I SA/Bk 690/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 30 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz o umorzeniu postepowania w zakresie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i umorzenie postepowania w sprawie jako bezprzedmiotowego p o s t a n a w i a 1. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. , S. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką E. K. Źródła miesięcznego dochodu rodziny to: emerytura w kwocie – 2.196,15 zł i dodatek pielęgnacyjny – 208,17 zł otrzymywane przez wnioskodawcę oraz emerytura E. K. w wysokości 3.432,69 zł. Wykazane wydatki miesięczne rodziny stanowią: czynsz, prąd, gaz, bieżące remonty, telefony i telewizja – 1.100 zł; ubezpieczenia – 300 zł; badania lekarskie, laboratoryjne i lekarstwa – 350 zł; żywność – 1.100 zł; odzież – 100 zł; środki czystości – 50 zł; wpłaty na książeczki mieszkaniowe i oszczędnościowe wnuków – 1.600 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi: dom mieszkalny o powierzchni [...] m2 – wartość około 200.000 zł (udział [...]%); mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni [...] m2 – wartość około 180.000 zł (współwłasność małżeńska). Małż. K. są osobami schorowanymi, skarżący z powodu n. j. był hospitalizowany, E. K. cierpi na n. t., o., n. t., w 2014 r. przeszła zabieg a. k. prawej nogi. Skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych (k. 90 – 93). Na wstępie należy odnieść się do wniosku S. K. w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Niniejsza sprawa dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należy zatem do kategorii spraw wymienionych w powołanym przepisie. W związku z tym, iż skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. nie musi uiszczać tych kosztów w sprawie niniejszej z mocy samej ustawy, postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i zasadnym jest jego umorzenie. Dlatego też, na podstawie art. 249 a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 239 § 1 pkt 1 lit. e ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Z uwagi na powyższe wniosek złożony przez S. K. podlegał rozpoznaniu w części przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (w tym kosztów ustanowienia adwokata). W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s.504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, że wysokość miesięcznego dochodu dwuosobowej rodziny to łączna kwota 5.837,01 zł (emerytury i dodatek pielęgnacyjny otrzymywane przez małż. K.). Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie 4.600 zł (czynsz, prąd, gaz, bieżące remonty, telefony i telewizja, ubezpieczenia, badania lekarskie, laboratoryjne i lekarstwa, żywność, odzież, środki czystości, wpłaty na książeczki mieszkaniowe i oszczędnościowe wnuków). Majątek wnioskodawcy stanowi: dom o powierzchni [...] m2 (udział [...]%) oraz mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni [...] m2 (współwłasność małżeńska). Malż. K. są osobami schorowanymi ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną (350 zł miesięcznie). W tym miejscu należało zatem skonstatować, iż u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy (ustanowienie adwokata) legł fakt posiadania przez małż. K. stałych miesięcznych źródeł dochodu w postaci emerytur i dodatku pielęgnacyjnego w wysokości przekraczającej o 1.237,01 zł wykazane wydatki miesięcznie. Wygospodarowanie tej kwoty nie będzie stanowić obciążenia finansowego dla rodziny, dlatego też powinna być ona przeznaczona na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przekraczającej miesięczne wydatki, a tym samym pozwalającej na zaoszczędzenie środków finansowych. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.