I SA/Bk 83/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi D. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr[...] w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...].12.2007 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w A. z [...].10.2007 r. nr [...] w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Pana D. S., zwanego dalej Skarżącym, z tytułu zaległości podatkowych Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. ustalił, że działając w imieniu własnym i na rzecz żony B. S. zobowiązany sprzedał 07.02.2002 r. nieruchomość położoną w A. przy ul. Z., dla której jest prowadzona księga wieczysta KW 10379 (k. 1-2 akt adm.). W wyniku wniesionej przez Urząd Skarbowy w A. skargi pauliańskiej (k. 3-4 akt adm.) Sąd Okręgowy w S. I Wydział Cywilny wyrokiem z 01.04.2004 r. sygn. akt I C 394/03 (k. 5-12 akt adm.) uznał czynność sprzedaży nieruchomości położonej w A. przy ul. Z., za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w A. oraz zezwolił na przeprowadzenie egzekucji z tej nieruchomości na zaspokojenie ciążących na Skarżącym należności podatkowych wobec Urzędu Skarbowego w A. w kwocie 1.603.617 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. pismem z 24.05.2005 r. (k. 14 akt adm.) wystąpił do Sądu Rejonowego w A. o nadanie tytułom wykonawczym wystawionym na Skarżącego klauzuli wykonalności także przeciwko jego małżonce B. S. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego współwłasnością ustawową małżeńską, lecz postanowieniem z [..].07.2005 r. sygn. akt [...] (k. 15-18 akt adm.) Sąd oddalił wniosek. Wniesione zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z 15.09.2005 r. sygn. akt [...] (k. 22-23 akt adm.). Z uwagi na to, iż zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji okazało się bezskuteczne (k. 64-69, 71-72, 77- 81 akt adm.) pismem z [...].11.2005 r. nr [....] (k. 28-30 akt adm.) organ egzekucyjny wezwał Skarżącego do zapłaty zaległości podatkowych ujętych w skardze pauliańskiej z 05.08.2003 r. (k. 3-4 akt adm.) - w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości położonej w A. przy ul. Z. Wezwanie do zapłaty doręczono 28.12.2006 r. (k. 27 akt adm.) w sposób wskazany w art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego, następnie doręczono je Panu D. S. osobiście 02.01.2006 r. (k. 26 akt adm.). Po upływie wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty terminie organ egzekucyjny przystąpił do opisu i oszacowania nieruchomości położonej w A. przy ul. Z., wyznaczając termin zakończenia opisu i oszacowania na 28.02.2007 r. (k. 34-39 akt adm.). Powołany przez organ egzekucyjny rzeczoznawca majątkowy opracował 25.02.2007 r. operat szacunkowy określając wartość nieruchomości położonej w A. przy ul. Z. na kwotę 315.000,00 zł. Opis i oszacowanie wartości nieruchomości organ egzekucyjny zakończył 28.02.2007 r. sporządzając tego dnia protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości nr [..] (k. 40-45 akt adm.). W punkcie siódmym protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości, organ egzekucyjny wskazał wartość nieruchomości ustaloną przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym opracowanym 25.02.2007 r. tj. 315.000,00 zł. Pismem z 09.03.2007 r. (k. 67 akt adm.) Pani B. Sz. wniosła zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości. Zarzuty do opisu i oszacowania wniósł pismem z 12.03.2007 r. (k. 65-66 akt adm.) uzupełnionym pismem z 30.03.2007 r. (k. 71 akt adm.) także nabywca nieruchomości Pan J. S., kwestionując wartość nieruchomości ustaloną w protokole opisu i oszacowania. Organ egzekucyjny w postępowaniu w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości uzyskał nowy operat szacunkowy rzeczoznawcy majątkowego 02.04.2007 r., który ustalił nową wartość nieruchomości na kwotę 548.000,00 zł, w tym wartość budynku mieszkalnego - 266.000,00 zł i wartość budynku gospodarczego adaptowanego na budynek mieszkalny - 282.000,00 zł. Postanowieniem z [...].07.2007 r. nr [....] (k. 78) Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. rozstrzygnął zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości ustalając nową treść punktu siódmego protokołu opisu i oszacowania nieruchomości. Zmiana treści punktu siódmego protokołu opisu i oszacowania nieruchomości polegała na określeniu wartości nieruchomości na kwotę 548.000 zł. Pismem z 18.07.2007 r. (k. 79-80 akt adm.) Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z [.].08.2007 r. nr [....] (k. 88-90 akt adm.) uchylił postanowienie nr [...] przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, ponieważ ustalając tym postanowieniem treść punktu siódmego protokołu opisu i oszacowania organ egzekucyjny nie podał odrębnie wartości każdego ze znajdujących się na nieruchomości budynków oraz nie posiadając oszacowania wartości gruntów nie podał także danych w tym zakresie. Dokonał więc ustalenia wartości nieruchomości w sposób nie odpowiadający wymogom art. 110s § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny postanowieniem z [...].10.2007 r. nr [...] (k. 92-93 akt adm.) ustalił treść punktu siódmego protokołu opisu i oszacowania w ten sposób, że ogólną wartość nieruchomości określił na kwotę 548.000,00 zł w tym: wartość gruntu - 90.000,00 zł, wartość budynku mieszkalnego - 221.000,00 zł oraz budynku gospodarczego adaptowanego na budynek mieszkalny - 237.000,00 zł. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że wartość nieruchomości oraz jej składników, czyli gruntów i budynków, przyjął z uzyskanego 08.10.2007 r. od rzeczoznawcy majątkowego aneksu do operatu szacunkowego. Pismem z 25.10.2007 r. Skarżący (k. 94 akt adm.) wniósł zażalenie na postanowienie w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości kwestionując jej wartość przyjętą przez organ egzekucyjny. Zarzucił, że nie uzyskano ponownego oszacowania wartości nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, poprzestając na dokonaniu podziału kwoty 548.000,00 zł na trzy części. Podniósł, że przy określaniu wartości nieruchomości nie uwzględniono tego, iż jest położona w mieście turystycznym, nie wzięto pod uwagę zagospodarowania ogrodu i całej posesji tj. tego, iż posesja jest ogrodzona, ułożono kostkę brukową, że znajdują się na niej dwa garaże, świerki, drzewka owocowe. Zarzut zaniżenia wartości nieruchomości argumentował także ceną mieszkań wskazując, że za wyższą cenę sprzedawane są mieszkania M-5, aniżeli wyceniono wartość jednego budynku. Postanowieniem z [...] .12.2007 r. nr [....] (k. 102-104 akt adm.) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z [...].10.2007 r. nr [...] w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że określenie przez rzeczoznawcę majątkowego wartości nieruchomości następuje w wyniku przewidzianych prawem procedur szacowania nieruchomości i stanowi ich wynik w operacie szacunkowym. Zasady zaś i tryb dokonywania wyceny nieruchomości zostały określone w przepisach art. 149-159 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.). Podniesiono, że do ustalenia wartości rynkowej przedmiotowej nieruchomości rzeczoznawca majątkowy przyjął podejście porównawcze metodą porównywania parami. Zwrócono uwagę na to, iż rzeczoznawca majątkowy wycenił odrębnie wartość każdego z budynków znajdujących się na nieruchomości położonej w A. przy ul. Z. stosując odrębnie do każdego z nich metodę porównawczą. Przedkładając organowi egzekucyjnemu operat szacunkowy, rzeczoznawca majątkowy dodatkowo wyjaśnił, że wyceniana nieruchomość położona w A. przy ul. Z. jest nietypowa, z uwagi na to, iż na jednej działce znajdują się dwa budynki mieszkalne, zaś w analizowanym okresie nie było transakcji nieruchomościami podobnymi. Z tego względu w operacie z [...].04.2007 r. rzeczoznawca dokonał hipotetycznego wydzielenia na tej nieruchomości dwóch działek, każda o pow. 528 m2 (jako średniego normatywu powierzchni dla tego typu nieruchomości) pod budynkiem mieszkalnym. Podkreślono, że wartość rynkową przedmiotu wyceny rzeczoznawca majątkowy uzyskał jako sumę wartości dwóch działek zabudowanych budynkami mieszkalnymi uznając, iż na taki podział pozwala położenie nieruchomości - każda wydzielona działka ma dostęp do drogi publicznej. Nie uznano za słuszny zarzutu, iż dokonując ponownie weryfikacji dokonanej wyceny nieruchomości poprzestano na dokonaniu podziału kwoty 548.000,00 zł na trzy części. Wyjaśniono, że z aneksu do operatu szacunkowego z 08.10.2007 r., wynika, iż szacując wartość gruntu na każdej z hipotetycznie wydzielonych działek rzeczoznawca majątkowy przyjął, iż w wycenionej 02.04.2007 r. wartości każdej z działek zawarta jest wartość gruntu w wysokości 45.000 zł, tj. 528 m2 x 84,95 zł/m2. Nie spowodowało to podwyższenia wartości każdej z wydzielonych hipotetycznie działek, ponieważ w operacie z 02.04.2007 r. uwzględniona była już wartość gruntu, tylko nie została wówczas wydzielona. Odnosząc się do zarzutu, że przy określaniu wartości nieruchomości nie uwzględniono tego, iż nieruchomość