II SA/Bk 103/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczenia wychowawczego jako świadczenia nienależnie pobranego oddala skargę Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności: Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], wydaną przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy N., orzeczono wobec skarżącej A. Ś. zwrot świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko J. Ś. za okres od 1 grudnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 5.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (pkt 1 decyzji) oraz uznano wskazane świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane (pkt 2 decyzji). Świadczenie wychowawcze na pierwsze i kolejne dziecko w rodzinie skarżącej, zostało przyznane na okres świadczeniowy od 1.04.2016r. do 30.09.2017r. decyzją Kierownika OPS w N. z dnia [...].05.2016r. Wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, była ustalana w oparciu o dochody rodziny za rok 2014. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podczas weryfikacji dokumentów przy przyznawaniu świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2017/2018, ośrodek powziął informację, iż od dnia [...] października 2016 r. A. Ś. pozyskała kolejną umowę o pracę, o czym w poprzednim okresie zasiłkowym nie poinformowała Ośrodka Pomocy Społecznej. Wskazano, iż w dniu [...] października 2017 r. A. Ś. dostarczyła zaświadczenie o dochodzie netto za drugi przepracowany miesiąc w ramach nowej umowy. Po utraceniu dochodu z umowy o pracę obowiązującej do [...] września 2016 r. i doliczeniu dochodu za drugi miesiąc przepracowany w ramach umowy zawartej [...] października 2016 r., dochód na osobę w rodzinie wyniósł 901,16 zł miesięcznie, a więc przekroczył kryterium dochodowe (800 zł), uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Nadto wskazano, iż w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. informowano A. Ś. o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie wychowawcze o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, a za taką zmianę uznać należy podjęcie zatrudnienia. Odwołanie od tej decyzji wniosła A. Ś. W uzasadnieniu wskazała, że w jej opinii w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa w postaci nienależytego pouczenia jej o obowiązkach dostarczania na bieżąco dokumentów stwierdzających zawarcie kolejnej umowy o pracę. Wskazała, iż organ, wydając decyzję o przyznaniu świadczenia ograniczył się jedynie do powołania art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ale nie wskazał jakie konkretnie sytuacje mogą wpływać na zasadność wypłaty świadczenia wychowawczego. Zdaniem odwołującej się, pouczenie musi być na tyle zrozumiałe, aby pobierający świadczenie mógł je odnieść do własnej sytuacji, zatem w jej opinii pouczenie ograniczające się jedynie do przytoczenia przepisu ustawy należy uznać za niewystarczające. W dalszej kolejności wskazano, że niewłaściwe pouczenie odwołującej się spowodowało, iż nie była ona świadoma konsekwencji przedłużenia umowy o pracę w 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] przyznano odwołującej się prawo do świadczenia wychowawczego, a w uzasadnieniu tejże decyzji podano, że kryterium uprawniającym do przyznania świadczenia na pierwsze dziecko jest dochód rodziny za 2014 r., który nie może przekraczać 800 zł. Nadto pouczono odwołującą się o obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia. Wskazano, iż odwołująca się nie poinformowała organu, że od dnia [...] października 2016 r. pozyskała kolejną umowę o pracę, co skutkowało tym, że dochód A. Ś. uzyskany z zatrudnienia z nowej umowy z jednego miesiąca jest wyższy o 578,75 zł (czyli o 144,69 zł na osobę), niż dochód z tej pracy z roku 2014 i jego uwzględnienie w wyliczeniach powoduje przekroczenie kryterium dochodowego. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wskazał, iż nie można zgodzić się z argumentem dotyczącym nieprawidłowego pouczenia zawartego w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, albowiem z jego treści w kontekście uzasadnienia wskazanej decyzji wynika wprost, że prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zależy od dochodu na osobę w rodzinie. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożyła skarżąca A. Ś. i zarzuciła naruszenie: - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, polegające na nienależytym pouczeniu o obowiązkach wynikających z przepisów prawa; - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 Kodeksu. postępowania administracyjnego. Wskazując na te naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi w całości powtórzono argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji z dnia [...] listopada 2017 r., wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy N. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Wbrew bowiem zarzutowi skarżącej, została ona prawidłowo pouczona o obowiązku informowania na bieżąco organu o zmianach sytuacji dochodowej rodziny, mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, osobiście wypełnionym przez skarżącą, złożonym w organie w dniu [...].04.2016r., na pierwszej stronie II części wniosku, znajduje się informacja o treści następującej: "W przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze. Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji – koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie". Pouczenie powyższe zostało wpisane do formularza wniosku pogrubioną czcionką., przez co zwraca uwagę czytelnika. Nadto pod jego treścią, również pogrubioną czcionką, pochyłą (kursywą), został zamieszczony dopisek o treści: "Obowiązek informowania o zmianach w sytuacji dochodowej rodziny, w szczególności uzyskania dochodu, dotyczy wyłącznie osób ubiegających się /otrzymujących świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko". Twierdzenie zatem przez skarżącą, że nie wiedziała o obowiązku poinformowania o zmianie wysokości dochodu rodziny, jaka wystąpiła w okresie pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, uzależnionego od spełnienia kryterium dochodowego, jest twierdzeniem nieprawdziwym. Podkreślić należy, że formularz wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, jest tak skonstruowany, że zawiera wszystkie konieczne informacje o przesłankach ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, wynikające z ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017r., poz. 1851), w tym także przytoczenie przepisów ustawy informujących, jaki sytuacje ustawa wiąże z utratą dochodu oraz uzyskaniem dochodu. Ponadto, zgodzić się należy z organem, iż jest wiedzą powszechną wiedza o tym, że przyznanie świadczenia wychowawczego, zwanego "500 plus", na pierwsze dziecko w rodzinie jest uzależnione od dochodu w rodzinie i spełnienia kryterium dochodowego. W okolicznościach sprawy, nie można pomijać tego, że skarżąca ubiegając się o świadczenie wychowawcze, musiała mieć świadomość zatrudnienia na czas określony do [...].09.2016r., co wprost wynikało z dołączonej do wniosku umowy o pracę, a zatem powinna była wiedzieć, że zawarcie kolejnej umowy o pracę, wiążącej się z przyznaniem wynagrodzenia wyższego, rzutującego na wysokość dochodu rodziny, od którego uzależnione było przyznanie i otrzymywanie (pobieranie) świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, wiązać się będzie z obowiązkiem poinformowania organu o zmianie sytuacji dochodowej. Zauważyć także należy, iż skarżąca jest pracownikiem umysłowym, urzędnikiem, a zatem rozumienie tekstu formularza urzędowego, nie powinno stanowić dla niej problemu. Ustalenie przez organ, że sytuacja dochodowa rodziny skarżącej uległa zmianie od dnia 1.10.2016r., nakazywało wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie ustalenia, czy świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie wypłacone w okresie świadczeniowym 2016/2017r. już po uzyskaniu wyższego dochodu, jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie z art. 18 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu, w którym dochód zostało osiągnięty, w tym przypadku od [...].12.2016r. Zatem świadczenie wychowawcze przyznane na J. Ś. (pierwsze dziecko w rodzinie skarżącej) za okres od 1.12.2016r. do 30.09.2017r. było świadczeniem nienależnie pobranym i podlegało zwrotowi. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 i ust. 3 ww. ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).