I SA/Bk 690/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz o umorzeniu postępowania w zakresie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i umorzenia postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Ł. stwierdził, że S. K. (dalej powoływany także jako Skarżący), jako były członek zarządu Ł. Klubu Sportowego, ponosi solidarnie wraz z innymi członkami zarządu, odpowiedzialność za zadłużenie Klubu z tytułu nieopłaconych składek za okres od sierpnia 2006 r. do października 2007 r. Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w Ł. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, które zostało oddalone wyrokiem Sądu z dnia [...] maja 2013 r., sygn. akt [...]. Również złożona apelacja została oddalona prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt. [...]. W dniu [...] lipca 2014 r. Skarżący zwrócił się do Prezesa ZUS z prośbą o umorzenie zadłużenia wynikającego z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności. Skarżący podniósł szereg zarzutów dotyczących postępowania prowadzonego w sprawie przeniesienia odpowiedzialności, zarzucał pracownikom ZUS przekroczenie uprawnień i nie dopełnienie obowiązków, niezasadne pociągnięcie jego osoby do odpowiedzialności. Wniosek Skarżącego, został przekazany do rozpatrzenia zgodnie z kompetencjami do Oddziału ZUS w B., o czym Skarżący został poinformowany pismem z dnia [...] lipca 2015 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS w B., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. w łącznej kwocie 70.598,84 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że argumenty podnoszone przez Skarżącego nie mają wpływu na rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności, gdyż kwestia odpowiedzialności Skarżącego za zaległości z tytułu nieopłaconych składek została ostatecznie rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...]. Organ wskazał także, że poczynione ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego nie uzasadniają umorzenia należności przypadających Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Wskazano, że Skarżący pobiera emeryturę w kwocie brutto 2.368,32 zł plus dodatek pielęgnacyjny w kwocie 206,76 zł, zaś jego małżonka – E. K. pobiera świadczenie emerytalne brutto 3456,69 zł. Oba świadczenia są wolne od obciążeń. W świetle brzmienia art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm., dalej powoływana jako u.s.u.s.) nie zachodzi żadne z przesłanek warunkujących całkowitą nieściągalność należności, zwłaszcza że dotychczas nie prowadzono wobec Skarżącego egzekucji należności z tytułu składek wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. Jednocześnie decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS w B., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek na FUS za okres od sierpnia do września 2006 r. oraz od listopada do grudnia 2006 r. w kwocie 25.003,40 zł bowiem w powyższym zakresie nie jest dopuszczalne merytoryczne rozstrzyganie na podstawie art. 28 u.s.u.s. Z powyższymi decyzjami nie zgodził się Skarżący i w złożonym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, wnosząc o umorzenie przypisanej mu należności względem ZUS za zadłużenie ŁKS przypadające na dzień [...] grudnia 2014 r. Skarżący wskazał na swój podeszły wiek (80 lat), brak zdolności zarobkowych oraz możliwość pogorszenia się stanu zdrowia, Wskazał, że zapłata należności względem ZUS spowoduje konieczność sięgnięcia jego i jego rodziny do różnych form pomocy państwa, finansowanych ze środków publicznych. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez Dyrektora Oddziału ZUS w B. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]oraz nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu organ wskazał, że po przeprowadzeniu analizy całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że zadłużenie objęte decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. zostało ostatecznie uregulowane dnia [...] stycznia 2015 r. przez pozostałych członków zarządu również zobowiązanych do spłaty zadłużenia Ł. Klubu Sportowego. Według art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. 2014 r., poz. 121 ze zm.) zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników solidarnych zwalnia pozostałych z odpowiedzialności za zadłużenie. Uwzględniając powyższe na dzień wydania decyzji o odmowie umorzenia zadłużenia, jak również decyzji w sprawie umorzenia postępowania, tj. na dzień [...] stycznia 2015 r. brak było przedmiotu postępowania, tj. nieopłaconych należności z tytułu składek, a zatem postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 kpa. Na powyższą decyzję Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W uzasadnieniu skargi wskazał między innymi, że funkcjonariusze publiczni Inspektoratów ZUS w Ł. i Z. przekroczyli swoje uprawnienia oraz nie dopełni obowiązków działając tym samym na szkodę interesu publicznego i prywatnego, pociągając jego osobę do odpowiedzialności za składki nieopłacone przez Ł. Klub Sportowy. Skarżący opisał okoliczności pełnienia przez niego funkcji członka zarządu ŁKS-u, przyczyny i okresy kiedy powstały zaległości w ŁKS względem ZUS, zakwestionował rozstrzygnięcia sądów powszechnych dotyczące orzeczenia o jego odpowiedzialności. Wskazując na powyższe, Skarżący powołał się na orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego, które to orzeczenia potwierdzają stanowisko Skarżącego w sprawie. Skarżący zarzucił przewlekłe rozpoznawanie jego wniosku przez organ, brak zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak merytorycznego rozpoznania wniosku. Podniósł, że skarżona decyzja została wydana z naruszeniem: statutu ZUS, rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 13 stycznia 2011 r., art. 72 i art. 83 u.s.u.s., art. 143 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 7 Konstytucji RP. Argumentacja Skarżącego została rozszerzona w kolejnych pismach procesowych składanych w sprawie. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Zaznaczył, że przedstawione zarzuty i ich uzasadnienie nie mają żadnego związku z treścią rozstrzygnięcia ZUS-u zawartego w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest sprawa administracyjna, dotycząca rozpoznania wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., którą orzeczono o odpowiedzialności Skarżącego jako byłego członka zarządu ŁKS za nieopłacone przez Stowarzyszenie składek za okres od sierpnia 2006 r. do października 2007 r. Zatem jedynie w powyższym zakresie Sąd jest władny ocenić zgodność z prawem podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, za bezprzedmiotowe należało uznać te zarzuty wskazane w skardze, a dotyczące w istocie rzeczy postępowania przeprowadzonego w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego jako byłego członka zarządu ŁKS. W powyższym postępowaniu sądowoadministracyjnym, jak również wcześniejszym postępowaniu administracyjnym, nie można skutecznie kwestionować zasadności, czy prawidłowości pociągnięcia Skarżącego do odpowiedzialności, jak również wysokości należności, do zapłaty której Skarżący został zobowiązany. Przedmiotem niniejszej sprawy jest umorzenie należności ciążących na Skarżącym, a zatem zweryfikowanie, czy istniały przesłanki wskazane w u.s.u.s. do ich umorzenia, a nie ocena, czy zasadnie i zgodnie z prawem Skarżący został pociągnięty do tejże odpowiedzialności. W powyższym zakresie wypowiedziały się już sądy powszechne, oddalając odpowiednio odwołanie od decyzji oraz apelację od wyroku sądu I instancji składane przez Skarżącego. Decyzja o odpowiedzialności Skarżącego jest ostateczna i prawomocna. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] oraz nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe z uwagi na uregulowanie ciążących na Skarżącym należności z tytułu nieopłaconych składek przez innych członków zarządu, odpowiedzialnych ze Skarżącym w sposób solidarny. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 105 kpa. Stosownie do artykułu 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Celem postępowania administracyjnego jest realizacja normy materialnego prawa administracyjnego wobec określonego podmiotu poprzez ukształtowanie jego sytuacji prawnej. Norma ta może zostać zastosowana jedynie wtedy, gdy obiektywnie zaistniał stan faktyczny przewidziany przez ustawodawcę upoważniający (zobowiązujący) organ do podjęcia decyzji administracyjnej. W związku z tym jednym z podstawowych warunków prawidłowego zastosowania normy prawnej jest ustalenie przez organ prowadzący postępowanie stanu faktycznego opisanego w tej normie. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (vide: wyrok NSA z 18 czerwca 1995 r., SA/Łd 2424/94, ONSA 1996, nr 2, poz. 80). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że niezbędnym warunkiem merytorycznego rozpoznania wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na rzecz FUS jest istnienie tych należności. Tymczasem w wyniku poczynionych ustaleń, organ II instancji stwierdził, że należności ciążące na Skarżącym, a wynikające z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., zostały uregulowane przez innych członków zarządu ŁKS, odpowiedzialnych solidarnie ze Skarżącym, w dniu [...] stycznia 2015 r. Stosownie do art. 366 § 1 k.c. zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników solidarnych zwalnia pozostałych z odpowiedzialności za zadłużenie. Skoro na dzień wydawania decyzji, zarówno przez organ I, jak i II instancji nie ciążyły na Skarżącym żadne należności względem FUS wynikające z decyzji z [...] grudnia 2011 r., to brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku o ich umorzenie. Konkludując, słuszne było stwierdzenie organu odwoławczego, że w sprawie nie było podstaw do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, a postępowanie w sprawie umorzenia należności ciążących na Skarżącym, a wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. było bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, co uzasadniało, po pierwsze uchylenie decyzji organu I instancji, a po drugie jego umorzenie. Końcowo odnosząc się do zarzutów skargi, dotyczących zbyt długiego procedowania przez organy nad wnioskiem o umorzenie należności, wskazać należy, że Skarżącemu przysługiwały środki prawne do zaskarżenia przewlekłego prowadzenia postępowania przez organy lub też bezczynności tychże organów. Z akt sprawy nie wynika, aby Skarżący w prowadzonym postepowaniu składał zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie lub też na prowadzenie postępowania w sposób przewlekły, tym samym w skardze na decyzję umarzającą postępowanie w sprawie z uwagi na jego bezprzedmiotowość, nie można skutecznie zarzucać bezczynności lub też przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. Dodatkowo trzeba zauważyć, że organ wyjaśnił Skarżącemu zasady rozpoznawania wniosków o umorzenie należności z tytułu niezapłaconych składek, w tym właściwość poszczególnych jednostek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (m.in.: pismo z [...] lipca 2014 r., k. 7 akt adm., pismo z [...] sierpnia 2014 r., k. 11 akt adm.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.