I SA/Bk 627/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. K. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007, 2008, 2009 p o s t a n a w i a: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać Skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. B. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem M. K. Wnioskodawczyni nie osiąga dochodu, prowadzi sprawę sądową z ZUS o wypłatę świadczenia rehabilitacyjnego, złożyła również wniosek o rentę chorobową. Koszty leczenia i rehabilitacji B. K. ponoszą jej synowie A. i K. K., natomiast wydatki związane z mieszkaniem opłaca M. K. Skarżąca ma ustanowioną od 2005 r. rozdzielność majątkową ze współmałżonkiem M. K. Majątek wnioskodawczyni stanowi: dom w B. (współwłasności małżeńska), 1/3 udziału w nieruchomości rolnej o powierzchni 1,7 ha (składnik masy spadkowej) oraz 1/3 udziału w nieruchomości o powierzchni 998 m2 w B. (użytkowanie wieczyste), stanowiące składnik masy spadkowej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Wnioskodawczyni oświadczyła, że wydatki związane z utrzymaniem domu są pokrywane przez męża i synów, dlatego też nie jest w stanie wskazać wysokości tych opłat, obecnie dysponuje jedynie rachunkiem za energię elektryczną, który będzie pokryty przez jej męża i synów. Skarżąca nie posiada mieszkania w bloku. Wnioskodawczyni od około pięciu lat jest osobą niepracującą, nie osiąga żadnego dochodu, jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni ma cofniętą rentę, oczekuje rozstrzygnięcia sądowego w kwestii wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego oraz ponownego rozpatrzenia wniosku o przyznanie renty. Z uwagi na rozdzielność majątkową z małżonkiem skarżąca nie posiada informacji o jego stanie majątkowym, w tym również o wysokości uzyskiwanego dochodu. Z tej samej przyczyny Skarżąca nie dysponuje dokumentami poświadczającymi wysokość opłacanych rachunków, jej potrzeby życiowe są zaspokajane dzięki wsparciu finansowemu synów (żywność, lekarstwa, leczenie specjalistyczne, inne). Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2017 r., referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazał, że brak jest możliwości ustalenia faktycznej sytuacji materialnej Skarżącej, bowiem ta nie ustosunkowała się w pełni do wezwania referendarza, w szczególności w zakresie źródeł i wysokości dochodu męża, wspólnych zeznań podatkowych czy wyciągów z rachunków bankowych. W założonym w terminie sprzeciwie Skarżąca zarzuciła rozstrzygnięciu referendarza błędne ustalenie jej sytuacji majątkowej. Skarżąca wskazała, że od 2016 r. nie otrzymuje z ZUS świadczeń chorobowych, mimo ciągłości zwolnień lekarskich. Jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie żadnej pracy zarobkowej. Dodatkowo wskazała, że od 2005 r. pozostaje z mężem w faktycznej separacji, nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów a jego pomoc w jej utrzymaniu ogranicza się do zapewnienia jednego pokoju w ich wspólnym domu i opłacania wspólnie z synami rachunków. Dlatego też nie była w stanie wykonać wezwania Sądu, dotyczącego wskazania sytuacji majątkowej jej męża. Zaznaczyła, że od 2004 r. nie rozliczają się wspólnie z mężem, dlatego też nie wie, jakie są dochody jej męża. Do sprzeciwu Skarżąca dołączyła własne zeznania podatkowe za 2015 i 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w §1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Podkreślić wreszcie należy, że to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie, Skarżąca w złożonym wniosku ale przede wszystkim w złożonym sprzeciwie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca od wielu lat nie pracuje z uwagi na stan zdrowia, od 2016 r. nie uzyskuje żadnych dochodów, z uwagi na cofnięcie zasiłków chorobowych przez ZUS. Z dołączonej do sprzeciwu kserokopii zeznania podatkowego, wynika, że w 2016 r. Skarżąca uzyskała przychodów w wysokości 1585,14 zł. Skarżąca jest na utrzymaniu męża oraz synów, którzy wspierają ją finansowo, zapewniając miejsce zamieszkania oraz pokrywając koszty rachunków oraz rehabilitacji i leczenia. Z mężem od 2006 r., mimo zamieszkiwania w tym samym domu, pozostaje w faktycznej separacji, nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów, dlatego też nie była w stanie przedłożyć Sądowi dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym uzyskiwanych dochodów. Skarżąca od męża nie otrzymuje żadnego wsparcia ani pomocy. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, zgodzić się należało ze Skarżącą, że z uwagi na specyficzne relacje z jej mężem, mimo pozostawania w formalnym związku małżeńskim, nie jest ona w stanie przedłożyć dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i dochodową. Tym samym, Sąd przyjął, że mimo zamieszkiwania Skarżącej z mężem pod "jednym dachem", nie tworzą oni wspólnego gospodarstwa domowego, a w konsekwencji przy ocenie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, wystarczającym okazały się dokumenty i oświadczenia, obrazujące jedynie sytuację majątkową Skarżącej. Ta w sposób jednoznaczny wskazuje, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, szczególnie że jej stan zdrowia uniemożliwia podjęcie typowej pracy zarobkowej. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (k. 53 akt) wynika, że Skarżąca może podjąć zatrudnienie jedynie w warunkach pracy chronionej. W tej sytuacji biorąc pod uwagę sytuację majątkową i zły stan zdrowia Skarżącej, zależało zatem stwierdzić, iż B. K. nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków finansowych do równoczesnego zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz pokrycia kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 260 § 1 i 2, art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.