I SA/Bk 90/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant, po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 stycznia 2025 r. nr UP-42/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek oddala skargę. W dniu 25 października 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsko-Białej wpłynął wniosek, w którym I. R. (dalej jako: "wnioskodawczyni", "skarżąca") zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawczyni wskazała, że jest obywatelką Białorusi, na co dzień mieszka w G. Jest zatrudniona na basenie, za pracę otrzymuje 1.500,00 zł miesięcznie, nie posiada żadnego majątku. Zarobki ledwo pozwalają jej na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, nie widzi dla siebie możliwości większego zarobku. Wnioskodawczyni ma 59 lat, brak wykształcenia. Nie jest w stanie odłożyć oszczędności. Nie posiada dodatkowych źródeł dochodów. Spółki, których jest prezesem i wspólnikiem, nie prowadzą żadnej działalności, a ich wyniki finansowe są ujemne; ich działalność nie została zawieszona. W dniu 7 listopada 2024 r. do ZUS wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawczyni, z którego wynika, że: - jest zamężna, - na podstawie umowy o pracę jest zatrudniona na basenie w [...], gdzie uzyskuje dochód w wysokości 1.500,00 zł netto miesięcznie, - nie pobiera renty ani emerytury, - nie posiada dochodu z innych źródeł, - nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, - nie korzysta z innych form pomocy, - ponosi stałe wydatki: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 120,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 80,00 zł, - prowadzi gospodarstwo domowe z mężem – M. R., który nie posiada żadnego dochodu, - nie posiada zobowiązań finansowych, - nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych, środków transportu oraz wierzytelności, - nie przewiduje możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z 10 grudnia 2024 r., nr 2496/2024, odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497, dalej jako: "u.s.u.s."); wnioskodawczyni nie wykazała, zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego; nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły wnioskodawczynię możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dnia 19 grudnia 2024 r. do organu wpłynął wniosek, w którym wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek wykazanych w wydanej decyzji z 10 grudnia 2024 r. Oświadczyła, że jest niezadowolona z wydanej decyzji. Poinformowała jedocześnie, że zarabia 1.500,00 zł, za które musi utrzymać dwie osoby w zakresie uregulowania opłat, zakupu żywności czy innych potrzebnych rzeczy. Dodała, że nie jest w stanie odłożyć żadnych pieniędzy na zabezpieczenie przyszłości, w przypadku np. ewentualnych chorób. Dodatkowo wnioskodawczyni jest zaniepokojona sytuacją polityczną na Białorusi oraz w państwach ościennych, która może wpłynąć na losy jej rodziny. Do wniosku o ponowne umorzenie należności z tytułu składek nie dołączyła żadnej nowej dokumentacji. W dniu 30 grudnia 2024 r. ZUS zawiadomił wnioskodawczynię o zakończeniu postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie umorzenia i przysługującym prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, czy też zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Korespondencja została doręczona 31 grudnia 2024 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS decyzją z 17 stycznia 2025 r., nr UP-42/2025, utrzymał w mocy decyzję Zakładu. Oprócz ww. oświadczenia skarżącej, w celu rozpatrzenia sprawy organ korzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalił, że wnioskodawczyni: - od 5 sierpnia 2016 r. do 22 maja 2019 r. była zarejestrowana jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialności, wspólnik spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, - w związku z pełnionymi funkcjami w spółkach (prezesa zarządu/wspólnika) posiada: 50 udziałów o łącznej wartości 25.000,00 zł w I. Sp. z o.o., 50 udziałów o łącznej wartości 2.500,00 zł w M. Sp. z o.o., 50 udziałów o łącznej wartości 2.500,00 zł w R. Sp. z o.o., 50 udziałów o łącznej wartości 25.000,00 zł, w R. Sp. z o.o., - obecnie nie podlega do ubezpieczeń społecznych w ZUS, - nie jest również zrejestrowana w Urzędzie Pracy, - pozostaje w związku małżeńskim z M. R., który nie podlega do ubezpieczeń społecznych w ZUS, - nie posiada majątku nieruchomego, - nie jest właścicielem/współwłaścicielem pojazdów. Organ stwierdził, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Prezes ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie MGPiPS") oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dokonawszy ich analizy, organ stwierdził, że wnioskodawczy nie prowadzi już działalności gospodarczej, zaś skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. W toku postępowania wnioskodawczyni nie podnosiła argumentu złego stanu zdrowia oraz nie informowała i o konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny; poinformowała, że jest aktywna zawodowo. Ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawczyni nie mogły być natomiast uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Organ zauważył, że dochód w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni kształtuje się w wysokości 1.500,00 zł i jest minimalnie niższy od ustalonego na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 6 kwietnia 2024 r. za 2023 r. minimum egzystencji dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, które zostało oszacowane na kwotę 1.547,38 zł. Pomimo faktu, że rodzina nie osiąga innych zewidencjonowanych dochodów, to wnioskodawczyni nie korzysta ze wsparcia finansowego w formie zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej. Jednakże otrzymywane dochody pozwalają na pokrycie wykazanych opłat w łącznej wysokości 200,00 zł miesięcznie. ZUS stanął na stanowisku, że podnoszona przez wnioskodawczynię trudna sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie uzyskiwanym niskim dochodem, który nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej czy problemów zdrowotnych umożliwiających podjęcie pracy z korzystniejszymi warunkami płacowymi; wnioskodawczyni nie wykazała, aby w dążeniu do osiągania dochodów, umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję podejmowała jakiekolwiek skuteczne starania. Wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. Organ dodał, że wnioskodawczyni nie przedłożyła dowodów na faktycznie otrzymywane przez siebie dochody, w szczególności nie udokumentowała wysokości swojego zarobku, okresu i czasu pracy; ponadto mąż wnioskodawczyni nie posiada żadnego zewidencjonowanego dochodu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości, zarzuciła: 1) naruszenie prawa - art. 7, 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: "k.p.a."), polegające na niewystarczającym zebraniu materiału dowodowego oraz niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego i: a) uznanie, że spłata zadłużenia nie spowoduje sytuacji, w której po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w przypadku, gdy dochód na dwuosobową rodzinę skarżącej wynosi około 1.500,00 zł, z czego pokrywa ona opłaty za mieszkanie i media, a także musi wyżywić dwie dorosłe osoby oraz zaopatrzyć je w środki czystości, środki higieny osobistej i ubrania, b) uznanie, że kwota 1.500,00 zł jest kwotą, która pozwala pokryć minimum egzystencji rodziny, pomimo że organ sam stwierdził, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącej jest niższy od ustalonego na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 6 kwietnia 2024 r. za 2023 r., c) zarzucenie, że skarżąca nie korzysta ze wsparcia finansowego w formie zasiłków dedykowanych rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej, podczas gdy skarżąca jest obywatelką Białorusi mieszkającą i pracującą w G. i zastosowanie wobec niej mają przepisy prawa białoruskiego, które nie przewidują dla niej żadnej ze wskazanych przez organ form pomocy, d) uznanie, że miesięczne wydatki skarżącej wynoszą 200 zł (czynsz i opłaty), podczas gdy za pozostałe 1.300,00 zł miesięcznie skarżąca musi zrobić zakupy dla dwóch dorosłych osób, w tym jedzenie, ubrania, środki higieny osobistej, środki czystości, bilety komunikacji miejskiej itp., e) uznanie, że skarżąca nie podejmuje "skutecznych starań" poprawy swojej sytuacji majątkowej, podczas gdy skarżąca ma obecnie 60 lat i nie posiada wykształcenia, które pozwalałoby jej na podjęcie lepiej płatnej pracy w obecnej sytuacji na rynku pracy na Białorusi, f) podnoszenie, że posiadanie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej dałoby jej możliwość otrzymania pomocy z urzędu, podczas gdy skarżąca nie jest osobą bezrobotną, a poza tym nie ma pewności czy po rezygnacji z pracy jej sytuacja