściowo świadomości swego działania. Po sporządzeniu przez biegłego sądowego z zakresu psychiatrii opinii noszącej datę [...] sierpnia 2010 r., odnoszącej się do stanu zdrowia Skarżącego, a następnie przeprowadzeniu oceny tego dokumentu, uszło uwadze organowi podatkowemu, że jej sporządzenie nastąpiło z naruszeniem art. 11 u.o.z.p. Stosownie bowiem do postanowień art. 11 u.o.z.p. świadectwo o stanie zdrowia osoby z zaburzeniami psychicznymi, orzeczenie, opinię lub skierowanie do innego lekarza lub psychologa albo zakładu opieki zdrowotnej - lekarz może wydać wyłącznie na podstawie uprzedniego osobistego zbadania tej osoby. Z załączonej do akt administracyjnych opisywanej wyżej opinii (k. 123-127), nie wynika aby Pan W. D. był osobiście badany przez biegłego sądowego z zakresu psychiatrii na potrzeby wydania przedmiotowej opinii. W sprawie ma to o tyle istotne znaczenie, że wymieniany biegły sądowy z zakresu psychiatrii, w wydanej (nota bene na wniosek Skarżącego), opinii z [...] sierpnia 2010 r., w sposób niejednoznaczny odniósł się do czasookresu pozostawania przez Skarżącego w ciągłym stanie wyłączenia, całkowicie lub częściowo świadomości swego działania. Na ostatniej stronie danej opinii stwierdza się bowiem, że w okresie remisji choroby, Pan W. D. miał zachowaną świadomość swego działania, jednakże z uwagi na brak szczegółowej dokumentacji medycznej (nie wyjaśniono powodu braku dokumentacji), nie można było się odnieść do stanu świadomości Pana W. D. w okresie do marca 2009 r. Nie wiadomym zatem pozostaje przez jakie czasookresy, w okresie od marca 2007 r. do 31 marca 2009 r., Skarżący pozostawał w ciągłym stanie wyłączenia - całkowicie lub częściowo świadomości swego działania. W szczególności, czy były to krótkie odcinki czasu (na przykład w ciągu dnia), czy też mogły to być pełne dni tygodnia (lub całe tygodnie). Opinia ta (zasadniczy dowód w sprawie), nie zawiera zatem odpowiedzi na zadane przez organ podatkowy pytanie: czy w okresie od marca 2007 r. do 31 marca 2009 r. Pan W. D. pozostawał w ciągłym stanie wyłączenia - całkowicie lub częściowo świadomości swego działania. Tym bardziej, że jak słusznie podnosi się w skardze, z treści karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...].02.2008 r. wynika, że wskutek pobytu w szpitalu jedynie "uzyskano stopniową poprawę stanu psychicznego" i zalecono dalsze leczenia - przyjmowanie leków oraz dalszą kontrolę w PZP (akta adm., k.128). Z treści zaś karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...].04.2010 r. (akta sądowe, k. 133) oraz treści zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 30.04.2010 roku (akta sądowe, k. 135) z której wynika, że co najmniej do końca kwietnia 2010 roku W. D. nie miał zachowanej świadomości działania, mając na uwadze stwierdzone rozpoznanie "[...]" charakteryzujące się zmiennym przebiegiem choroby, jednakże faktycznie wyłączającym świadome i możliwe do przewidzenia działania. W ocenie Sądu, organy podatkowe rozstrzygające przedmiotową sprawę w kontekście składanych przez Skarżącego sugestii i wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu psychiatrii, naruszyły zasady ogóle postępowania podatkowego. W szczególności zasadę prawdy obiektywnej (art. 122 i 187 § 1 o.p.), zasadę obowiązku wzbudzania zaufania do organów podatkowych (121 § 1 o.p.) oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (191 o.p.). Mając na uwadze powyższą ocenę Sądu, należy stwierdzić także, że w sposób nieusprawiedliwiony odmówiono przesłuchania Pani B. D. w charakterze świadka na okoliczność choroby psychicznej W. D. Zdaniem Sądu, wiedza świadka miałaby istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, zwłaszcza poprzez ocenę opisu zachowania Skarżącego, w kontekście opinii wydanej przez biegłą z zakresu psychiatrii. Odmowa przesłuchania Pani B. D. w charakterze świadka, narusza w sposób istotny przepisy art. 180 o.p. oraz art. 188 o.p. W rozpatrywanej sprawie zasadny jest także zarzut naruszenia przez organy przepisów art. 190 o.p oraz art. 123 § 1 o.p. Zaniechano bowiem, wskazania w zawiadomieniu Skarżącego o miejscu i dacie przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłej z zakresu psychiatrii i przeprowadzenie przez biegłą badania. Uniemożliwiło to także Skarżącemu zapoznania się z pełną dokumentacją jego choroby. Tym samym organy podatkowe, uniemożliwiły Skarżącemu czynny udział w postępowaniu podatkowym, co w kontekście wyżej poczynionych wywodów, miało wpływ na wynika mniejszej sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu, oceniając zaistniałą w sprawie sytuację prawno-procesową przez pryzmat przesłanek, warunkujących możliwość orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej W. D., jako członka Zarządu za zaległości podatkowe "N. [...]" Sp. z o.o. z tytułu: podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe - wrzesień, październik 2007 r., luty, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad 2008 r. w łącznej kwocie 735 262,40 zł; podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. w kwocie 83 zł; podatku dochodowego od osób fizycznych (płatnik) za grudzień 2008 r. w kwocie 814,80 zł, oraz za odsetki za zwłokę od tych zaległości, które na dzień wydania decyzji przez organ podatkowy I instancji wyniosły 200 829 zł. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" przywoływanej wyżej ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. Orzeczenie o niepodleganiu wykonaniu uchylonego aktu, Sąd oparł o przepis art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.