I SA/Bk 76/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, asesor WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Grzegorz Dudar, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2001-2003 i I-III raty za 2004 r. oddala skargę Panowie J. i K. M. podaniem z dnia [...] lipca 2004 r. (sprecyzowanym w dniu [...].11.2004 r.) zwrócili się do Burmistrza Miasta Z. o umorzenie należności - zaległości w podatku od nieruchomości tj. IV raty 2001 r., podatku za lata 2002-2003 oraz I, II i III raty podatku za 2004 r., złożony wniosek uzasadniono trudną sytuacją materialną spowodowaną faktem, iż z powodu braku zatrudnienia wnioskodawcy borykają się z trudnościami finansowymi, więc nie mogą ponosić obciążeń podatkowych. Burmistrz Miasta Z., po zapoznaniu się z zebranymi w toku postępowania dokumentami, nie dopatrzył się jednak przesłanek i nie znalazł podstaw uzasadniających umorzenie wnioskowanych zaległości i decyzją z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], odmówił umorzenia zaległości objętych wnioskiem. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w myśl art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa organ podatkowy w każdym przypadku, na podstawie zebranych dokumentów, ocenia czy istnieją okoliczności uzasadniające ważny interes podatnika w zastosowaniu ulgi w postaci umorzenia zaległości i czy zastosowanie umorzenia nie będzie sprzeczne z interesem publicznym. Dostrzegając ważny interes wnioskodawców Burmistrz Z. wskazał na bardzo trudną sytuację budżetu miasta wymagającą podniesienia dyscypliny płatniczej wszystkich podatników, w tym także poprzez zaostrzenie kryteriów udzielania ulg w spłacie zaległości. Podkreślono, że budżet Miasta Z. jest uszczuplony, przez co miasto nie może zmniejszać dochodów własnych, do których należą wpływy z podatku od nieruchomości. Podniesiono, że rezygnacja z podatku powoduje zmniejszenie dochodów, które przeznaczane są na realizację zadań własnych samorządu terytorialnego. Rozważając możliwość zastosowania umorzenia wzięto pod uwagę nie tylko argumenty podniesione w podaniu przez podatnika, ale również interes ogólnospołeczny z uwagi na to, że umarzanie podatków powoduje zmniejszenie wpływów do budżetu miasta i ma w konsekwencji wpływ na realizację zadań zaspokajających potrzeby całej społeczności miejskiej. Ponadto wskazano, że podatnicy od roku 1997 nie płacą podatku od nieruchomości należnego miastu, który, aż do IV raty 2001 roku, był umarzany, podniesiono, że nie można z instytucji umorzenia zaległości podatkowej czynić środka prowadzącego do zwolnienia od zapłaty podatku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta Z. w sprawie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości. Na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. skarżący J. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o jej uchylenie zarzucając decyzjom Burmistrza Miasta Z. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. naruszenie art. 210 i art. 121-122 Ordynacji podatkowej. W jej uzasadnieniu wskazał, że Ordynacja podatkowa nie przewiduje oględzin bytowych podatnika, które kwalifikuje prawo do umorzenia zaległości podatkowych oraz, że Burmistrz Miasta Z. zna doskonale warunki materialno-bytowe wnioskodawcy, ponieważ, co miesiąc w stosunku do skarżącego wydawane są decyzję o przyznaniu zasiłków w ramach pomocy społecznej. Podniesiono, że zgodnie z art. 187 § 3 Ordynacji podatkowej fakty znane z urzędu nie wymagają przeprowadzania postępowania dowodowego, a art. 67 § 3 Ordynacji podatkowej nakazuje rozpoznanie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej. W skardze podniesiono, że za ważny interes podatnika należy uznać taką sytuację, w której świadczenie podatkowe nie może zostać spełnione bez doraźnej pomocy organów podatkowych. Skarżący zarzucił organom, że analizując sytuację podatnika urząd nie pokusił się, aby stwierdzić, że sytuacja na tle ogółu podatników należała do wyjątkowo niekorzystnych i doszukać się związku z tym przesłanek, o których mowa w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, a więc okoliczności przemawiających za umorzeniem zaległości podatkowych. Kryterium ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego musi być w każdym wypadku indywidualnie ustalane przez organ w ramach postępowania podatkowego. Pojęcie interesu publicznego nie ma stałej treści, co wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia wartości, jakie kryć się mogą pod tym pojęciem. W celu jego oceny organ podatkowy obowiązany jest także z urzędu podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zgodnie z art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów podniosło, że celem ustalenia, czy występują przypadki uzasadniające umorzenie zaległości z powodu ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa). Wskazano, że w świetle art. 181 Ordynacji podatkowej dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być m.in. informacje zebrane w wyniku oględzin, zatem zarzut skarżącego, że Ordynacja podatkowa nie przewiduje oględzin w postępowaniu o umorzenie zaległości podatkowych Kolegium uznało za nieuzasadniony. Za nieuzasadniony uznano również zarzut skarżącego, że organ podatkowy nie powinien ustalać w postępowaniu podatkowym jego sytuacji materialno-bytowej, bo tę sytuację zna z urzędu. Wyjaśniono, że pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nie przeprowadzają, co miesiąc wywiadu środowiskowego, bo tego nie nakazują przepisy ustawy o pomocy społecznej. Poza tym brak jest przepisów uprawniających do prowadzenia jednego postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych i w sprawie udzielenia pomocy społecznej. Dodatkowo podniesiono, że postępowanie w sprawie udzielenia pomocy społecznej prowadzi się w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, natomiast postępowanie