I SA/Bk 82/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz, asesor WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant Marcin Kojło, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 marca 2008 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku B. K. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zajął wierzytelność zobowiązanej w A w W. W związku z wystąpieniem zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową do tej wierzytelności Sąd Rejonowy w S. I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia [...].10.2006 r. sygn. akt [...] wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji, w tym do prowadzenia egzekucji na rzecz A. K. Należności A. K. wynikały z tytułu wykonawczego - nakazu zapłaty z dnia [...].05.2006 r. sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Postanowieniem z dnia [...].08.2007 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał podziału kwoty uzyskanej z zajętej wierzytelności pomiędzy wierzycieli. Kwotę przyznaną A. K., zaliczoną do szóstej kolejności zaspokojenia pozostawiono w depozycie do czasu przedłożenia przez niego tytułu wykonawczego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Dyrektor Izby Skarbowej w B., w wyniku rozpoznania zażaleń, postanowieniem z dnia [...].10.2007 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. A. K. wniósł na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Postanowieniem z dnia [...].04.2007 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w W. uchylił klauzulę wykonalności nadaną nakazowi zapłaty z dnia [...].05.2006 r. Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z dnia [...].10.2007 r. sygn. akt [...] oddalił zażalenie A. K. na powyższe postanowienie. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia [...].11.2007 r. nr [...] na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego - nakazu zapłaty z dnia 30.05.2006 r. uznając, że uchylenie klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty spowodowało niedopuszczalność egzekucji administracyjnej w tej sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...].12.2007 r. nr [...] po rozpoznaniu zażalenia złożonego przez pełnomocnika A. K. utrzymał w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 776 k.p.c. podstawą egzekucji sądowej jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Wprawdzie przepis ten określa warunki dopuszczalności egzekucji sądowej, lecz w przypadku przejęcia tytułu przez naczelnika urzędu skarbowego od komornika sądowego do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji, przesłanki dopuszczalności egzekucji sądowej powinny być także spełnione w egzekucji administracyjnej. W przeciwnym wypadku zakres umocowania organu egzekucyjnego byłby większy aniżeli organu sądowego. W świetle art. 776 oraz art. 783 § 1 k.p.c. pozbawienie nakazu zapłaty klauzuli wykonalności spowodowało, że niedopuszczalne było dalsze prowadzenie egzekucji administracyjnej na jego podstawie, dlatego zaistniały przesłanki z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny umarzając postępowanie egzekucyjne nie podważył zasadności dokonanej przez komornika sądowego czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności w A, wskutek jego umorzenia czynności egzekucyjne komornika sądowego, podjęte w egzekucji prowadzonej na podstawie nakazu zapłaty, uległy uchyleniu z mocy prawa - art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ odwoławczy stwierdził również, iż w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego nie było podstaw do rozpatrywania przesłanek do jego zawieszenia na mocy art. 56 § 1 pkt 1 tej ustawy w związku z wniesieniem przez B. K. zarzutów do nakazu zapłaty. Nie było również podstaw do rozstrzygania kwestii podziału kwoty uzyskanej z egzekucji oraz istnienia okoliczności uzasadniających pozostawienie w depozycie kwoty wydzielonej na zaspokojenie wierzytelności skarżącego do czasu zakończenia postępowania przed sądem w sprawie zarzutów od nakazu zapłaty na mocy art. 115g w/w ustawy. W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik A. K. zarzucił postanowieniu organu odwoławczego naruszenie: – art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 492 § 2 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie i niedokonanie zajęcia wierzytelności B. K. pomimo zgłoszenia przez A. K. we wniosku z 21.07.2006 r. żądania zajęcia jej wierzytelności i innych praw majątkowych, a w szczególności zajęcia wierzytelności przysługującej w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej pod nazwą B względem A, do czego upoważniał nakaz zapłaty z [...].05.2006 r. sygn. akt [...] stanowiący tytuł zabezpieczenia, – art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 80 k.p.a. poprzez nie uznanie, iż żądanie wierzyciela zawarte w pkt 4 wniosku z 21.06.2006 r. stanowiło - po uchyleniu klauzuli wykonalności nadanej nakazowi zapłaty w postępowaniu nakazowym - wniosek o zabezpieczenie roszczenia poprzez zajęcie wierzytelności i innych praw majątkowych B. K., – art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy nie zachodziły przesłanki do wydania takiego postanowienia. