I SA/Bk 86/08

WyrokWSA w Białymstoku2008-06-11

Skład orzekający: Urszula Barbara Rymarska, Piotr Pietrasz, Jacek Pruszyński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na innych przesłankach faktycznych i prawnych niż organ pierwszej instancji, a także czy może odmówić przyznania renty strukturalnej rolnikowi, który wcześniej uzyskał postanowienie o spełnieniu warunków do jej otrzymania i przekazał gospodarstwo rolne?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, nie może oprzeć swojego rozstrzygnięcia na innych przesłankach faktycznych i prawnych niż organ pierwszej instancji. Jeśli organ odwoławczy dochodzi do wniosku o potrzebie zmiany decyzji, powinien ją uchylić i orzec co do istoty sprawy. Ponadto, nie można odmówić przyznania renty strukturalnej rolnikowi, który uzyskał postanowienie o spełnieniu warunków i przekazał gospodarstwo, jeśli późniejsza odmowa wynika ze zmiany stanowiska organu co do tytułu prawnego do gospodarstwa.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania skarżącemu renty strukturalnej. Po początkowym przyznaniu renty, organ odwoławczy stwierdził nieważność decyzji z powodu niespełnienia przez skarżącego warunku posiadania co najmniej 1 ha użytków rolnych. Po kolejnych decyzjach organów, ostatecznie odmówiono przyznania renty, wskazując na niespełnienie warunków dotyczących prowadzenia działalności rolniczej oraz własności gospodarstwa. Skarżący wniósł skargę do WSA, kwestionując ustalenia organu odwoławczego.
Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie może być ona wykonana w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz, asesor WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi E. A. O. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. decyzją z dnia [...].09.2006 r. nr [...] przyznał E. A. O., zwanemu dalej "skarżącym", rentę strukturalną. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. działając z urzędu decyzją z dnia [...].09.2006 r. stwierdził nieważność powyższej decyzji przyznającej rentę strukturalną wskazując na rażące naruszenie prawa wynikające z nieuwzględnienia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR faktu, iż skarżący nie był właścicielem co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie był jego małżonek. Skutkowało to naruszeniem § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114 poz. 1191 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem". Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji Prezes ARiMR decyzją z dnia [...].12.2006 r. nr [...] utrzymał ją w mocy. W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. decyzją z dnia [...].03.2007 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu renty strukturalnej wskazując na zaistnienie przesłanki z § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia. W wyniku rozpoznania odwołania złożonego przez pełnomocnika skarżącego Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...].04.2007 r. nr [...] uchylił decyzję pierwszoinstancyjną i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy pomimo, iż uznał za zasadne stanowisko organu I instancji, wskazał jednak na konieczność wyjaśnienia kwestii spełniania przez wnioskującego wszystkich warunków zawartych w § 4 pkt 2 rozporządzenia, a w szczególności prowadzenia nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym przez co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. decyzją z dnia [...].10.2007 r. nr [...] ponownie odmówił przyznania renty strukturalnej skarżącemu. W uzasadnieniu organ stwierdził, że analiza zebranego materiału dowodowego w szczególności zeznań świadków i wyjaśnień strony wskazuje, iż skarżący w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie renty strukturalnej prowadził w sposób nieprzerwany działalność rolniczą w rozumieniu rozporządzenia. Pomimo spełnienia tej przesłanki oraz pozostałych przesłanek z § 4 rozporządzenia organ podtrzymał swoje wcześniejsze ustalenia odnośnie konieczności odmowy przyznania renty strukturalnej ze względu na regulację zawartą w § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia. W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla wydania decyzji. W uzasadnieniu wskazano, że powołany jako podstawa rozstrzygnięcia przepis § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia stanowi o wymogu bycia właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych, zaś organ myli pojęcie własności gospodarstwa rolnego z własnością gruntów wchodzących w skład tego gospodarstwa. Tymczasem skarżący jest niewątpliwie właścicielem gospodarstwa rolnego, bez znaczenia jest natomiast fakt, że gospodarstwo to było prowadzone na gruntach stanowiących współwłasność. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...].12.2007 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzja ta co do zasady jest prawidłowa, jednak błędna jest zawarta w niej ocena, że skarżący w okresie 1995 - 2005 r. nieprzerwanie prowadził działalność rolniczą. Zdaniem organu odwoławczego z analizy zebranego materiału dowodowego oraz bazy danych z zakresu identyfikacji i rejestracji zwierząt (IRZ), płatności obszarowych, zeznań świadków oraz wyjaśnień skarżącego i jego żony z 07.08.2006 r. wynika, że skarżący nie użytkował posiadanych gruntów, ani też nie prowadził produkcji zwierzęcej. Znajduje to potwierdzenie w bazie IRZ, gdyż skarżący nie zarejestrował siedziby stada, ani też od 2003 r. nie zgłosił do Agencji faktu posiadania zwierząt, pomimo istnienia takiego obowiązku. Organ odwoławczy nie dał wiary zeznaniom Z. R. z 18.10.2007 r., iż po 2003 roku kupował od skarżącego bydło z przeznaczeniem na export, ponieważ ze względu na niedokonanie wskazanej rejestracji nie możliwe było wprowadzanie bydła do handlu oraz dokonywanie uboju. Skarżący nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających prowadzenie działalności rolniczej, również świadkowie w zeznaniach z 2007 r. nie potrafią określić czy prowadzona przez niego działalność rolnicza przypadała na lata 2000–2005. Dlatego też, zdaniem organu odwoławczego skarżący w okresie 10 lat przypadających bezpośrednio przed złożeniem wniosku nie prowadził działalności rolniczej, co najmniej od 2003 r., czyli od kiedy dane te mogły zostać zweryfikowane w bazie informatycznej ARiMR, zatem nie spełnił warunku otrzymania renty strukturalnej określonego w § 4 pkt 2 rozporządzenia. Skarżący nie spełniał również warunku, o którym mowa w § 4 pkt 4 w zw. z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, bowiem w trakcie trwania postępowania o przyznanie renty strukturalnej nie był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni, co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie był małżonek. Skarżący darował swojej córce K. O. tylko cześć gospodarstwa - swój udział obejmujący 8/9 tego gospodarstwa, którego był współwłaścicielem, ale ze swoim bratem, czyli osobą inna niż współmałżonek. Ani skarżący, ani S. O. nie przeprowadzili działu spadku, a więc posiadali gospodarstwo rolne we współwłasności spadkowej. W konsekwencji skarżący nie spełnił warunków niezbędnych do otrzymania renty strukturalnej określonych w przepisach § 4 pkt 2 i 4, § 6 ust. 1 pkt 1 oraz § 20 ust. 3 pkt 1 i 2 rozporządzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pełnomocnik skarżącego nie zgodził się z ustaleniem przez organ odwoławczy, iż skarżący nie prowadził w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku działalności rolniczej. Wskazał, że przesłuchiwani w sprawie świadkowie w sposób jednoznaczny potwierdzili prowadzenie takiej działalności, podali, że obejmowała ona zarówno produkcję roślinną jak i zwierzęcą. Fakt ewentualnego niedopełnienia formalności rejestrowych przez skarżącego lub jego kontrahentów nie może być podstawą do wyciągania przeciwnych wniosków, zwłaszcza w oparciu o bliżej niesprecyzowane dane informatyczne ARiMR. Prowadzenie działalności rolniczej potwierdza też fakt opłacania składek KRUS. Okoliczność ta została prawidłowo ustalona przez organ I instancji, który bezpośrednio przeprowadzał wszystkie dowody. Pełnomocnik skarżącego nie zgodził się również z ustaleniem, że skarżący nie był właścicielem gospodarstwa rolnego i nie przekazał takiego gospodarstwa, podtrzymując stanowisko wyrażone w tym zakresie w odwołaniu. Wskazał też, że choć przedmiotem dziedziczenia był udział w gospodarstwie rolnym, to jednak później dokonano nieformalnego podziału i utworzono odrębne gospodarstwo rolne, które zostało przekazane przez skarżącego następcy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże zasadniczo z innych przyczyn niż w niej wskazane. Na wstępie trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Organ odwoławczy w niniejszej sprawie jako podstawę prawną rozstrzygnięcia – utrzymania w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej wskazał art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., a także § 4 w zw. z § 20 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Niewątpliwie przepis ten stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę do wydania decyzji w postępowaniu odwoławczym. W przypadku podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. organ odwoławczy nie powołuje dodatkowo przepisów materialnoprawnych przywołanych w sentencji zaskarżonej decyzji, a niedopuszczalne jest powoływanie przepisów, które nie stanowiły podstawy prawnej wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15.08.1985 r. sygn. akt III SA 730/85 (wyrok cyt. za: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 621), utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego, koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. W