I SPP/Bk 6/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 12 marca 2019 r. odmawiającego K. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. z tytułu dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawczyni wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze współmałżonkiem. Według złożonego oświadczenia, źródłem miesięcznego utrzymania rodziny jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wnioskodawczyni w wysokości netto 3.663,66 zł oraz prowadzona przez męża działalność gospodarcza - około 1.000 zł miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki to: raty kredytu - 650,65 zł oraz 556,52 zł (kwartalnie); rata pożyczki - 274,30 zł; rehabilitacja - 450 zł; leczenie - 150 zł; posiłki dietetyczne - 660 zł; dojazd do pracy - 200 zł; ubezpieczenie domu i mieszkania - 700 zł; opał - 300 zł, koszty utrzymania domu i mieszkania - 890 zł. Według oświadczenia wnioskodawczyni wykorzystała w całości limit na rachunku bankowym w wysokości 12.000 zł. Z wniosku wynika, że majątek rodziny stanowi: mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 48,20 m2 (wartość 100.000 zł); nieużytkowana działka rolna o powierzchni 0.40 ha (wartość 5.000 zł). Dodatkowo mąż wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne wraz z domem o powierzchni 130 m2 (współwłasność w 1/3 części) - wartość 310.000 zł. Wnioskodawczyni podkreśliła, że w ramach prowadzonej egzekucji zajęto na rachunku bankowym jej wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Z tej przyczyny ma trudności z pokrywaniem wydatków bieżących. W odpowiedzi na wezwanie referendarza wnioskodawczyni dołączyła do akt: potwierdzenia przelewów z rachunku bankowego (zajęcie egzekucyjne oraz część ponoszonych wydatków m.in. opłaty za studia); harmonogramy spłat rat kredytów; bilans firmy męża za 2017 r., 2018 r. oraz za okres 1 listopada 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. i od 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r.; zeznanie podatkowe za 2017 r.; PIT-11 za 2018 r.; dokumenty potwierdzające wydatki za energię elektryczną, podatek od nieruchomości, ubezpieczenie; wodę i ścieki, czynsz; zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia skarżącej. Dodatkowo mąż skarżącej oświadczył, że ma wspólny rachunek bankowy z małżonką, który jest również wykorzystywany w prowadzonej działalności gospodarczej. Rachunek ten został zajęty – zabezpieczono na poczet należności skarżącej wobec urzędu skarbowego kwotę ponad 7.000 zł. Z tej przyczyny współmałżonek skarżącej nie mógł kupować towaru do sklepu, zmuszony był wysprzedawać towar, żeby regulować należności. Dlatego też powstał tak wysoki dochód, a w rzeczywistości pieniądze te zajął urząd skarbowy. Postanowieniem z dnia 12 marca 2019 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie uznając, że posiadanie przez małżonków stałych źródeł dochodu (wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia i prowadzona działalność gospodarcza) w zestawieniu z wysokością kosztów postępowania sądowego pozwalają na uznanie, iż wnioskodawczyni jest w stanie opłacić wpis od skargi w wysokości 471 zł, pokryć koszty ustanowienia adwokata oraz uiścić inne koszty sądowe, które ewentualnie mogą pojawić się na dalszym etapie procedowania. W sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia skarżąca zarzuciła, że referendarz nie wziął pod uwagę, że nie jest w stanie jednorazowo ponieść kosztów sądowych i kosztów adwokata. Dochody rodziny ledwie pokrywają bieżące wydatki i zostaje w zasadzie kilkaset złotych. Skarżąca uważa, że nie musiałaby płacić podatku od sprzedaży mieszkania, bo zmieniły się przepisy. Wskazała, że nie jest prawnikiem i nie może powołać się na wszystkie przepisy i udowodnić, iż decyzja była niezgodna z nowymi regulacjami prawnymi. Przy wspólnych z mężem zarobkach, skarżącej nie stać w obecnych realiach na wynajęcie zawodowego pełnomocnika, którego wynagrodzenie wynosi – jak zorientowała się wnioskodawczyni – około 3 do 4 tysięcy złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd nie znajduje podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest m.in. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowiący, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa zatem na stronie składającej wniosek o jego przyznanie i to ona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu ich uprawdopodobnienie, a rozstrzygnięcie Sądu uzależnione jest od tego co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Istotnym elementem rzutującym na treść rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku jest uzyskiwanie przez skarżącą i jej męża stałego miesięcznego dochodu. Przedstawione dokumenty wskazują, że skarżąca otrzymuje miesięcznie netto kwotę 3.787,95 zł z tytułu wynagrodzenia za pracę nauczyciela. Mąż skarżącej prowadzi zaś działalność gospodarczą, która w 2017 r. przyniosła dochód 29.419,18 zł (przy przychodzie 639.422,989 zł). Według bilansu za 2018 r. firma męża wnioskodawczyni osiągnęła dochód 39.325,27 zł, przy przychodzie 653,865,77 zł, zaś bilans za pierwszy miesiąc 2019 r. wskazuje na dochód blisko 8.000 zł, przy przychodzie rzędu około 50.000 zł. Informacja o przychodach skarżącej za rok 2018 r. (PIT-11) wskazuje na jej dochód w kwocie 65.581,48 zł. Zestawiając te wartości, posiadany przez małżonków majątek nieruchomy oraz wysokość wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącej, z wysokością kosztów postępowania sądowego, Sąd podziela stanowisko referendarza, że wnioskodawczyni jest w stanie opłacić wpis od skargi w wysokości 471 zł oraz pokryć koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Sądu strona nie wykazała, że znajduje się w tak wyjątkowej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zebrane dokumenty wskazują, że skarżąca posiada możliwości sfinansowania swego udziału w postępowaniu sądowym. Prawo pomocy zastrzeżone zostało natomiast dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Trafnie stwierdził referendarz sądowy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, pozbawionym środków do życia, czy też posiadającym takie środki, ale tylko w zakresie zaspokajającym niezbędne potrzeby. Do takich osób trudno jest zaliczyć skarżącą. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu, m.in. osobom fizycznym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze. zm.). Sąd zwraca ponadto uwagę, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym (kredyty, pożyczki) korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Wydatków takich nie można uznać jako niezbędnych, służących do zagwarantowania podstawowych potrzeb rodziny skarżącej. Podkreślenia także wymaga, że skarżąca nie wykazała, aby miała jakiekolwiek problemy ze spłatą zobowiązań kredytowych. Udzielenie kredytu świadczy zaś o posiadaniu zdolności kredytowej tj. zdolności do spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. W sprzeciwie skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności, które mogłyby zmienić ocenę wniosku zaprezentowaną przez referendarza. W świetle cytowanych przepisów, o potrzebie przyznania prawa pomocy, w tym również sfinansowania przez Skarb Państwa wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, decyduje wyłącznie sytuacja materialna osoby wnioskującej o taką pomoc. W przypadku prawa pomocy w zakresie całkowitym kluczowa jest przesłanka braku możliwości poniesienia przez stronę jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie ma natomiast w tym zakresie żadnego znaczenia podnoszona przez wnioskodawczynię argumentacja, że nie jest prawnikiem. Skarżąca nie wykazała również, że zajęcie rachunku bankowego doprowadziło do problemów z dokonywaniem bieżących wydatków i braku możliwości ponoszenia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. W dołączonej do akt dokumentacji brak jest wyciągu z rachunku bankowego; strona przedłożyła wyłącznie potwierdzenia dokonywanych przelewów (w tym wynikających z zajęć egzekucyjnych). Analiza pozostałych dokumentów i oświadczeń strony prowadzi zaś do wniosku, że skarżąca nie znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, nie pozwalającej na poniesienie kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 2 oraz 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.