I SA/Bk 89/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz (spr.), sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [....] grudnia 2008 r., nr [....[ w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia 02.10.2008 r. znak: [....[ Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Panu W. P., zwanemu dalej Skarżącym lub Stroną, umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres: 11/1999-01/2000, 05/2000-07/2000, 11/2000, 01/2001, 06/2001-08/2001, 10/2001-11/2001, 01/2002-10-2004, 04/2005-04-2006 w łącznej kwocie 63.568,29 zł przyjmując, że spłata zaległości wobec ZUS nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla Skarżącego i jego rodziny. Uznano, że sytuacja finansowa Skarżącego i rodziny pozwala na spłatę zadłużenia w ramach układu ratalnego. Ponadto wskazano, że Skarżący nie udokumentował osiąganych przez siebie za granicą dochodów, jak i wysokości pomocy finansowej udzielanej rodzinie, która pozostała w kraju. W dniu 17.10.2008 r. pełnomocnik Skarżącego, Pani G. P., złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek. Podtrzymał on zajęte wcześniej stanowisko, iż spłata zadłużenia wobec ZUS, nawet w ramach układu ratalnego, pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazał na trudną sytuację finansową rodziny, która ulega stałemu pogorszeniu. Aktualnie małżonka (pełnomocnik) utraciła zdolność kredytową, a ze względu na nieopłacanie rachunków grozi jej odcięcie prądu i dostaw wody do mieszkania. Zdaniem pełnomocnika, podwyżka wynagrodzenia małżonki Skarżącego nie zniwelowała nawet w minimalnym stopniu wzrostu kosztów utrzymania rodziny. Pani G. P. podkreśliła, iż nie otrzymuje od Skarżącego żadnego wsparcia finansowego, nie posiada ze Skarżącym żadnego kontaktu (nawet telefonicznego) oraz, że nie jest w stanie udowodnić, w jakiej wysokości Skarżący osiąga dochody za granicą. Na podstawie zebranego w pierwszej instancji materiału dowodowego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Organ ten wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy -Ordynacja podatkowa, 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na podstawie zebranego materiału dowodowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, albowiem Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej ani nie wykazał zaistnienia innych przesłanek. Ustalenia Zakładu w tej kwestii są prawidłowe. Ponadto istnieje majątek, z którego możliwa jest egzekucja. Wszelkie zarzuty pełnomocnika kierowane były w stosunku do ustaleń dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącego, która to - w jego ocenie - uległa znacznemu pogorszeniu i nie pozwala na spłatę zaległości nawet w ramach układu ratalnego. Organ stwierdził jednak, iż stan majątkowy i sytuacja rodzinna małżonki Skarżącego nie może stanowić podstawy do umorzenia należności na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z 2003 r.). W rozporządzeniu tym określono nie tylko okoliczności mogące stanowić podstawę do podjęcia pozytywnej decyzji o umorzeniu należności wobec ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek ale także podano krąg podmiotów, których sytuacja materialna jest brana pod uwagę podczas rozpatrywania kwestii umorzenia należności z tytułu składek. Organ administracyjny wskazał, iż za rodzinę - zgodnie z § 3 ust. 2 podanego wyżej rozporządzenia - uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Przy czym, pojecie "zobowiązanego" ogranicza się do płatnika składek zobowiązanego do opłacenia należności z tytułu składek, następcy prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzje o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek, albo osobę trzecią, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek (§ 2 pkt. 3 rozporządzenia). We wniosku o ponowne rozpatrzenie kwestii umorzenia należności z tytułu składek pełnomocnik podkreślił, iż rodzina Skarżącego prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, a Skarżący zamieszkuje za granicą nie łożąc na jej utrzymanie. W związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, iż sytuacja materialna pozostałej w kraju rodziny może być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu kwestii umorzenia na podstawie przepisów rozporządzenia. W opinii organu ponownie rozpatrującego sprawę pomimo, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając w decyzji z dnia 02.10.2008 r. umorzenia należności z tytułu składek odwoływał się do sytuacji materialnej pozostałej w kraju rodziny, decyzja odpowiada prawu, bowiem - wobec braku możliwości rozpatrywania materiału dowodowego na podstawie przepisów rozporządzenia i nieudowodnienia całkowitej nieściągalności - należało odmówić umorzenia należności z tytułu składek. W świetle stwierdzenia, iż przy ocenie stanu majątkowego i rodzinnego uwzględnia się wyłącznie sytuację osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących wraz z zobowiązanym, Prezes Zakładu odmawia mocy dowodowej wszystkim tym dokumentom, które obrazują sytuację pozostałej w kraju rodziny, albowiem nie stanowią one dowodu na odzwierciedlenie sytuacji zobowiązanego. Wobec powyższego organ stwierdził, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, ponieważ do oceny, czy stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny niezbędne jest wykazanie, że zamieszkuje on i wspólnie gospodaruje wraz z rodziną (w rozumieniu przepisów rozporządzenia). Z tych też względów Prezes Zakładu decyzją z dnia [.....] grudnia 2008 r. Nr [.....] postanowił utrzymać w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W złożonej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący, reprezentowany przez małżonkę będącą równocześnie pełnomocnikiem w sprawie, zarzucił: 1. obrazę art. 77 kpa przez zaniechanie obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego co doprowadziło do rozstrzygnięcia nie uwzględniającego całokształtu sytuacji rodzinnej i majątkowej zobowiązanego, 2. obrazę art. 103 § kpa przez zaniechania wskazania faktów uznanych za udowodnione oraz przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom co doprowadziło do nieuwierzenia, że zaistniało zdarzenie losowe polegające na nieuiszczeniu zapłaty za wykonaną przez kontrahenta usługę, 3. obrazę przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 141, poz. 1365) poprzez uznanie, ze w sytuacji gdy zobowiązany przebywa poza granicami Polski i nie kontaktuje się z rodziną ustalić należy, że prowadzone są dwa gospodarstwa domowe i że brak jest podstaw do przyjęcia sytuacji materialnej pozostającej w kraju rodziny jako przesłanki umorzenia należności zobowiązanego. Uzasadniając zarzuty pełnomocnik Skarżącego nie podważa ich wymiaru oraz faktu nie opłacenia zaległości, kwestionując jedynie brak podstaw ich umorzenia. Wskazuje przy tym na trudną sytuację rodzinną oraz stan majątkowy Skarżącego, z powołaniem się na załączone dokumenty, oraz niekorzystne skutki związane z umorzeniem wobec braku zliczenia Skarżącemu okresu składkowego do ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Ponadto pełnomocnik stwierdza, iż od kilku miesięcy nie uzyskuje pomocy od zobowiązanego zaś jednym dowodem może być fakt, iż na konto dewizowe nie wpłynęły żadne pieniądze. Nadmienia, iż cały majątek małżonków objęty jest wspólnością ustawową oraz, że w sytuacji wyjazdu za granicę zobowiązany przestał należeć do rodziny. W ocenie pełnomocnika Skarżącego zaistniały przesłanki wymienione w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności, zaś opłacanie składek w ramach układu ratalnego pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla rodziny zobowiązanego oraz pozbawiłyby ją możliwości zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny podtrzymał argumentację przedstawioną w decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwane dalej p.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego, mianowicie art. 7, 8, 9 i 77 § 1 k.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak zasadnie zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracyjny za rodzinę - zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z 2003 r.), uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Przy czym, pojecie "zobowiązanego" ogranicza się do płatnika składek zobowiązanego do opłacenia należności z tytułu składek, następcy prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał decyzje o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek, albo osobę trzecią, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek. W przedmiotowej sprawie zobowiązanym jest W. P. a nie zaś jego żona – G. P. W toku postępowania wyjaśniającego organy administracyjne nie podjęły żadnych kroków celem ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącego. Skupiono się natomiast nad badaniem sytuacji żony oraz dzieci pozostających w kraju. Wyjaśnienia ponadto wymaga kwestia, czy Skarżący wraz z żoną i dziećmi pozostającymi w kraju stanowią rodzinę w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Art. 7 i 77 § 1 k.p.a. kreują inkwizycyjny model postępowania wyjaśniającego w toku postępowania administracyjnego. Gospodarzem postępowania jest zatem organ administracyjny. Nadto organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Wreszcie organy te czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W przedmiotowej sprawie organy administracyjne naruszyły ww. zasady skupiając się w swoich działaniach wyłącznie na ocenie sytuacji majątkowej żony Skarżącego oraz jego majątku w kraju. Organy zaniechały natomiast analizy sytuacji Skarżącego. Nie podjęto bowiem nawet próby ustalenia jego aktualnej sytuacji materialnej. W tym stanie rzeczy uzasadnione było uchylenie zaskarżonej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.