I SA/Bk 96/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.),, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Wnioskiem z [...] maja 2018 r. A. K. (dalej: "Skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wskazując, że nie opłacał składek na skutek pogorszenia się stanu zdrowia; w latach 2000-2010 nieprzerwanie przebywał na zwolnieniu lekarskim; kwota która pozostaje po potrąceniu nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb, tj. pokrycie kosztów zabiegów rehabilitacyjnych, zakupu leków, utrzymania mieszkania, wyżywienia oraz zakupu ubrań. Oświadczył, że jego stan zdrowia nie pozwala na dodatkowe zarobkowanie. Decyzją z [...] lipca 2018 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Skarżący wskazał, że jego sytuacja życiowa, finansowa i zdrowotna są podstawą do umorzenia zaległości wobec ZUS. Podał, że po potrąceniu z emerytury należności :z tytułu nieopłaconych składek oraz kosztów egzekucyjnych nie jest on w stanie na bieżąco regulować opłat za mieszkanie, kupować leków, opłacać zabiegów rehabilitacyjnych, badań oraz wizyt lekarskich. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2018 r., nr [...] utrzymał swoją decyzję z [...] lipca 2018 r. w mocy. Organ dokonał ponownej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego w kontekście przepisów art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., jak też przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365 – dalej: "Rozporządzenie"), jednak nie znalazł podstaw do ich zastosowania. Organ ustalił, że Skarżący jest osobą odpowiedzialną za zadłużenie z tytułu składek. Aktualnie tj. [...] czerwca 2018 r. zawiesił działalność gospodarczą, Egzekucja jest prowadzona do świadczenia emerytalnego, jest ona skuteczna, potrącenia z emerytury wynoszą 602,45 zł miesięcznie. Organ uznał, że brak jest podstaw do uznania należności za całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustalono ponadto, że Skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu przyznanego świadczenia emerytalnego, które wynosi 2.409,81 zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz zaległych należności z tytułu składek w kwocie 602,45 zł. Otrzymuje on świadczenie emerytalne netto w wysokości 1.389,48 zł; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 250,00 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie 50,00 zł, inne wydatki w wysokości 700,00 zł oraz koszty leczenia w kwocie 1.000,00 zł; nie posiada innych poza ZUS zobowiązań pieniężnych; nie posiada nieruchomości, jest właścicielem samochodu osobowego V. Organ uznał, że prowadzona egzekucja nie pozbawia Skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ ze świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie. Nawet jeżeli otrzymywane świadczenie nie jest wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu, sytuacja finansowa Skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, gdyż co miesiąc Skarżący osiąga dochód z otrzymywanego świadczenia emerytalnego, a stałe źródło dochodu zapewnia możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb i spłaty zadłużenia w dłuższym okresie. Pomimo wskazanej trudnej sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Organ stwierdził, też, że ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika, aby zadłużenie Skarżącego powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W skardze do Sądu na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Skarżący podniósł, że jego stan zdrowia jest zły, a spłata składek pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki tj. wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał też na potrzebę ponoszenia wysokich kosztów z tytułu przepisywanych mu leków i zabiegów rehabilitacyjnych oraz wizyt u lekarzy specjalistów. Stwierdził, że w jego sytuacji materialnej i zdrowotnej nie jest możliwa spłata należności w ratach. Do skargi Skarżący dołączył pięć niezrealizowanych recept W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowień, Sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania sytuacja taka niewątpliwie nie zachodzi. Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy systemowej należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce m.in. wówczas, gdy: 1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.), 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.), 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W stosunku do działalności Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy o s.u.s., nie zachodzą w stosunku do ww. zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy o s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Działając w oparciu o art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone przez Skarżącego składki. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy u.s.u.s., zaistniały w tym przypadku. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Aktualnie egzekucja prowadzona jest do świadczenia emerytalnego. Egzekucja jest skuteczna, potrącenia z emerytury wynoszą 602,45 zł miesięcznie. Zatem brak jest podstaw do uznania należności jako całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z tych powodów nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygniecie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności w oparciu o regulacje zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym Rozporządzeniu. Z kolei rozstrzygając umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy systemowej oraz ww. rozporządzenia ponownie przeanalizowano sytuację rodzinną i materialną Skarżącego. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że Skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu przyznanego świadczenia emerytalnego, które wynosi 2 409,81 zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz zaległych należności z tytułu składek w kwocie 602,45 zł. Otrzymuje świadczenie emerytalne netto w wysokości 1 389,48 zł. Nie uzyskuje dochodów z innych źródeł. Nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 250,00 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie 50,00 zł, inne wydatki w wysokości 700,00 zł oraz koszty leczenia w kwocie 1 000,00 zł. Skarżący nie posiada innych poza ZUS zobowiązań pieniężnych. Nie posiada także nieruchomości, oraz jest właścicielem samochodu osobowego Volkswagen Passat, rok prod. 1984 r. Organ zasadnie stwierdził, że sytuacja finansowa, pomimo iż jest uznana przez Skarżacego jako trudna, nie nosi znamion ubóstwa. Co miesiąc Skarżący osiąga dochód z otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Stałe źródło dochodu zapewnia Skarżącemu możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb i spłaty zadłużenia w dłuższym okresie. Należy zauważyć, że pomimo wskazanej trudnej sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. W podobnej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę m.in. argumentując tym, że "wnioskodawca nie udowodnił, aby w związku z trudną sytuacją finansową, na którą się powołuje w złożonym wniosku, podjęte zostały przez niego działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych (...), bowiem pomoc taka ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz ma za zadanie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a należna jest wszystkim znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Należy zaakcentować, iż podjęcie starań o uzyskanie środków z pomocy społecznej mogłoby stanowić niewątpliwie potwierdzenie faktu, iż strona skarżąca nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować potrzeb minimum egzystencji" (sygn. akt III SA/GI 613/09). Organ przy tym nie negował wystąpienia po stronie Skarżącego kłopotów zdrowotnych i podszedł do nich ze zrozumieniem. Wskazane przez Skarżącego problemy mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Podkreślić należy, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu. Stan zdrowia Skarżącego nie wiąże się z pozbawieniem możliwości uzyskania dochodu, gdyż utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego. Zaznaczyć należy, że korzystanie przez Skarżącego z systemu ubezpieczeń (pobieranie świadczeń długoterminowych) czy też z ubezpieczenia zdrowotnego (leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia) i jednoczesne nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem osoba z jednej strony korzysta ze świadczeń, a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali. W ocenie Sądu zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej Skarżącego gospodarstwa domowego nie potwierdza, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, np. w drodze układu ratalnego, uniemożliwiła zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ publiczny bowiem, w ramach gospodarowania środkami publicznymi nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy osoba zobowiązana ma obiektywną możliwość ich spłacania. Jednocześnie nie kwestionuje się możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę na sytuację bytową Skarżącego, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na założenie działalności gospodarczej płatnik powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Jest zrozumiałe, że spłata zadłużenia może stanowić dla Skarżącego pewne obciążenie finansowe, to jednak ZUS jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia Zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes Skarżącego, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. W omawianym przypadku Zakład odmówił uwzględnienia wniosku przedkładając interes społeczny jako nadrzędny. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd postanowił jak w sentencji orzeczenia.