uległaby poprawie, g) podnoszenie, że wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę od stycznia 2025 r. wynosi 4.666,00 zł brutto, podczas gdy skarżąca jest obywatelką Białorusi, pracującą i mieszkającą w G., więc nie dotyczą jej polskie przepisy prawa w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia, a wedle prawa białoruskiego płaca minimalna na Białorusi wynosi obecnie 726 rubli białoruskich, co po przeliczeniu na PLN daje kwotę 895,38 zł, h) zarzucanie, że mąż skarżącej jest bezrobotny w wyniku świadomej decyzji i oceny możliwości finansowych, podczas gdy mąż skarżącej poszukuje pracy, jednak nie jest w stanie jej podjąć w związku z obecnie panującą sytuacją na białoruskim rynku pracy; 2) naruszenie prawa - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, 77 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji ZUS z 10 grudnia 2024 r, nr 2496/2024, pomimo naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji przez organ drugiej instancji; 3) naruszenie art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie występuje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, podczas gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; zwrot skarżącej kosztów postępowania w sprawie od organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Istota sporu sprowadza się do oceny słuszności odmowy umorzenia należności skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osobę prowadzącą działalność, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Należy wskazać, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zatem zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia MGPiPS, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z powołanych regulacji wynika, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości, organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego. W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i organ w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia MRPiPS zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie, porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności, organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez ZUS, iż nie wystąpiła po stronie skarżącej którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MRPiPS. W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Organ sprawdził i uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. W tym miejscu podkreślić należy, że sąd ocenia stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Odnosząc się zatem do ustalonej przez organ sytuacji skarżącej, skład orzekający podzielił zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji ocenę. Organ dokonał rzetelnej oceny zaistnienia w sprawie przesłanek umorzeniowych w zakresie całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.). Bezspornie w sprawie nie mogła wystąpić przesłanka z pkt 1, związana ze śmiercią zobowiązanego. Nie budzi wątpliwości także niezaistnienie przesłanek z pkt 2, 4, 4b i 4c, gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe. Nie może też być mowy o ziszczeniu się przesłanki z pkt 3, związanej z zaprzestaniem prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Jak trafnie zauważył organ, zgodnie z wykładnią językową przepisu, dla spełnienia tej przesłanki konieczne jest zaistnienie wszystkich wyżej powołanych okoliczności. Skarżąca co prawda zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej 22 lutego 2019 r., jednak posiada następcę prawnego – męża. Tak długo, jak możliwe jest wstąpienie przez niego w ogół praw i obowiązków skarżącej (skarżąca nie przedstawiła dokumentów mogących to uniemożliwić), uznawany jest za następcę prawnego; nie jest zatem tak, że przymiot ten zaktualizowałby się dopiero w chwili np. śmierci skarżącej. Idąc dalej, nie można w realiach niniejszej sprawy dopatrzyć się zaistnienia przesłanki z pkt 4a. Jak słusznie zauważono, wnioskowana do umorzenia wysokość nieopłaconych składek przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, obecnie wynoszącą 16,00 zł. W sprawie nie doszło także do aktualizacji przesłanki z pkt 5. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek. Niejako w związku z tym, nie ziściła się również przesłanka z pkt 6. Co prawda organ oparł się na założeniu, że iż tak długo jak trwa postępowanie egzekucyjne, nie można stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności. Tego rodzaju wyjaśnienie, samo z siebie, może jawić się jako niewystarczające, biorąc pod uwagę fakt, że na organie spoczywa obowiązek samodzielnej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności. W tym celu organ powinien między innymi porównać spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny, organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i – ewentualnie - jego rodziny. W ocenie składu orzekającego, drobne uchybienie w uzasadnieniu nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Postepowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, bezsprzecznie nie doszło też do przedawnienia. Skarżąca odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Stąd też obowiązkiem wierzyciela jest poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby w przeciwnym wypadku przedwczesne. Rozpatrując przesłankę całkowitej nieściągalności należności, organ powinien zatem rozważyć, czy stan ten ma charakter definitywny. Innymi słowy - powinien ocenić, czy w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązaną zgromadzone. W opinii sądu organ dokonał takiej analizy i wynika ona z treści zaskarżonej decyzji, co jednoznacznie świadczy o niespełnieniu warunków z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Przechodząc natomiast do oceny zaistnienia w sprawie przesłanek z cytowanych wyżej art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, skład orzekający popiera stanowisko organu, że i te okoliczności się nie ziściły. Niewątpliwie w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej. Brak również podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Dochód w gospodarstwie domowy skarżącej kształtuje się na poziomie 1.500,00 zł i jest minimalnie niższy od minimum egzystencji dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Co istotne, skarżąca nie korzysta ze wsparcia finansowego, ponosi miesięczne opłaty w wysokości 200 zł. Skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających niezdolność do pracy, w aktach sprawy brak dokumentacji świadczącej o stanie zdrowia strony. Sąd podziela stanowisko ZUS, że podnoszone przez skarżącą argumenty nie mogą stanowić podstawy do umorzenia przedmiotowych należności. Co równie istotne, skarżąca, pomimo powoływania się na osiągany dochód w wysokości 1.500 zł, nie przedłożyła dowodów na faktycznie otrzymywane przez siebie dochody, w szczególności nie udokumentowała wysokości swojego zarobku, okresu i czasu pracy (z oświadczenia wynika jedynie, że zatrudniona jest od września 2014 r. na czas nieokreślony). Wobec niezgłoszenia do ZUS, organ nie mógł we własnym zakresie zweryfikować tych twierdzeń i przeprowadzić rzetelnej analizy obecnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego. Zwraca przy tym uwagę również fakt, że skarżąca gospodarstwo prowadzi z mężem, który nie posiada żadnego zaewidencjonowanego dochodu. Z przedstawionej dokumentacji nie wynika, by małżonek skarżącej nie mógł podejmować zatrudnienia np. z powodów zdrowotnych. Uwzględnianie sytuacji zarobkowej i majątkowej rodziny w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek jest praktyką akceptowaną przez sądy administracyjne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2017 r., II GSK 3986/16; wyrok WSA w Krakowie z 7 października 2016 r., I SA/Kr 910/16; powoływane orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W skardze strona zwróciła uwagę, że jest obywatelką Białorusi, tam mieszka i pracuje. Zdaniem sądu podczas badania sytuacji zarobkowej – a również sytuacji skarżącej na rynku pracy – należy mieć na uwadze tę okoliczność, przy czym nie zmienia ona ostatecznego rozstrzygnięcia organu, które zapada na gruncie prawa polskiego, zasadniczo też na tle polskich realiów. Jak zauważyła skarżąca, pensja minimalna na Białorusi w bieżącym roku wynosi 726 rubli białoruskich (ok. 895 zł), zatem skarżąca osiąga miesięczny dochód ok. 600 zł wyższy. Jako obywatelkę Białorusi pozycjonuje ją to jako osobę bardziej majętną, niż gdy jej sytuację finansową odnieść do realiów polskich (minimalne wynagrodzenie za pracę w Polsce od stycznia 2025 r. wynosi 3.666 zł brutto). Co jednak istotne, i co podniesiono też w odpowiedzi na skargę, to fakt, że skarżąca i jej mąż posiadają udziały w kilku polskich spółkach (ww.), które funkcjonują w obrocie gospodarczym, a ich działalność nie została zawieszona. W sytuacji