podatkowe prowadzi się w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej. Zatem nie można zgodzić się z poglądem skarżącego o znajomości przez organ podatkowy z urzędu jego sytuacji materialno-bytowej. Za niesłuszny Kolegium uznało również zarzut, że organ podatkowy nie dokonał oceny sytuacji podatnika na tle ogółu podatników. Uczynił to, czemu Burmistrz Miasta Z. dał wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Poza tym sam skarżący przyznaje, że organ podatkowy podejmował wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzje obu instancji są zgodne z przepisami art.121-122 i art. 210 Ordynacji podatkowej, a sam zarzut, że je naruszają bez wskazania, na czym owe naruszenie polega uniemożliwia dokonanie oceny jego słuszności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, mają wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Sąd administracyjny nie jest, więc organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i w przypadku orzeczeń wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny. Zgodnie z postanowieniami art. 67 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Powyższe oznacza, że organy podatkowe decyzję o umorzeniu zaległości podejmują w ramach tzw. uznania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że sądy administracyjne nie są one uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej, zatem nie mogą rozstrzygać o tym, czy pobór podatku powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje uznaniowe organów podatkowych podlegają natomiast badaniu, co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi. W doktrynie przyjmuje się, że użyte w cyt. art. 67 zwroty: ważny interes podatnika i ważny interes publiczny, odnoszą się do hipotezy normy prawnej i wskazują na sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia zaległości podatkowych. Dopiero stwierdzenie przez organ podatkowy jednej z tych przesłanek lub obu łącznie, powoduje konieczność rozważenia, czy zaległość podatkowa może być umorzona. W związku z powyższym uznanie przez organ pierwszej instancji, że wnioskodawcy mają ważny interes w ubieganiu się o umorzenie zaległości podatku było dopiero punktem wyjścia do rozważeń o celowości podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości podatkowych wraz z odsetkami. Organ podatkowy podejmując decyzję powinien wyważyć interes jednostki i interes majątkowy gminy mając na uwadze, że zasadą konstytucyjną jest obowiązek każdego obywatela do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (art. 84 Konstytucji RP), a uregulowana w art. 67 § l Ordynacji podatkowej instytucja umorzenia zaległości podatkowych jest ograniczeniem tej zasady. W rozpatrywanej sprawie przeprowadzone przez organy podatkowe postępowanie nie narusza podnoszonych w skardze przepisów prawa. Organy rozważały argumenty skarżącego, co do występowania ważnego interesu podatnika, a zajęte w tym zakresie stanowisko zostało uzasadnione. Wbrew zarzutom skargi w sprawie zbadano stan materialny i rodzinny wnioskodawców ( m.in. na podstawie danych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. oraz notatki z dnia [...] października 2004 r.), ustalono, jakie były przyczyny powstania zaległości podatkowej oraz czy trudności płatnicze powstały na skutek działań strony, czy też są od niej niezależne uznając, że sytuacja, w jakiej znajdują się wnioskodawcy spowodowana jest ich działaniem, a podatnicy nie podejmują działań w celu poprawy swojej sytuacji i znalezienia pracy. W związku z powyższym podjętemu rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności i należy uznać, że mieści się ono w ramach przyznanego organom podatkowym uznania administracyjnego. Za nieuzasadniony uznał Sąd również podniesiony w skardze zarzut, że Ordynacja podatkowa nie przewiduje oględzin w celu ustalenia sytuacji materialno-bytowej podatnika w postępowaniu w sprawie umorzenia zaległości podatkowych. Sąd zauważa, że w myśl postanowień art. 181 ustawy Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) dowodami w postępowaniu podatkowym mogą być w szczególności materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin. Oględziny (art. 198 ustawy Ordynacja podatkowa) polegają na bezpośrednim zbadaniu osoby, nieruchomości, rzeczy ruchomej lub miejsca, w celu dokonania spostrzeżeń mających znaczenie dla prowadzonej sprawy. Dowód ten daje organowi możliwość dokonania własnych bezpośrednich obserwacji i spostrzeżeń. W związku z tym, że organy przy rozpatrywaniu wniosku mają obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w której podatnik znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie umorzenia, a skarżący w złożonym wniosku nie wykazał dowodów, które wskazywałyby na istnienie ważnego interesu podatnika, postanowił przeprowadzić oględziny, których celem byłoby ustalenie aktualnej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy. Działanie takie było, więc oparte na obowiązujących przepisach i mieściło się w koncepcji "otwartego postępowania dowodowego", o którym mowa art. 180 ustawy Ordynacja podatkowa. Za nieuzasadniony uznano również zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej (zasady ogólnej postępowania), wyrażonej w art. 122 ustawy Ordynacja podatkowa zgodnie, z którą organy w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego powinny w sposób wyczerpujący zebrać cały materiał dowodowy, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie oraz podnoszonego ogólnikowo w skardze naruszenia art. 121 i art. 210 Ordynacji podatkowej (decyzje organów obu instancji zawierają wszystkie wymagane elementy prawidłowej decyzji). W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy podatkowe obowiązujących przepisów prawa. Skarga nie jest, więc uzasadniona, co w świetle art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowiło podstawę jej oddalenia.