jest położona w mieście turystycznym podkreślono, że wybrane do porównania nieruchomości także położone są w A. Nie uznano za zasadny zarzutu, iż przy wycenie wartości nieruchomości nie wzięto pod uwagę zagospodarowania ogrodu i całej posesji tj. tego, iż posesja jest ogrodzona, ułożono kostkę brukową, że znajdują się na niej dwa garaże, świerki, drzewka owocowe. W operacie szacunkowym rzeczoznawca wskazał, że nieruchomość położona w A. przy ul. Z. jest ogrodzona, plac jest utwardzony polbrukiem, nasadzone są krzewy i drzewka. Dokonując wyceny uwzględnił zatem te okoliczności. Potwierdza to także fakt, iż dwie spośród trzech nieruchomości przyjętych do porównania także posiadały ogrodzenie, chodnik oraz nasadzenia krzewami. Podkreślono, że organ egzekucyjny, ani odwoławczy nie dysponują wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły, dlatego w postępowaniu w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie mogą wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego. Możliwe jest dokonanie tylko oceny operatu szacunkowego pod względem formalnym. W związku z tym zbadano tylko czy operat zawiera wymagane przepisami prawa elementy treści i nie zawiera niejasności i pomyłek. Wyjaśniono, że powoływanie się w zażaleniu na ceny mieszkań w budynkach wielomieszkalnych nie mogło mieć znaczenia w tej sprawie, ponieważ określenie wartości nieruchomości będącej przedmiotem egzekucji następuje w wyniku przewidzianych prawem procedur szacowania nieruchomości, które nie przewidują uwzględniania cen mieszkań przy szacowaniu wartości nieruchomości gruntowych i budynkowych. Na ostateczne postanowienie organu odwoławczego Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W skardze zarzucono zaniżenie przez rzeczoznawcę majątkowego wartości nieruchomości przyjmując cenę jednego m2 powierzchni gruntu w wysokości 84,95 zł, niedokonanie przez rzeczoznawcę majątkowego ponownej wyceny wartości nieruchomości, lecz tylko aneksu do sporządzonego uprzednio operatu szacunkowego, przekazanie do publicznej wiadomości informacji o licytacji nieruchomości, co spowodowało, iż nieruchomość jest fotografowana przez osoby obce. W odpowiedzi na zarzuty organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując zajęte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów innych niż wskazane w skardze. W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwane dalej p.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005, Nr 229, poz. 1954 ze zm.), jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Niewątpliwie w postępowaniu egzekucyjnym ma odpowiednie zastosowanie art. 14 § 1 k.p.a. regulujący zasadę pisemnego załatwienia sprawy. Konsekwencją stosowania w postępowaniu egzekucyjnym zasady pisemnego załatwienia sprawy jest szerokie stosowanie przepisów w zakresie zasad dokumentowania czynności w toku postępowania egzekucyjnego w formie protokołu i adnotacji. Ustawa egzekucyjna zawiera także regulacje, z których wynika z jakich czynności sporządza się protokół oraz jakie elementy winien zawierać taki dokument. W szczególności należy zwrócić uwagę na art. 110r § 1 u.p.e.a – odnoszący się do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Taki też protokół został sporządzony w niniejszej sprawie (karta 44-45 akt adm.). Niemniej jednak należy zwrócić uwagę na to, że przepisy k.p.a. odnoszące się do sporządzania protokołów mają zastosowanie w zakresie nieuregulowanym przez szczególne regulacje zawarte w ustawie egzekucyjnej. Dotyczy to przede wszystkim podstawowych elementów każdego protokołu (art. 68 § 1 k.p.a.), zasad sporządzania protokołu (art. 68 § 2, art. 69 k.p.a. oraz rektyfikacji (art. 71 k.p.a.). Wymagania formalne protokołu z art. 68 § 1 k.p.a. są bezwzględnie konieczne. Protokół nieodpowiadający tym wymaganiom nie może być podstawą ustaleń dotyczących okoliczności faktycznych sprawy. Z akt sprawy wynika, że o czynności opisu i oszacowania nieruchomości organ egzekucyjny zawiadomił uczestników postępowania. Natomiast nie wiadomo czy osoby te uczestniczyły w tej czynności. Z treści protokołu nie wynikają bowiem, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby. Naruszono zatem postanowienia art. 68 w zw. z art. 18 u.p.e.a. Protokół został bowiem podpisany tylko przez osobę pełniącą obowiązki Naczelnika Urzędu Skarbowego. Należy zwrócić uwagę na to, że w literaturze wskazuje się, iż protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości sporządza się na rozprawie. Uczestnicy rozprawy mogą zgłaszać do protokołu przysługujące im prawa do nieruchomości. Wszyscy uczestnicy postępowania egzekucyjnego mogą zgłaszać zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, rozstrzygane przez organ egzekucyjny postanowieniem, na które przysługuje zażalenie (P. Przybysz., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Warszawa 2006, s. 359 i n.). Sąd, zważywszy na doniosłość czynności opisu i oszacowania nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym podziela ww. stanowisko. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie przeprowadził natomiast rozprawy administracyjnej. Materiał zgromadzony w sprawie pozwala mieć wątpliwości odnośnie tego, czy uczestnicy postępowania egzekucyjnego mieli zagwarantowane uprawnienie do zgłaszania do protokołu przysługujących im praw do nieruchomości. Podkreślić należy, iż w toku postępowania w piśmie z dnia 9.03.1007 r. B. S. wskazała, iż w Sądzie Rejonowym w A. złożyła wniosek o podział majątku z uwzględnieniem osobistych nakładów tj. sprzedaży mieszkania w bloku, którego była właścicielką przed wstąpieniem w związek małżeński. Do okoliczności tej organ egzekucyjny ustosunkował się w ten sposób, że w postanowieniu z dnia 12.07.2007 r. wydanym na podstawie art. 110u § 1 u.p.e.a. wskazano, że w kwestii roszczeń praw do części nieruchomości podnoszonej przez Panią B. S. z pisma Sądu Rejonowego w A. wynika, że postępowanie w sprawie z wniosku Pani B. S. o podział majątku wspólnego zostało umorzone wobec wycofania przez wnioskodawczynię wniosku. W opinii Sądu wycofanie wniosku o podział majątku wspólnego nie jest równoznaczne z rezygnacją zgłoszenia praw do nieruchomości, czego de facto dokonała Pani B. S. w piśmie z dnia 9.03.1007 r. Treść protokołu opisu i oszacowania nieruchomości nie pozwala na dokonanie kontroli i ustalenia, czy zgłoszenie prawa do nieruchomości nastąpiło już w trakcie opisu i oszacowania. Nie wiadomo bowiem, czy Pani B. S. w ogóle uczestniczyła w tej czynności. Zaznaczyć ponadto należy, że wykazanie poniesienia nakładów oraz ich rozmiarów zasadniczo spoczywa na osobie powołującej się na fakt ich dokonania. Zgłoszenie praw do nieruchomości wiąże się z koniecznością oznaczenia wartość spornego składnika i wartość całości nieruchomości po wyłączeniu tego składnika, wartość całości nieruchomości z uwzględnieniem i bez uwzględnienia praw, które pozostają w mocy bez zaliczenia na cenę nabycia, a także wartości praw nieokreślonych sumą pieniężną, obciążających nieruchomość, w szczególności świadczeń z tytułu takich praw, co wynika z treści art. 110t u.p.e.a. Sąd nie stwierdził natomiast naruszenia innych przepisów prawa procesowego w sposób, w który mogłoby to mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności związanych z przyjęciem przez organ egzekucyjny wartości nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, który sporządził w sprawie dwa operaty szacunkowe, a nadto sporządził aneks do drugiego operatu. Ponadto w myśl 110o § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny wzywa, przez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego, uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa. Zatem organ egzekucyjny miał obowiązek przekazania do publicznej wiadomości informacji o licytacji nieruchomości. Podsumowując, z uwagi na wskazane w uzasadnieniu naruszenia natury procesowej, a związane z naruszeniem art. 14 § 1 oraz art. 68 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.), Sąd uznał za zasadne uchylenie postanowienia organu odwoławczego. Wskazane naruszenia prawa procesowego mogły mieć w opinii Sądu istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem wiązały się z kwestią ustalenia w sprawie stanu faktycznego w zakresie nakładów osób trzecich na nieruchomość będącą przedmiotem egzekucji. Organy administracyjne przy ponownym rozpatrzeniu sprawy z uwagi na naruszenie zasad dokumentowania czynności protokołowania opisu i oszacowania nieruchomości dokonają ponownie tej czynności. Przy czym z uwagi na liczbę uczestników postępowania rozważą zasadność przeprowadzenia tej czynności na rozprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O niewykonalności zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. Z a r z ą d z e n i e Odpis postanowienia z uzasadnieniem oraz z pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia doręczyć: - pełnomocnikowi organu administracyjnego - Skarżącemu oraz uczestnikom postępowania wraz z pouczeniem o środkach zaskarżenia.