I SA/Bk 720/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2016 oddala skargę Pani R. K. w dniu [...] czerwca 2016 r. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w A. wniosek o przyznanie płatności na 2016 rok, w którym ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie i płatności dodatkowej (redystrybucyjnej). W dniu [...] października 2016 r. pani G. K. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w A. akt zgonu pani R. K. W dniu [...] grudnia 2016 r. pan S. K. (dalej powoływany także jako Skarżący) złożył wniosek w przypadku śmierci rolnika o przyznanie płatności na 2016 rok wraz z zaświadczeniem Sądu Rejonowego w A. I Wydział Cywilny o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. W dniu [...] sierpnia 2017 r. do Biura Powiatowego ARiMR w A. wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w A. I Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku m.in. po pani R. K.. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. w dniu [...] marca 2018 r. wezwał Skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku poprzez złożenie oświadczeń współspadkobierców o wyrażeniu zgody na przyznanie Skarżącemu przedmiotowych płatności. W dniu [...] kwietnia 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR w A. wpłynęły oświadczenia współspadkobierców: Pani B. Z., Pani E. C., Pana W. K., Pana J. K. i Pana A. K. Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. odmówił Skarżącemu przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przesłanką odmowy wypłaty płatności było niespełnienie warunku z art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2017 r., poz. 278 ze zm., dalej powoływana jako u.p.w.b.), tj. brak oświadczeń złożonych przez wszystkich współspadkobierców pani R. K. o wyrażeniu zgody na wypłatę płatności dla Skarżącego. W odwołaniu od powyższej decyzji, Skarżący zarzucił błędne przyjęcie, że warunkiem wypłaty płatności, chociażby w części, jest złożenie oświadczeń przez wszystkich spadkobierców po zmarłej R. K. Oświadczenia zostały złożone przez część spadkobierców, którzy odpowiadają za 6/7 udziałów w masie spadkowej, dlatego też w takim samym udziale płatności powinny zostać wypłacone Skarżącemu. Decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...] Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ wskazując na brzmienie art. 27 ust. 1-10 u.p.w.b. wskazał, że uprawnienie do płatności, o którą wystąpił zmarły wnioskodawca, może zostać przejęte przez jego spadkobierców jedynie pod warunkiem spełnienia określonych w omawianym akcie prawnym warunków. W przedmiotowej sprawie ustalono, iż pan S. K. złożył wniosek w przypadku śmierci o wstąpienie do postępowania w miejsce zmarłej pani R. K.. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w A. I Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku m.in. po pani R. K. ustalono, że Skarżący jest współspadkobiercą - mógł więc złożyć wniosek o wstąpienie do postępowania w miejsce zmarłej pani R. K.. Oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie pana S. K. w miejsce pani R. K. złożyli: pani B. Z., pani E. C., pan W. K., pan J. K. i pan A. K., zatem pozostali współspadkobiercy tj. pani M. B., pan S. K., pan R. K. oraz pan K. K. nie wyrazili Skarżącemu zgody na wstąpienie do postępowania w miejsce zmarłej pani R. K.. Warunkiem otrzymania przez współspadkobiercę płatności jest zgoda pozostałych współspadkobierców wskazanych w postanowieniu sądu. Prawodawca uzależnił prawo do uzyskania płatności, o którą wystąpił zmarły, od formalnego wstąpienia przez każdego spadkobiercę w miejsce zmarłego do postępowania wszczętego na wniosek osoby zmarłej, brak zgody wszystkich spadkobierców na przejęcie płatności z wniosku spadkodawcy oznacza niespełnienie warunków określonych w ww. przepisie. Na podstawie art. 27 ust. 2 u.p.w.b., spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Podkreślić należy, że postępowanie o przyznanie płatności prowadzone jest z wniosku zmarłego rolnika, zaś jego spadkobierca, składając w terminie wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania, wchodzi w prawa i obowiązki zmarłego wynikające ze złożonego wniosku o przyznanie płatności i zaczyna działać jak strona tego postępowania. Do wniosku spadkobierca dołącza wymienioną w ustawie dokumentację niezbędną do wydania decyzji, w szczególności postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz oświadczenia pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego właśnie spadkobiercy do postępowania o przyznanie płatności. Zdaniem organu podnoszone przez Skarżącego w odwołaniu okoliczności pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, bowiem prawodawca - w przypadku nabycia spadku przez więcej niż jednego spadkobiercę - jednoznacznie uwarunkował przyznanie pomocy od złożenia oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności. Skarżący w dniu złożenia przedmiotowego wniosku nie tylko wstąpił do toczącego się postępowania w miejsce zmarłej pani R. K. ale też wyraził wolę uzyskania płatności, o którą wystąpiła pani R. K., tj. w pełnej wysokości nie zaś w części 6/7. Na powyższą decyzję, pełnomocnik Skarżącego wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, podtrzymując argumenty przestawione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W ocenie pełnomocnika, warunki do przyznania płatności Skarżącemu, w części dotyczącej 6/7 należnych spadkodawczyni płatności zostały spełnione, bowiem spadkobiercy, dysponujący takim udziałem w masie spadkowej, złożyli oświadczenia i wyrazili zgodę na wypłatę płatności Skarżącemu. Właściwe przepisy prawa nie stwierdzają w sposób kategoryczny, że płatności musi być bezwzględnie wypłacona tylko i wyłącznie w całości, zaś oświadczenia muszą złożyć wszyscy spadkobiercy. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestią sporną w sprawie jest możliwość przyznania Skarżącemu jako spadkobiercy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku śmierci rolnika (spadkodawcy), która nastąpiła po złożeniu wniosku o przyznanie tych płatności w sytuacji, gdy część pozostałych spadkobierców nie wyraziła zgody na wstąpienie Skarżącego na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności. Warunki i tryb udzielania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego reguluje ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (u.p.w.b.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.w.b. w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, jeżeli: 1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek; 2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności; 3) spełnia on warunki do przyznania danej płatności. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (ust. 2). Spadkobierca rolnika podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o wpis do ewidencji producentów w rozumieniu tych przepisów (ust. 3). Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika dołącza: 1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo 2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku: – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo kopią tego potwierdzenia potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo 3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza (ust. 4). przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia (ust. 5). Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że do nabycia spadku uprawnionych jest więcej spadkobierców niż jeden spadkobierca rolnika, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ust. 1: 1) dołącza do wniosku, o którym mowa w ust. 2, albo 2) składa wraz z postanowieniem sądu, o którym mowa w ust. 5 - oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich (ust. 6). Zgoda, o której mowa w ust. 6, nie jest wymagana, jeżeli miałaby być wyrażona przez małoletniego, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przez spadkobiercę będącego przedstawicielem ustawowym tego małoletniego (ust. 7). Wniosek, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika składa do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego rolnik złożył wniosek, o którym mowa w ust. 1 (ust. 8). W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, decyzję w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich spadkobiercy rolnika wydaje się po złożeniu przez niego odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (ust. 9). Termin, o którym mowa w ust. 2, nie podlega przywróceniu (ust. 10). Przytoczone przepisy regulują zasady wstępowania do toczącego się postępowania w przypadku śmierci rolnika, która miała miejsce w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności. Uprawnienie do płatności, o którą wystąpił zmarły wnioskodawca, może zostać przejęte przez jego spadkobierców jedynie w przypadku spełnienia wskazanych tam warunków. W przedmiotowej sprawie ustalono, iż Skarżący złożył wniosek w przypadku śmierci o wstąpienie do postępowania w miejsce zmarłej Pani R. K. wnioskującej o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wniosek został złożony przed upływem 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w A. I Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 2017 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku m.in. po Pani R. K. ustalono, że Skarżący jest współspadkobiercą - mógł zatem złożyć wniosek o wstąpienie do postępowania w miejsce zmarłej Pani R. K.. Oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie Skarżącego w miejsce Pani R. K. złożyli: Pani B. Z., Pani E. C., Pan W. K., Pan J. K. i Pan A. K. Pozostali współspadkobiercy tj. Pani M. B., Pan S. K., Pan R. K. oraz Pan K. K. nie wyrazili Skarżącemu zgody na wstąpienie do postępowania w miejsce zmarłej Pani R. K.. Niewątpliwie warunkiem otrzymania przez współspadkobiercę płatności jest zgoda pozostałych współspadkobierców. Prawodawca wprost uzależnił prawo do uzyskania płatności, o którą wystąpił zmarły, od formalnego wstąpienia przez każdego spadkobiercę w miejsce zmarłego do postępowania wszczętego na wniosek osoby zmarłej. Brak zgody wszystkich