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Powołując się na art. 747 pkt 1 k.p.c. oraz art. 492 § 1 k.p.c. pełnomocnik podniósł, że żądanie zawarte w pkt 4 wniosku z 21.06.2006 r. było tożsame z treścią wniosku o zabezpieczenie roszczenia wierzyciela, opartym na art. 747 pkt 1 k.p.c., dlatego po uchyleniu klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty, wniosek ten upoważniał do podjęcia czynności skutkujących zabezpieczeniem roszczenia. Organ egzekucyjny winien był zatem zastosować art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i zabezpieczyć roszczenie wynikające z nakazu zapłaty. Pełnomocnik podkreślił, że biorąc pod uwagę treść art. 7, 8 i 9 k.p.a., a także art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny winien był wobec treści wniosku z 21.06.2006 r., podjąć czynności w celu ustalenia, czy wierzyciel zamierza prowadzić postępowanie w kierunku zabezpieczenia roszczenia poprzez zajęcie wierzytelności dłużnika. Tezę, iż żądanie zawarte we wniosku z 21.06.2006 r. upoważniało do podjęcia czynności skutkujących zabezpieczeniem roszczenia potwierdza także zasada wnioskowania "argumentum a maiori ad minus". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że art. 155a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczy zabezpieczenia wykonania obowiązku, natomiast zaskarżonym postanowieniem orzeczono o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które jest odrębnym postępowaniem aniżeli postępowanie zabezpieczające. W trybie administracyjnego postępowania zabezpieczającego zasadniczo można zabezpieczyć tylko te rodzaje obowiązków, które podlegają egzekucji administracyjnej, co potwierdza art. 19 § 1 oraz art. 2 tej ustawy. Zatem zabezpieczenie wykonania innych obowiązków może nastąpić tylko wówczas, gdy przewiduje to wyraźnie przepis prawa. Nakaz zapłaty z [...].05.2006 r. dotyczy należności cywilnoprawnych i dlatego nie podlega zabezpieczeniu w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powołany przez skarżącego art. 492 § 2 k.p.a. nie przewiduje uprawnienia do dokonania zabezpieczenia przez administracyjny organ egzekucyjny. Z uwagi na to, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. nie był uprawniony do dokonania zabezpieczenia należności ujętych w nakazie zapłaty, nie był obligowany do wystąpienia do A. K. przed wydaniem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego o wyjaśnienie, czy zamierza on prowadzić postępowanie w kierunku zabezpieczenia roszczenia poprzez zajęcie wierzytelności dłużnika. W konsekwencji nie słuszny jest zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny zasad postępowania ustalonych w art. 7, 8 i 9 k.p.a. Wniosek z 21.06.2006 r., na który powołano się w skardze, był wnioskiem o wszczęcie wobec B. K. postępowania egzekucyjnego, a nie zabezpieczającego. W pkt 4 tego wniosku A. K. wniósł o zajęcie wierzytelności dłużniczki w A. W wyniku dokonanego zajęcia tej wierzytelności nastąpił zbieg egzekucji sądowej z administracyjną. Zdaniem organu także z zasady "argumentum a maiori ad minus" nie można wyprowadzić wniosku o uprawnieniu organu do dokonania zabezpieczenia należności wynikających z nakazu zapłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Oceniając zaskarżone postanowienie w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest niezasadna. Stosownie do art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Przesłankami dopuszczalności prowadzenia egzekucji są okoliczności, których istnienie jest warunkiem możności prowadzenia egzekucji – przesłanki pozytywne, lub których pojawienie się uniemożliwia prowadzenie egzekucji – przesłanki negatywne. Podstawą do wszczęcia i prowadzenia egzekucji, a zatem i przesłanką jej dopuszczalności jest istnienie tytułu wykonawczego. W związku z tym brak lub wadliwość tytułu wykonawczego stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na jego niedopuszczalność (vide: wyrok NSA OZ w Szczecinie z dnia 06.05.1998 r. sygn. akt SA/Sz 1477/97, LEX nr 34164). W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. w związku z wystąpieniem zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową do wierzytelności B. K. wobec A w W. został wyznaczony przez Sąd Rejonowy w S. I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia [...].10.2006 r. sygn. akt [...] do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji. Organowi temu powierzono między innymi prowadzenie egzekucji na rzecz A. K., którego należności wynikały z tytułu wykonawczego - nakazu zapłaty z dnia [...].05.2006 r. sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Wyznaczony przez sąd organ zgodnie z art. 773 k.p.c. prowadzi łącznie egzekucję w trybie dla niego właściwym. Biorąc jednak pod uwagę rodzaj tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę egzekucji prowadzonej z wniosku A. K. przy jego ocenie należy uwzględnić przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Stosownie do art. 776 k.p.c. podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Zatem zasadniczo w postępowaniu sądowym tytułem wykonawczym jest tytuł wydany przez sąd, składający się z tytułu egzekucyjnego i klauzuli wykonalności. Jednym z tytułów egzekucyjnych jest wydany w postępowaniu cywilnym prawomocny nakaz zapłaty (art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.). Jak wskazano powyżej, w niniejszej sprawie tytułem wykonawczym był nakaz zapłaty z dnia [...].05.2006 r. zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Organ egzekucyjny ustalił (stosownie do pisma dłużniczki – B. K. z dnia 16.10.2007 r. i z przedstawionych przez nią dokumentów k. 39-42 akt adm.), iż postanowieniem z dnia [...].04.2007 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w W. uchylił klauzulę wykonalności nadaną nakazowi zapłaty z dnia [...].05.2006 r. Zażalenie A. K. na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z dnia [...].10.2007 r. sygn. akt [...]