rozstrzygnięciu decyzji zostaje bowiem wyrażona wola organu administracji załatwiającego sprawę w tej formie. Niewątpliwie rozstrzygnięcie obejmuje również powołaną przez organ administracji jego podstawę prawną. Należy zatem stwierdzić, że utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej wskazuje na przyjęcie, jako właściwej podstawy prawnej zawartej w rozstrzygnięciu tego organu. W niniejszej sprawie organ odwoławczy jako zasadniczą podstawę prawną odmowy przyznania skarżącemu renty strukturalnej wskazał § 4 pkt 2 rozporządzenia stwierdzając, że nie prowadził on w sposób nieprzerwany działalności rolniczej w okresie 10 lat przypadających bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Tymczasem organ pierwszej instancji stwierdził w sposób jednoznaczny, że skarżący spełnił przesłankę określoną w tym przepisie. Organ ten nie zarzucał również, iż skarżący nie spełnił warunków wynikających z przepisów § 4 pkt 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, natomiast takie zarzuty znalazły się w decyzji organu odwoławczego. W konsekwencji należy stwierdzić, że decyzja organu drugiej instancji opiera się w znacznej części na innych przesłankach i innej podstawie prawnej niż decyzja pierwszoinstancyjna. W tej sytuacji, gdy organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę doszedł do wniosku, że zachodzi potrzeba zmiany zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie, nie mógł orzec o utrzymaniu w mocy tej decyzji, powinien natomiast na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy powołując właściwe jego zdaniem przepisy materialnoprawne. Ze wskazanych przyczyn rozstrzygnięcie zawarte w kontrolowanej decyzji narusza przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W ocenie Sądu organ odwoławczy nie dokonał należytej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego podejmując ustalenia w zakresie spełnienia przez skarżącego przesłanki z § 4 pkt 2 rozporządzenia, to znaczy, czy prowadził on nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną. Swobodna ocena dowodów powinna polegać na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, ustosunkować się do występujących rozbieżności. Organ ten może niewątpliwie określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. W ocenie Sądu ocena dokonana przez organ odwoławczy nie spełnia tych wymogów. Organ odwoławczy nie ustosunkował się do wszystkich zebranych w sprawie dowodów, w szczególności zeznań składanych przez świadków. W dokonanej ocenie organ pominął zupełnie kwestię rozbieżności wynikających z zeznań składanych przez te same osoby w różnych datach. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono w zasadzie jedynie przyczyny odmówienia wiarygodności zeznaniom Z. R., wskazano też ogólnie na nieprecyzyjność zeznań z 2007 r. odnośnie wskazania okresu prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącego. Należy też stwierdzić, że dane rejestracyjne dotyczące zwierząt, niewątpliwie mogą stanowić dodatkowy dowód w sprawie, jednakże nie może to być dowód przesądzający o prowadzeniu przez daną osobę produkcji zwierzęcej, która faktycznie może być prowadzona z naruszeniem przepisów "weterynaryjnych", stąd konieczne jest w tym zakresie przedstawienie dodatkowej argumentacji. Wyższe wymagania wobec dokonywanej przez organ odwoławczy oceny badanych okoliczności są uzasadnione również tym, iż organ pierwszej instancji oceniając te same dowody doszedł do odmiennych wniosków. Argumentacja dotycząca tej kwestii została rozszerzona w odpowiedzi na skargę, jednak z oczywistych względów nie skutkuje to usunięciem nieprawidłowości uzasadnienia skarżonej decyzji. W konsekwencji należy stwierdzić, iż organ odwoławczy nie zrealizował w pełni wymogów wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien uwzględnić powyższe uwagi. Organ odwoławczy w uzasadnieniu skarżonej decyzji stwierdził również, że skarżący nie spełnił warunków zawartych w § 20 ust. 3 pkt 1 i 2 oraz § 4 pkt 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wszystkie przywołane powyżej przepisy mają na celu uzasadnienie tezy, że skarżący nie mógł otrzymać renty strukturalnej, w sytuacji, gdy nie był właścicielem co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie był jego małżonek. Stanowisko organów w tym zakresie, w ocenie Sądu, nie może być zaakceptowane z kilku przyczyn. Wskazana przesłanka podlega badaniu na etapie weryfikacji wniosku. Zgodnie z przepisem § 20 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia, jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem, ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest jego małżonek kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, odmawia przyznania renty strukturalnej. Natomiast zgodnie z ust. 4 § 20, jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku zostanie ustalone, że wnioskodawca spełnia ten warunek (oraz pozostałe przesłanki określone w tym przepisie) organ ten wydaje postanowienie o spełnieniu warunków. Następnie kierownik biura powiatowego Agencji wydaje decyzję administracyjną w sprawie przyznania renty strukturalnej wnioskodawcy, który otrzymał wskazane postanowienie, w terminie 30 dni od dnia przedłożenia przez tego wnioskodawcę dowodów potwierdzających przekazanie gospodarstwa rolnego i zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. W niniejszej sprawie skarżący (stosownie do § 18 ust. 5 pkt 1 i § 19 ust. 2 rozporządzenia) dołączył do wniosku dokumenty potwierdzające łączną powierzchnię i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego - wypis z rejestru gruntów, akt własności ziemi oraz postanowienia sądowe dotyczące stwierdzenia nabycia spadku, z których w sposób jednoznaczny wynikało, że był on współwłaścicielem gospodarstwa rolnego (gruntów rolnych) w 8/9 części wraz z bratem S. O. Dysponując tymi dokumentami organ pierwszej instancji po dokonaniu weryfikacji wniosku wydał postanowienie, w którym stwierdził, że skarżący spełnia warunki do uzyskania renty strukturalnej. Postanowienie to zawierało pouczenie, iż w terminie 6 miesięcy od otrzymania postanowienia powinno nastąpić przekazanie gospodarstwa rolnego oraz zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Skarżący zastosował się do tego pouczenia przekazując gospodarstwo rolne następcy. Przede wszystkim zgodzić się trzeba ze stanowiskiem, iż dwuetapowa procedura przyjęta w tego typu sprawach, nie ma charakteru przypadkowego – służy ochronie przed nieodwracalnymi skutkami dokonania czynności, jaką jest przeniesienie własności gospodarstwa rolnego, i zapobiega sytuacjom, w których, mimo niespełnienia ustawowych warunków, rolnik sprzeda gospodarstwo rolne i w konsekwencji pozostanie bez środków do życia (por. D. Milanowska, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2006 r., II OSK 84/05, PiP 2007/8/136). W ocenie Sądu procedura ta nie jest sprzeczna z prawem unijnym. Zgodnie z § 1 rozporządzenia określa ono szczegółowe warunki i tryb udzielania, wypłacania, zawieszania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych (wcześniejszych emerytur), o których mowa w art. 10-12 rozporządzenia 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, ze zm.) objętych Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich, a także przestrzenny zasięg wdrażania tego działania. Przepisy te nie określają też wymogów odnośnie tytułu prawnego, jakim powinien dysponować wnioskujący o rentę strukturalną w stosunku do posiadanego gospodarstwa rolnego. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wskazuje się, że podstawową zasadę prawa wspólnotowego stanowi zasada pewności, która wymaga w szczególności, by uregulowanie było jasne i precyzyjne, tak by podlegające mu podmioty mogły ustalić w sposób jednoznaczny swoje prawa i obowiązki oraz podjąć w związku z tym odpowiednie kroki. Wymóg pewności prawa winien być przestrzegany ze szczególnym rygorem w przypadku regulacji przewidującej skutki finansowe (wyrok z 26.10.2006 r., C-248/04, LEX nr 224007). Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań i zasada pewności prawa stanowią część wspólnotowego porządku prawnego. Z tego względu muszą być przestrzegane przez instytucje wspólnotowe i przez Państwa Członkowskie podczas wykonywania powierzonych im przez dyrektywy wspólnotowe uprawnień. Oznacza to, że władze krajowe są zobowiązane do przestrzegania zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań podmiotów gospodarczych. Możliwość skorzystania z zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań przez podmiot, na którego rzecz zostało wydane korzystne rozstrzygnięcie, wymaga przede wszystkim ustalenia, czy działanie organów administracji wywołało u ostrożnego i rozważnego podmiotu gospodarczego racjonalne oczekiwania (wyrok z 14.09.2006 r., C-181/04, LEX nr 203265). W konsekwencji nie można zaakceptować rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania renty strukturalnej w sytuacji, gdy wcześniej organ potwierdził, że rolnik spełnił warunki niezbędne do jej uzyskania i pouczył go o konieczności przekazania gospodarstwa rolnego i zaprzestania produkcji rolnej. W tym kontekście organ odwoławczy zarzucił również, że skarżący nie spełnił warunku, o którym mowa w § 4 pkt 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zgodnie z § 4 pkt 4 rozporządzenia rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu, który spełnił łącznie określone warunki m.in. przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha, zaś stosownie do § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia warunek przekazania gospodarstwa rolnego uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. Spełnienie przesłanki przekazania gospodarstwa rolnego podlega badaniu już po wydaniu postanowienia w trybie § 20 ust. 4 rozporządzenia, a zatem po ustaleniu przez organ, że wnioskodawca spełnił warunek z § 20 ust. 3 pkt 2. Skoro zatem wcześniej stwierdzono, że skarżący dysponował odpowiednim tytułem prawnym do gospodarstwa rolnego i następnie to gospodarstwo przekazał, to nie można mu zarzucać, że nie spełnił wskazanego warunku z § 4 pkt 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Ponadto stanowisko prezentowane przez organy w istocie sprowadza się do wniosku, że skarżący powinien przekazać na rzecz następcy również ten udział w gospodarstwie rolnym (gruntach rolnych), który nie stanowił jego własności, zatem wymaga się od niego spełnienia warunku, którego nie może on zrealizować. Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie Sądu odmowa przyznania skarżącemu renty strukturalnej, ze względu późniejszą zmianę stanowiska organów w zakresie oceny wymaganego tytułu prawnego w stosunku do posiadanego gospodarstwa rolnego narusza zarówno § 20 ust. 3 i 4 i § 21 ust. 1 pkt. 1, oraz § 4 pkt 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oraz wskazane zasady prawa wspólnotowego. Niezależnie od powyższego, nie można podzielić poglądu, iż w sytuacji posiadania udziału we współwłasności gruntów rolnych nie można na faktycznie wydzielonej części tych gruntów prowadzić gospodarstwa rolnego i w efekcie ubiegać się o rentę strukturalną. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu z dnia 18.02.2006 r. sygn. akt II SA/Bk 663/06 (Lex Polonica nr 1434208) na gruncie przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 286, poz. 2870). Zgodnie z tym przepisem płatność dla gospodarstwa niskotowarowego jest udzielana producentowi rolnemu, który w dniu złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności. W powoływanym wyroku stwierdzono, że instytucji własności i współwłasności we wskazanym przepisie nadano znaczenie identyczne z rozumieniem tych instytucji w polskim prawie cywilnym, w którym współwłasność jest rodzajem własności przysługującej więcej niż jednej osobie. Stosownie do treści przepisu art. 195 kc własność tej samej rzeczy może niepodzielnie przysługiwać kilku osobom (współwłasność). Zatem współwłasność stanowi rodzaj własności charakteryzujący się tym, że jedno i to samo prawo przysługuje więcej niż jednej osobie. Generalnie zatem współwłasność przedstawia się jako prawo własności składające się z zespolonych udziałów. Niepodzielność wspólnego prawa polega na tym, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo do całej rzeczy, a żaden nie ma prawa do jej wyodrębnionej części. Z istoty współwłasności wynika zatem, iż współwłaściciel nie może być traktowany gorzej niż właściciel. Różnicowanie pozycji obu w/w podmiotów tylko ze względu na wielkość udziału we własności (pełny udział lub jego część) pozostawałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa, a także wyrażaną w prawie wspólnotowym zasadą niedyskryminacji, wyrażającą się w zakazie różnego traktowania takich samych sytuacji, z wyjątkiem różnego traktowania obiektywnie uzasadnionego. Przedstawione stanowisko co do zasady jest aktualne na gruncie przepisów analizowanego rozporządzenia. Przyjmuje się, że przepisy te statuują pojęcie "gospodarstwa rolnego" w znaczeniu czysto przedmiotowym tj. sprowadzając je do powierzchni użytków rolnych stanowiących własność (współwłasność) rolnika i jego małżonki, zarówno z majątku dorobkowego, jak i majątków odrębnych każdego z małżonków (por. wyrok WSA W Białymstoku z 14.12.2006 r. sygn. akt II SA/Bk 642/06, niepubl.). Należy zatem stwierdzić, iż gospodarstwo to może być prowadzone na gruntach stanowiących współwłasność producenta rolnego i osób innych niż jego małżonek, możliwy jest w tym przypadku chociażby podział quod usum. Niewątpliwie wnioskujący o rentę strukturalną musi wykazać fakt prowadzenia takiego gospodarstwa (spełniającego normę powierzchniową), jednak tytuł prawny w postaci współwłasności gruntów rolnych, nie może pozbawiać go prawa do ubiegania się o rentę strukturalną. Przedstawionej interpretacji nie sprzeciwia się również regulacja zawarta w przepisach § 4 pkt 4 i § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, warunek przekazania gospodarstwa rolnego powinien być w tym przypadku zrealizowany poprzez przekazanie posiadanego udziału w użytkach rolnych. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ zastosuje stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym wyroku. O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy. Wobec braku wniosku strony o zwrot kosztów, Sąd stosownie do art. 209 i 210 § 1 w/w ustawy nie mógł rozstrzygnąć w tym zakresie.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło