I SPP/Bk 83/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 2 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. wobec postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 września 2019 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn z odsetkami za zwłokę p o s t a n a w i a 1. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącą M. K. od kosztów sądowych ponad kwotę 100 (sto) zł, 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. M. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem D. K. Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny są: renta skarżącej w wysokości 937,04 zł oraz zasiłek chorobowy D. K. w kwocie 1.320 zł. Stałe wydatki miesięczne to: zakup lekarstw, dojazd na rehabilitację, opłaty rachunków, wydatki na codzienne życie. W skład majątku małż. K. wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 1 ha (pole i łąki) – wartość 20.000 zł; drobna biżuteria (obrączka, pierścionek, kolczyki) oraz zgromadzone oszczędności w wysokości 6.000 zł. Wnioskodawczyni jest osobą schorowaną, porusza się o kulach – zagrożenie stałą niepełnosprawnością. Postanowieniem z 11 września 2019 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że posiadane przez małż. K. stałe źródła dochodu w postaci renty i zasiłku chorobowego oraz zgromadzone oszczędności w wysokości 6.000 zł w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych w sprawie niniejszej pozwalają na uznanie, że wnioskodawczyni jest w stanie opłacić wpis od skargi w wysokości 500 zł oraz uiścić inne koszty sądowe, które ewentualnie mogą pojawić się na dalszym etapie procedowania. Podkreślono, że u podstaw negatywnego rozstrzygnięcia legł przede wszystkim fakt posiadania przez skarżącą oszczędności w wysokości 6.000 zł, która to kwota wielokrotnie przekracza wysokość wpisu od skargi. Pismem z 18 września 2019 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wskazała, że znajdująca się na koncie kwota 6.000 zł pochodzi z wpływu przysługującej jej renty chorobowej oraz zasiłku chorobowego męża za okres dwóch miesięcy. Pieniądze te niezbędne są małżeństwu do uregulowania zaległych opłat oraz wydatków na życie codzienne, leki, etc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Należy podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284 ze. zm). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w przypadkach, gdy zaistnieje rzeczywista niemożliwość sfinansowania udziału postępowania przez stronę, może zostać jej przyznana możliwość swoistego dofinansowania tego udziału z budżetu państwa. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na wnioskodawcy, co oznacza, że obowiązany jest on poczynić wszelkie działania i dołożyć staranności, by uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za zasadnością jej przyznania. Po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącej oraz mając na uwadze okoliczności podniesione w sprzeciwie, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Należy zaznaczyć, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe ograniczają się do wpisu sądowego od skargi w 500 zł, przy czym przed tut. sądem toczy się również sprawa ze skargi małżonka skarżącej, od której wpis sądowy również wynosi 500 zł. Główną przesłanką wydania zaskarżonego postanowienia było wskazanie przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy oszczędności na rachunku bankowym w wysokości 6.000 zł. Na etapie sprzeciwu skarżąca sprecyzowała jednak, że kwota ta pochodzi w istocie z wpływu na rachunek należności z przysługującej jej renty oraz zasiłku chorobowego męża za okres 2 miesięcy. Analiza przedłożonych dokumentów pozwala stwierdzić, że skarżąca pozostaje w trudnej sytuacji materialnej (łączny dochód wspólny z mężem ok. 2.257 zł, posiadana nieruchomość rolna o wartości 20.000 zł) oraz życiowej (jest osobą przewlekle chorą, porusza się o kulach, nie może podjąć dodatkowej pracy). Mimo niskiego dochodu, ponosi dodatkowe koszty leczenia i zakupu leków. Otrzymane z opóźnieniem należności z tytułu zasiłku i renty małżeństwo jest obowiązane przeznaczyć na uregulowanie zaległości oraz wydatki bieżące. Wobec powyższego sąd stwierdził, że informacje znajdujące się we wniosku oraz sprzeciwie niewątpliwie wskazują na trudną sytuację, w jakiej znajduje się skarżąca. Biorąc to pod uwagę, sąd doszedł do przekonania, że uiszczenie przez nią wpisu w pełnej wysokości, tj. 500 zł może stanowić uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącej i jej męża. Z tego względu, sąd uwzględnił wniosek częściowo, uznając, że uiszczenie w niniejszej sprawie wpisu sądowego w kwocie 100 zł pozostaje w zasięgu możliwości skarżącej. Mając na uwadze powyższe, sąd uznał za zasadne zmianę zaskarżonego postanowienia i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.