. W konsekwencji, przedmiotowy nakaz zapłaty przestał być tytułem wykonawczym w rozumieniu art. 776 k.p.c. Pozbawienie tytułu wykonalności stanowiło przeszkodę materialną do dalszego prowadzenia egzekucji i stanowiło podstawę umorzenia postępowania. W tej sytuacji za prawidłowe należy uznać postępowanie organu egzekucyjnego, który stwierdził niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i stosownie do art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne. Umorzenie na tej podstawie postępowania egzekucyjnego, stosownie do art. 60 § 1 w/w ustawy, skutkowało uchyleniem dokonanych w tym zakresie czynności egzekucyjnych. W ocenie Sądu niezasadny jest zarzut zawarty w skardze dotyczący naruszenia art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 492 § 1 k.p.c. poprzez nie dokonanie zabezpieczenia roszczenia skarżącego poprzez zajęcie wierzytelności B. K. pomimo zgłoszenia w pkt 4 wniosku z dnia 21.06.2006 r. stosownego żądania, do czego upoważniał nakaz zapłaty z [...].05.2006 r. stanowiący tytuł zabezpieczenia. Należy stwierdzić, iż wbrew powyższym twierdzeniom skarżący nie złożył wniosku o dokonanie zabezpieczenia. Wniosek z dnia 21.07.2006 r., na który powołuje się strona, był niewątpliwie wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, stąd jego złożenie u komornika sądowego skutkowało wszczęciem egzekucji (k. 6 akt adm.). W celu wyegzekwowania dochodzonych należności skarżący we wniosku tym w punkcie 4 wniósł o zajęcie przysługujących dłużnikowi wierzytelności i innych praw majątkowych, w szczególności zajęcie wierzytelności przysługującej dłużnikowi – B. K. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą B, względem A. W konsekwencji komornik dokonał w postępowaniu egzekucyjnym zajęcia tej wierzytelności (k. 13 akt adm.). Wskazywanie w skardze, że wniosek o zajęcie wierzytelności jest również sposobem dokonania zabezpieczenia i w związku z tym organ egzekucyjny powinien przyjąć, że strona poprzez złożenie takiego wniosku występowała o dokonanie zabezpieczenia w ocenie Sądu nie znajduje żadnego uzasadnienia. Ani wnioskowanie "argumentum a maiori ad minus", ani przywoływane przez pełnomocnika skarżącego zasady ogólne zawarte w art. 7, 8 i 9 K.p.a. nie dawały podstaw do doszukiwania się przez organ egzekucyjny woli złożenia przez skarżącego wniosku o zabezpieczenie. Skoro nie został złożony wniosek o zabezpieczenie, trudno uznać za zasadny zarzut, iż organ do wniosku takiego się nie odniósł. Przede wszystkim należy jednak wyjaśnić, iż skarżący nie był uprawniony do złożenia takiego wniosku do administracyjnego organu egzekucyjnego. Jak wskazano powyżej, w niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. został wyznaczony przez Sąd Rejonowy w S. do prowadzenia egzekucji na rzecz A. K. Postępowanie zabezpieczające uregulowane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest zaś postępowaniem odrębnym, pomocniczym wobec postępowania egzekucyjnego, toczy się przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i służy gwarancji wykonania obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego. Postanowienie zlecające administracyjnemu organowi egzekucyjnemu prowadzenie egzekucji na rzecz skarżącego, skutkowało tylko w zakresie konkretnego postępowania egzekucyjnego i na jego podstawie nie można wyciągać wniosku odnośnie rozszerzenia właściwości tego organu również na ewentualne postępowanie zabezpieczające, zwłaszcza, że upoważnienie udzielone temu organowi do prowadzenia egzekucji cywilnoprawnej należności skarżącego ma charakter wyjątku. Stosownie bowiem do art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucji administracyjnej podlegają tylko obowiązki o charakterze publicznoprawnym i administracyjny organ egzekucyjny jest uprawniony w tym zakresie do dokonywania czynności egzekucyjnych lub do dokonywania zabezpieczenia. Jedynie dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela (ewentualnie organu kontroli skarbowej - § 2 tego przepisu). Biorąc pod uwagę art. 1a pkt 13 oraz art. 5 tej ustawy wierzycielem jest organ administracji publicznej lub instytucja – państwowa lub samorządowa jednostka organizacyjna, natomiast osoba fizyczna oraz osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej inna niż państwowa lub samorządowa może występować w roli wierzyciela, jednak warunkiem jest m.in. bezczynność lub brak organu administracji lub instytucji, którym można byłoby przypisać prawo występowania w sprawach danego rodzaju w charakterze wierzyciela. Niewątpliwie w niniejszej sprawie taka sytuacji nie miała miejsca. Należy też stwierdzić, iż biorąc pod uwagę, że stosownie do art. 492 § 1 k.p.c. nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności skarżący zachowując stosowne wymogi określone w przepisach może żądać udzielenia zabezpieczenia w trybie określonym w kodeksie postępowania cywilnego. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które z urzędu należało wziąć pod rozwagę, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.