I SA/Bk 683/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 29 lipca 2016 r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości straty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonką G. S. oraz dziećmi M. S. (14 lat); K. S. (21 lat) i trzyletnią wnuczką. Źródło utrzymania rodziny stanowi działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego. W roku bieżącym za okres styczeń - maj działalność ta przyniosła dochód netto w kwocie 17.000 zł. Wykazane stałe wydatki wnioskodawcy to: rata kredytu – 1.300 zł; rata leasingowa samochodu – 4.000 zł; media (telewizja i telefony) – 500 zł; woda, prąd, gaz – 500 zł; paliwo – 2.000 zł; ubezpieczenie pojazdów – 900 zł; utrzymanie rodziny – 2.000 zł. Majątek skarżącego stanowi: dom o powierzchni 130 m2 (wartość 300.000 zł); mieszkanie o powierzchni 48 m2 (zajmowane przez rodziców); działka o powierzchni 3.070 m2 (wartość 150.000 zł); działka o wartości 10.000 zł (ogród działkowy); ładowarka rok prod. 2004 (wartość 40.000 zł); wywrotka rok prod. 2009 (wartość 20.000 zł) oraz samochód osobowy marki A. (wartość 60.000 zł). A. S. oświadczył, iż urząd skarbowy zajął jego oszczędności na koncie. Wnioskodawca podkreślił również, iż jest jedynym żywicielem rodziny, uzyskiwany dochód z trudem wystarcza na pokrycie kosztów jej utrzymania (bieżące opłaty, leasing, spłata kredytu). Na koszty utrzymania, w wysokości 2000 zł składa się żywność, lekarstwa i środki czystości. Bieżące wydatki i materiały do prowadzenia firmy są pokrywane ze zlikwidowanej dnia [...] marca 2016 r. polisy na życie żony w wysokości ponad 81 000 zł. W chwili obecnej skarżący opłaca na bieżąco wszystkie należności z tego co zarobi (k. 19). Postanowieniem z dnia 29 lipca 2016 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie ustanowienia radcy prawnego, przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym odejmującym zwolnienie z połowy kosztów sądowych i w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza, posiadanie przez wnioskodawcę stałego źródła dochodu w postaci prowadzonej działalności gospodarczej, w zestawieniu z wykazanym wpływem na konta bankowe i posiadanym majątkiem pozwala na uznanie, iż Skarżący jest w stanie pokryć połowę kosztów sądowych w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz podkreślił, że przy ustalaniu wysokości przyznanego zwolnienia szczególnie wzięto pod uwagę: ujemny wynik finansowy przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącego w okresie styczeń – maj, udokumentowany fakt zajęcia konta bankowego przez urząd skarbowy z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej oraz ilość spraw skarżącego zawisłych obecnie przed tut. Sądem i wysokość związanych z nimi kosztów sądowych. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji gdy skarżący nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na brak dochodów i środków finansowych pozwalających na sprostanie wymaganiu uiszczenia opłaty od skargi w wysokości 250,00 zł. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik podkreślił, że skarżący jest jedynym żywicielem rodziny a prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi w 2016 r. stratę, co świadczy o trudnych warunkach panujących na rynku usług brukarskich. Skarżący nie posiada środków na koncie oszczędnościowym i zmuszony był do likwidacji polisy na życie żony, z której środki pieniężne zostały przeznaczone na bieżące wydatki rodziny oraz prowadzonej działalności gospodarczej. Konieczność uiszczenia opłat w innych sprawach zawisłych przed sądem w wysokości 4154,00 zł negatywnie odbije się na kondycji finansowej rodziny skarżącego i stanowi niezmiernie duże wyzwanie finansowe, któremu nie jest w stanie sprostać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. po. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Skarżącego, przyjąć należy, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie (obniżone o 50%), w szczególności, że obecnie ograniczają się one do wpisu od skargi w kwocie 250,00 zł. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że łączny koszt wpisów sądowych, we wszystkich czterech sprawach ze skarg Skarżącego zawisłych przed tut. Sądem wynosi niewiele ponad 2050 zł a nie jak wskazał w sprzeciwie pełnomocnik Skarżącego kwotę 4154 zł. (Skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w połowie we wszystkich czterech sprawach). Podkreślić należy, że Skarżący utrzymuje się wraz z rodziną z prowadzonej działalności gospodarczej. Owszem, z wyjaśnień Skarżącego i przedłożonych dokumentów wynika, że w rozliczeniu za styczeń – maj 2016 r. firma skarżącego przyniosła stratę przy przychodzie w wysokości 15 815 zł i kosztach ich uzyskania w wysokości 78 992,95 zł. Zaznaczyć jednakże należy, że zdecydowaną większość kosztów stanowią pozostałe wydatki, niezwiązane z zakupem towarów handlowych i materiałów, a zatem wygenerowana strata nie odzwierciedla w pełni sytuacji finansowej, w której znajduje się firma skarżącego. Wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i nie zawsze świadczy o złej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 25 lutego 2014 r., II FSK 172/14, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Z twierdzeń Skarżącego wynika, że mimo iż firma nie przynosi zysku nie posiada zadłużenia, na bieżąco reguluje swoje zobowiązania, które wynoszą ponad 11.000 zł miesięcznie. W świetle powyższych twierdzeń, konieczność wydatkowania kwoty rzędu niewiele ponad 2000 zł pozostaje w zasięgu finansowym Skarżącego, i nie stanowi zagrożenia egzystencji jego i członków jego rodziny. Z sytuacji majątkowej Skarżącego nie można wywieść wniosku, aby znajdował się on w trudnej czy tragicznej sytuacji majątkowej. Wręcz przeciwnie – jest osobą majętną, posiadającą kilka nieruchomości, firmę usługową o znacznym majątku (ładowarka, wywrotka), samochód osobowy o wartości 60.000 zł, ponosi dość wysokie, bliżej niesprecyzowane i nieudokumentowane wydatki na utrzymanie siebie i rodziny. Z nadesłanych dokumentów wynika, że posiada rachunki bankowe Prestige, otwarte i niewykorzystywane limity na kartach kredytowych, a zatem nie można jego sytuacji finansowej określić mianem trudnej czy też tragicznej. Niewątpliwie, w ocenie Sądu, uiszczenie kwoty niewiele ponad 2050 zł tytułem połowy wpisu od czterech skarg zawisłych przed tut. Sądem, która to kwota nie przekracza 1/5 miesięcznych wydatków Skarżącego, z pewnością pozostaje w zasięgu jego możliwości finansowych. Końcowo podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżący, bowiem dysponuje on znacznymi dochodami, umożliwiającymi utrzymanie siebie i rodziny, ponoszeniem kosztów utrzymania firmy, utrzymania samochodu i innymi wydatkami. Stwierdzić tym samym należało, że brak było podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwolnienie Skarżącego w wysokości połowy kosztów sądowych z pewnością nie ogranicza jego prawa do sądu, bowiem tak ukształtowany obowiązek ponoszenia kosztów sądowych pozostaje w możliwościach finansowych Skarżącego. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 i 4 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.