I SA/Bk 928/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.),, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 lutego 2017 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. - ZUS Oddział w B. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od listopada 2011 do stycznia 2013 r. oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. P. (dalej powoływany także jako Skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na jego własne ubezpieczenie wobec FUS i wobec FUZ za okres od listopada 2011 r. do stycznia 2013 r. Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r., Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy i umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek z powodu trudnej sytuacji finansowej, która nie uległa poprawie. Skarżący wskazał, że jest ojcem ośmiomiesięcznej córki, której chce zapewnić normalne funkcjonowanie, a decyzja o odmowie umorzenia na to nie pozwoli. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, odwołując się do brzmienia art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej powoływana jako u.s.u.s.) organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie trudno jest przyjąć stan całkowitej nieściągalności zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek zwłaszcza, że wobec przedmiotowych należności dotychczas nie prowadzono egzekucji i organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania ze względu na jego bezskuteczność, a zatem nie jest spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 5 u.s.u.s. Nie jest też oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ podkreślił, że z kwerendy akt wynika, iż nie zaistniała żadna przesłanka dająca możliwość uznania, że względem Skarżącego mamy do czynienia z tzw. całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. W ocenie organu, w sprawie brak było również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ wskazał, że Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,7362 ha. Nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, zaś jego żona pobiera zasiłek rodzinny na dziecko. Podkreślił, że Skarżący nie wskazywał na zły stan swego zdrowia lub członków rodziny, wskazując jedynie, że odmowa umorzenia nie pozwoli rodzinie na normalne funkcjonowanie. Zdaniem organu, nie są wiarygodne twierdzenia Skarżącego, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych trzeba uznać taką sytuację osoby zobowiązanej, w której spłata zobowiązań wobec ZUS może spowodować trwałe zagrożenie zapewnienia minimum socjalnego - ubóstwo. Przy ocenie czy ubóstwo jest stanem trwałym należy w szczególności ustalić czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy czy też może stały: pogłębiający się oraz czy istnieje realna szansa na poprawę jego sytuacji finansowej np. poprzez podjęcie pracy zarobkowej. Biorąc pod uwagę, że Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, z którego osiąga dochody, a w latach 2011-2015 ponadto prowadził działalność gospodarczą, Zakład odmówił uznania tej okoliczności za udowodnioną. W ocenie organu, kwestia poniesienia strat w gospodarstwie rolnym z uwagi na suszę w 2015 r. nie mogła stanowić uzasadnienia do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem w tym zakresie nie mieliśmy do czynienia ze stanem klęski żywiołowej. Wskazał także, że umorzenie zaległości stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczenia składek, dlatego też może być stosowany jedynie w wyjątkowych okolicznościach, których Skarżący nie wykazał. Nie zgadzając się z powyższą decyzję, Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, nie wskazując jakichkolwiek argumentów podważających legalność decyzji. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Na podstawie art. 28 ust. 1 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r., poz. 233 i 978); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 7) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 8) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Należy podkreślić, iż zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, publik. OSNP 2004/16/285 Zakład posiada swobodę oceny dowodów i nie jest zobowiązany umorzyć należności z tytułu składek nawet w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie trudno jest przyjąć stan całkowitej nieściągalności zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek zwłaszcza, że wobec przedmiotowych należności dotychczas nie prowadzono egzekucji i organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o umorzeniu postępowania ze względu na jego bezskuteczność, a zatem nie jest spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie jest też oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z akt wynika, iż nie zaistniała żadna przesłanka dająca możliwość uznania, że w sprawie mamy do czynienia z tzw. całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Skarżący również nie kwestionował ustaleń Zakładu w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, organ prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 1-3 w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z powodu ich całkowitej nieściągalności. Ponieważ jako podstawę umorzenia Skarżący wskazał na okoliczności związane z trudną sytuacją materialną, wniosek należało również rozpatrzyć