braku dokumentów – skarżąca takowych nie przedłożyła – nie można wykluczyć, że spółki te przynoszą/mogą przynosić zyski, które mogą być przeznaczone na spłatę zobowiązań z tytułu składek. Celem prowadzenia spółki jest osiąganie zysku – skoro tego rodzaju podmiot nadal obecny jest na rynku, to mogą istnieć perspektywy, że zysk rzeczywiście zostanie osiągnięty. Sąd zdaje sobie sprawę z trudnej sytuacji na rynku pracy na Białorusi, jednak czynnik ten sam w sobie nie może usprawiedliwiać umorzenia należności z tytułu składek. Od strony należałoby oczekiwać udokumentowania starań, jakie podejmuje w pozyskaniu środków na uregulowanie ciążącej na niej należności. Wypada zauważyć, że celnie organ zwracał uwagę na przydatność korzystania z pomocy socjalnej, wsparcia finansowego czy rejestracji w urzędzie pracy (to na gruncie polskiego rynku pracy). Strona nie wykazała jednak, a wręcz zaprzeczyła, by z podobnych instytucji korzystała na Białorusi. Stanowi to pośredni argument za przyjęciem, że skarżąca uznaje, że dysponuje wystarczającą ilością środków finansowych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych dla siebie i rodziny, a zatem nie istnieje konieczność korzystania z pomocy finansowej. Poza oceną sądu pozostają motywacje skarżącej co do niekorzystania z pomocy państwa i wyważenia jej interesów finansowych w kontekście tego, czy z jej perspektywy "opłacalne" bardziej byłoby korzystanie z takiej pomocy, czy też podejmowanie zatrudnienia. Niemniej jednak, opierając się na uzasadnieniu skargi, trudno takowe pominąć, skoro strona częściowo opiera na nich swoją argumentację. W tej bowiem sytuacji należałoby wskazać, co podnosił też organ, że jej sposób zarobkowania jest częściowo podyktowany jej świadomym wyborem i osiąganie z tego tytułu – nieudokumentowanych przed organem i sądem - dochodów, nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie należności z tytułu składek, których powody nieuiszczenia wynikają z decyzji podejmowanych przez zobowiązanego, należy ocenić jako całkowicie nieusprawiedliwione. Z uwagi na powyższe, sąd nie dopatrzył się w sprawie podstaw do zastosowania przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Skład orzekający nie neguje ciężkiej sytuacji materialnej, jednak ogół przytoczonych wyżej okoliczności, przy jednoczesnej niepełności części danych przedłożonych przez wnioskodawczynię, w żaden sposób nie umożliwiają stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W sprawie brak również podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności, na skutek przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Strona nie powoływała się na te okoliczności, nie przedstawiła w tym zakresie żadnej argumentacji; pozostaje aktywna zawodowo. Nie wystąpiła zatem przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Wobec powyższego nie sposób stwierdzić, jak to podnosi w skardze skarżąca, by poczynione przez organ ustalenia, co do braku wystąpienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek były dowolne i nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 maja 2018 r., I GSK 466/18, z uwagi na wyjątkowy charakter należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, który powoduje, że do umorzenia może i powinno dojść w szczególnych wypadkach, warunkiem nieodzownym i pierwszorzędnym jest przedstawienie przez wnioskującego w sposób rzetelny i prawdziwy swojej sytuacji życiowej i majątkowej. Z uwagi na powyższe, sąd uznał, że w sprawie nie doszło do zarzucanych naruszeń art. 7 i 77 k.p.a., a dalej art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, zaś w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, 77 k.p.a. Podsumowując, skład orzekający nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego, umożliwiających wyeliminowanie rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Sąd rozumie jednocześnie, że skarżąca znalazła się w trudnym położeniu materialnym, jak i osobistym - o tyle, o ile przedstawione przez nią dokumenty pozwalają na taką ocenę - niemniej jednak oceniając przedstawione przez nią okoliczności przez pryzmat przesłanek umorzeniowych, sąd nie znalazł uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku skarżącej. Dodać jedynie wypada, że zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu zaskarżonej decyzji przez ZUS, może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935).