spadkobierców na przejęcie płatności z wniosku spadkodawcy oznacza w konsekwencji niespełnienie warunków określonych w ww. przepisie. Na podstawie art. 27 ust. 2 u.p.w.b., spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Należy zatem zgodzić się z organem, że postępowanie o przyznanie płatności prowadzone jest z wniosku zmarłego rolnika, zaś jego spadkobierca, składając w terminie wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania, wchodzi w prawa i obowiązki zmarłego wynikające ze złożonego wniosku o przyznanie płatności i zaczyna działać jak strona tego postępowania. Do wniosku spadkobierca dołącza wymienioną w rozporządzeniu dokumentację niezbędną do wydania decyzji, w szczególności postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz oświadczenia pozostałych spadkobierców o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego właśnie spadkobiercy do postępowania o przyznanie płatności. Zebrany materiał dowodowy został oceniony prawidłowo, uwzględniając znaczenie i wartość poszczególnych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Wydając decyzję organy oparły się na obowiązujących przepisach prawnych, czemu dały wyraz w uzasadnieniu decyzji. Podnoszone przez Skarżącego okoliczności pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, bowiem prawodawca - w przypadku nabycia spadku przez więcej niż jednego spadkobiercę – jednoznacznie uwarunkował przyznanie pomocy od złożenia oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności. Skarżący w dniu złożenia przedmiotowego wniosku nie tylko wstąpił do toczącego się postępowania w miejsce zmarłej Pani R. K., ale też wyraził wolę uzyskania płatności, o którą wystąpiła Pani R. K., tj. w pełnej wysokości nie zaś w części 6/7. Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanym w decyzji wyroku z 17 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 204/09 (dostępny w CBOSA) wskazał, że wola kontynuowania postępowania o przyznanie płatności wszczętego uprzednio wnioskiem poprzednika prawnego może być wyrażona w sposób, choćby dorozumiany. Działanie spadkobiercy zmarłego rolnika stanowi z jednej strony czynność procesową, polegającą na wstąpieniu do toczącego się postępowania administracyjnego, a z drugiej strony jest czynnością prawa materialnego polegającą na wyrażeniu woli uzyskania w danym roku płatności, tych o które ubiegał się spadkodawca. Oznacza powyższe, że spadkobierca nie uruchamia nowego postępowania, ale składa wniosek w celu wstąpienia do postępowania zainicjowanego przez zmarłego rolnika. W tym postępowaniu podlega badaniu czy osoba składająca wniosek transferowy jest spadkobiercą, zachowanie terminu do złożenia wniosku przez spadkobiercę, a zatem skuteczność dokonanej czynności oraz spełnienie przez niego ustawowych warunków przyznania płatności lub wsparcia specjalnego. Wynik tego badania jest rozstrzygnięciem merytorycznym. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości przyznania w analizowanej sytuacji płatności "jedynie do tej części co do której spadkobiercy złożyli stosowne oświadczenie tj. co do 6/7 tych płatności". Sama możliwość dokonania matematycznego podziału środków pieniężnych stanowiących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z uwzględnieniem proporcji wynikającej z wielkości udziałów spadku i okoliczności złożenia, bądź niezłożenia oświadczeń przez współspadkobierców nie oznacza, że płatności mogą być przyznane w części. Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.p.w.b. płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: (1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz (2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Jak stanowi art. 8 ust. 1 jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: (1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami"; (2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności; (3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha; (4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Według art. 19 ust. 1 wysokość płatności: (1) obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni, (2) do zwierząt w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn liczby zwierząt zatwierdzonych do danej płatności i stawki tej płatności na 1 sztukę - po uwzględnieniu art. 8 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmniejszeń, wykluczeń lub pozostałych kar administracyjnych wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, a w przypadku jednolitej płatności obszarowej - po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100%. Płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przysługują zatem do powierzchni użytków rolnych spełniających warunki określone w ustawie, są też obliczane jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni. System płatności bezpośrednich nie przewiduje możliwości ich przyznania do udziału w nieruchomości, tym bardziej według proporcji wskazywanej przez stronę skarżącą. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) orzekł jak w sentencji.