na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Według § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z § 3 ust. 2 tego rozporządzenia za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym, osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Natomiast w świetle § 3 ust. 1 tego rozporządzenia to właśnie na zobowiązanym ciąży obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia składek. Nie może zatem budzić wątpliwości fakt, że do skorzystania z możliwości umorzenia muszą istnieć konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny. Wniosku o umorzenie, ani o ponowne rozpatrzenie sprawy nie uzasadnił Skarżący złym stanem zdrowia własnym lub członków rodziny. Wskazał jedynie, że odmowa umorzenia nie pozwoli rodzinie na normalne funkcjonowanie. W tym miejscu należy podkreślić, że Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,7362 ha. Nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Żona Skarżącego pobiera zasiłek rodzinny na dziecko. Oznacza to, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych trzeba uznać taką sytuację osoby zobowiązanej, w której spłata zobowiązań wobec ZUS może spowodować trwałe zagrożenie zapewnienia minimum socjalnego - ubóstwo. Przy ocenie czy ubóstwo jest stanem trwałym należy w szczególności ustalić czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy czy też może stały: pogłębiający się oraz czy istnieje realna szansa na poprawę jego sytuacji finansowej np. poprzez podjęcie pracy zarobkowej. Biorąc pod uwagę, że Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne, z którego osiąga dochody, a w latach 2011-2015 ponadto prowadził działalność gospodarczą, trudno uznać tą okoliczność za udowodnioną. Zaznaczyć należy, na co słusznie wskazuje organ, iż ocena sytuacji osoby wnioskującej o umorzenie należności z tytułu składek nie polega na wykonaniu prostego zestawienia istniejących w danym momencie dochodów i wydatków (wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2006r., sygn.. akt III SA/Wa 1688/06). Istotna jest ocena, czy osoba zobowiązana do zapłaty składek ma realne szansę na ich uiszczenie, uwzględniając posiadany majątek, wiek, zdolności interpersonalne, wykształcenie. Chwilowe trudności płatnicze, czy brak możliwości spłaty zadłużenia jednorazowo nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek. Istnieje możliwość spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, poprzez dokonywanie dobrowolnych wpłat bądź w odpowiednio dopasowanym układzie ratalnym. W przypadku zawarcia układu ratalnego bieg dalszych odsetek zostanie wstrzymany poczynając od dnia następnego po dniu wniesienia podania o raty. Na podstawie art. 29 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostanie jedynie naliczona opłata prolongacyjna na zasadach i w wysokości przewidzianej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2015r., poz. 613 z późn. zm.), tj. w wysokości 50% stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu zawarcia umowy. Umorzenie należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne. Należności z tytułu składek, o których umorzenie Pan wnioskuje mają charakter obowiązkowy. Obowiązek ich uiszczenia wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawnych. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący przedłożył protokół z dnia [...].09.2015 r. z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym i działach produkcji rolnej spowodowanych suszą w dniach [...].05.2015 r. - [...].08.2015 r. Wysokość szkód ogółem w gospodarstwie rolnym wyniosła 53,06 % średniej rocznej produkcji z 3 ostatnich lat. Podkreślić należy, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa stan klęski żywiołowej jest wprowadzany przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia na wniosek właściwego wojewody lub własnej inicjatywy. Na obszarze województwa P. nie został w tamtym okresie wprowadzony stan klęski żywiołowej. Odnosząc się do "innego nadzwyczajnego zdarzenia" należy wskazać, że aby umorzenie należności na tej podstawie było możliwe, łączna wysokość ponoszonych nakładów na pokrycie strat materialnych w wyniku tego nadzwyczajnego zdarzenia i kwot spłacanych należności z tytułu składek musi być tak duża, że nie wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z przedstawionego protokołu wynika jedynie, że dochód z gospodarstwa rolnego w roku ubiegłym był o połowę niższy niż średni dochód z ostatnich trzech lat. Nie oznacza to jeszcze, że Skarżący nie jest w stanie spłacać należności z tytułu składek, szczególnie że Zakład może pomóc w spłacie należności poprzez zastosowanie układu ratalnego, uzależniając wysokość rat i okres spłaty od aktualnej sytuacji finansowej. Uwzględniając powyższe oraz to, że do tej pory Skarżący nie składał wniosku o udzielenie układu ratalnego i nie podjął się spłaty należności składkowych, należy uznać, że umorzenie należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia byłoby aktem przedwczesnym. Reasumując, umorzenie należności z tytułu składek na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności nie jest możliwe, bowiem Skarżący nie udowodnił, że ze względu na sytuację majątkową i zdrowotną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Ze względu na powyższe, na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.