I SO/Bk 4/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 25 lipca 2018 r. w przedmiocie ustanowienia radcy prawnego oraz odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze studiującą córką (25 lat). Źródło dochodu rodziny stanowi działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawczynię. Z tego tytułu M. W. uzyskuje 2.125 zł netto miesięcznie. Wyszczególnione stałe wydatki to: czynsz – 270 zł; woda – 52 zł; energia elektryczna – 62,50 zł; gaz – 27,50 zł (55 zł za dwa miesiące); składka położnicza – 47 zł; telefon i Internet – 98,90 zł; rata spłaty pożyczki – 531 zł; lekarstwa – 250 zł; wizyty lekarskie i badania – 150 zł; pomoc córce – 300 zł; środki czystości – 50 zł; odzież, buty – 180 zł; żywność (specjalistyczna dieta) – 900 zł. Majątek M. W. stanowi: mieszkanie o powierzchni 45 m2 (wartość 159.600 zł) oraz oszczędności w kwocie 1.150 zł. Wnioskodawczyni cierpi na depresję oraz silną alergię i nietolerancję pokarmową (k. 13 - 14). M. W. oświadczyła również, iż wydatki przekraczające uzyskiwany dochód pokrywane są z kwoty zdeponowanej przez rodziców na wypadek ich śmierci. Wnioskodawczyni z uwagi na brak środków finansowych nie zawsze jest w stanie spłacać raty pożyczki oraz udzielać pomocy finansowej córce. Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług położniczych w gabinecie ginekologicznym, miesięczny dochód uzyskiwany z tego tytułu to 3.380 zł brutto. Wnioskodawczyni nie posiada samochodu. M. W. z uwagi na stan zdrowia nie była w stanie dostarczyć rachunków potwierdzających wysokość czynszu, opłat za Internet i telewizję, nie gromadziła również wszystkich rachunków i faktur - część potrzebnych informacji w tym zakresie znajduje się natomiast w wyciągu z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2018 r., starszy referendarz sądowy WSA w Białymstoku przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego i odmówił w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, wysokość miesięcznych dochodów Skarżącej w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych w sprawie niniejszej i sumą zgromadzonych oszczędności pozwalają na uznanie, iż jest ona w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej - aktualnie w wysokości 200 zł, przy jednoczesnym braku możliwości ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stanowi przede wszystkim fakt posiadania przez skarżącą oszczędności w kwocie 1.150 zł, kwota ta wielokrotnie przekracza wysokość wpisu od skargi oraz innych kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, pełnomocnik Skarżącej (kuzyn) wniósł sprzeciw, w którym wskazał, że skoro Skarżąca wyraziła swoją opinię, że nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej, to powinna być zwolniona od kosztów sądowych. Podkreślił, że zgromadzona suma pieniędzy została zdeponowana na koncie przez jej rodziców a wypadek śmierci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Skarżącej, przyjąć należy, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w szczególności że obecnie ograniczają się one do wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Skarżąca uzyskuje stałe dochody w wysokości ok. 2000 zł, posiada oszczędności w kwocie ponad 1100 zł, a zatem kwota w wysokości 200 zł pozostaje w zasięgu finansowym Skarżącej. Owszem, wszystkie uzyskane środki przeznacza na bieżące potrzeby i wydatki, ale nie oznacza to, że nie jest w stanie wygospodarować kwoty 200 zł na opłacenie wpisu od skargi. Pełnomocnik w złożonym sprzeciwie w żaden sposób nie podważył ustaleń dokonanych przez referendarza sądowego w uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 lipca 2018 r., nie przedłożył również żadnych nowych dowodów bądź dokumentów wskazujących, że referendarz dokonał błędnej oceny sytuacji finansowej Skarżącej i jej rodziny. Końcowo podkreślić należy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowych w zaskarżonym postanowieniu, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżąca, bowiem dysponuje ona stałymi dochodami oraz nieznacznymi, ale jednak oszczędnościami. Przypomnieć jednocześnie należy, że Skarżącej został ustanowiony w sprawie, w ramach prawa pomocy profesjonalny pełnomocnik, a zatem będzie ona na dalszym etapie postępowania (po uprawomocnieniu się postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika) reprezentowana przez radcę prawnego, który powinien zadbać o należyte reprezentowanie interesu prawnego Skarżącej w sprawie. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.