I SA/Bk 661/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 10 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od grudnia 2008 r. do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. M. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, że obecna sytuacja nie pozwala mu na uiszczenie jakiegokolwiek wpisu, gdyż nie posiada żadnych środków finansowych. Utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, z którego uzyskuje dochód w kwocie około 12.000 zł rocznie. Skarżący jest w separacji z żoną (orzeczoną przez Sąd) i jest zobowiązany do płacenia alimentów w kwocie 1.800 zł miesięcznie na trójkę dzieci. Ze względu na brak środków, reguluje z tego tytułu miesięcznie jedynie kwotę około 1.000 zł. Obecnie mieszka u rodziców i to oni pomagają mu w regulowaniu bieżących zobowiązań, głównie alimentacyjnych. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenie o posiadaniu przez niego gruntów rolnych o powierzchni przeliczeniowej 3,8835 ha. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego oświadczył ponadto, że posiada jedynie użytki zielone (łąki) i nic nie uprawia, ani nie posiada inwentarza żywego i maszyn rolniczych. Dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego jest dochodem formalnym (wynikającym z rozporządzenia ministerstwa), bowiem w rzeczywistości osiąga jedynie dochód z prac dorywczych w kwocie 500-600 zł. Ostatnie dopłaty do gruntów rolnych otrzymał w 2013 r. w kwocie 4.000 zł. Skarżący podniósł również, iż mieszka w domu rodzinnym, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowego. Do bieżących miesięcznych wydatków zaliczył: opłaty za telefon – 60 zł, żywność – 300 zł, rata kredytu – 978,43 zł, alimenty – 1.800 zł (płacone w ratach), energia elektryczna – 50 zł, podatek rolny – 100 zł rocznie. Skarżący posiada samochód osobowy marki C., rok produkcji 2012. Całkowite koszty jego utrzymania wynoszą około 1.200 zł wraz z ratą kredytu. Z uwagi na separację z małżonką skarżący nie zna wysokości jej dochodów oraz nie wie jaki posiada ona majątek. Do akt sprawy skarżący przedłożył wyciągi z rachunku bankowego, harmonogram spłat kredytu oraz wyrok orzekający separację z żoną oraz alimenty. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zarzucił wadliwe uznanie, że oświadczenie majątkowe skarżącego jest niezgodne ze stanem rzeczywistym oraz wadliwe uznanie, że skarżący ma możliwość pokrycia kosztów sądowych i przyjęcie, że dysponuje nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie tych kosztów, o czym świadczyć może fakt ustanowienia pełnomocnika procesowego. Pełnomocnik wskazał, że sytuacja majątkowa skarżącego diametralnie zmieniła się, gdy organy podatkowe podważyły sposób prowadzenia działalności gospodarczej. Zobowiązania z tego tytułu wynoszą kilkaset tysięcy złotych. Skarżący nie posiada środków, aby zobowiązania te regulować. Mieszka u matki, która w dużej mierze pokrywa jego koszty. Pomaga spłacać kredyt. Alimenty skarżący płaci w dużo niższej kwocie, bądź w ogóle nie płaci. W ocenie pełnomocnika, skarżący przedstawił sytuację majątkową w jasny i obrazowy sposób. Wskazał swoje zobowiązania i koszty. Przyjęcie, że skarżący ma ustanowionego pełnomocnika i poniósł z tego tytułu koszt nie mniejszy niż 7.200 zł jest niczym nie poparte. Od początku postępowania wszczętego przez urząd skarbowy skarżący miał pełnomocnika i poniósł z tego tytułu znacznie mniejsze koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy procesowej, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zaliczyć te, które ze względu na stan ubóstwa i ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Oceniając przesłanki do udzielenia prawa pomocy trzeba uwzględnić nie tylko wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, ale również stan jej majątku. Podkreślić wreszcie należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że nie jest się w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie dają w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenie o jego sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Zestawiając deklarowane wydatki skarżącego na poziomie od około 2.600 zł (uwzględniając oświadczenie o nieregulowaniu całego zobowiązania alimentacyjnego) do około 3.400 zł miesięcznie z osiąganymi dochodami z bliżej nieokreślonej pracy dorywczej w wysokości 500-600 zł miesięcznie, uzasadnione jest stwierdzenie, że w oświadczeniu tym przedstawione zostały jedynie te okoliczności, które mogą świadczyć o złej sytuacji materialnej strony. Podkreślenia wymaga, że skarżący znajduje środki na comiesięczne wydatki kilkukrotnie przewyższające deklarowany dochód. Wśród ponoszonych wydatków deklaruje spłatę kredytu na zakup samochodu, uzyskanego w październiku 2014 r. na kwotę 88.110 zł. Należy zatem przyjąć, że skarżący spełniał kryteria majątkowe przy obliczaniu zdolności kredytowej przez bank i posiadał tą zdolność. Świadczy to o tym, że jego sytuacja majątkowa nie jest na tyle zła, jak wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje również okoliczność ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru. Obrazuje to, że skarżący był w stanie wygospodarować środki na ten cel, przy czym treść wniosku i sprzeciwu nie wskazują aby usługa prawna była świadczona na jego rzecz nieodpłatnie. Koszty sądowe na obecnym etapie postępowania są wprawdzie znaczne (wpis sądowy w kwocie 15.060 zł), niemniej jednak wskazane wątpliwości odnoszące się do zgodności oświadczenia strony ze stanem rzeczywistym uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Zwolnienie od ich ponoszenia może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Ciężar wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy. Tymczasem dane przedstawione w rozpatrywanym wniosku są niewiarygodne i z tego względu nie mogą stanowić podstawy do udzielenia prawa pomocy. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.