II SA/Bk 1034/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] maja 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. M. z dnia [...] marca 2005 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego M. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2005r. nr [...] Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. M. nr [...] z dnia [...] marca 2005r. o odmowie przyznania M. W. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: M. W. w dniu 7 czerwca 2004roku w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. M. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. We wniosku podał, że powierzchnia ogólna gospodarstwa rolnego wynosi 11 ha 55 a. W dniu 30 czerwca 2004r. M. W. złożył zmianę do w/w wniosku w której podał, że powierzchnia ogólna gospodarstwa rolnego wynosi 6 ha 66 a i składają się na nią działki ewidencyjne nr [...], [...] położone w województwie p., powiat w., gmina N. P., obręb ewidencyjny K. N. oraz działka nr [...] położona w województwie p., powiat w., gmina Sz., obręb ewidencyjny W. P. Decyzją z dnia [...] marca 2005r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. M. odmówił M. W. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych z uwagi na niezgodności pomiędzy zadeklarowaną sumą powierzchni działek rolnych a stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej. A mianowicie na podstawie dostarczonych dokumentów i przesłuchań świadków organ ustalił, że wnioskodawca nie użytkował działek o numerach ewidencyjnych [...], [...] położonych w województwie p., powiat w., gmina N. P., obręb ewidencyjny K. N. oraz działki o nr [...] położonej w województwie p., powiat w., gmina Sz., obręb ewidencyjny W. P. Z uwagi na powyższe na mocy przedmiotowej decyzji wymierzono M. W. karę pieniężną w wysokości 3.161,74 zł. Powyższą decyzję zaskarżył do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. M. W. i podniósł, że nie zgadza się z nałożonymi sankcjami. Organ II instancji zważył co następuje: Zgodnie, z ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów, (Dz.U Nr 10. póz. 76) z dnia 18 grudnia 2003 r. oraz ustawą o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, póz. 40, z późn. zm.) z dnia 18 grudnia 2003 r. warunkiem przyznania płatności, jak również wpisu do ewidencji jest posiadanie gruntów lub współposiadanie. Według Kodeksu cywilnego tj. art. 336 posiadanie stanowi stan faktycznego władztwa nad rzeczą. Składają się na nie dwa elementy: corpus possessions (element fizyczny) wyrażający się we władaniu rzeczą oraz animus possidendi (element psychiczny) wyrażający się w psychicznym nastawieniu do wykonywanego władztwa (władanie dla siebie). Również, Sąd Najwyższy wskazał, iż posiadanie jest stanem faktycznym polegającym na faktycznym władztwie, przez które rozumie się sama możność władania rzeczą. W przypadku, gdy sporne działki rolne objęte są dwoma lub większą ilością wniosków, postępowanie mające wyjaśnić, kto jest posiadaczem działki, na którą złożono dwa wnioski, nie jest postępowaniem wszczynanym z urzędu, lecz stanowi element postępowań wszczętych na wniosek producentów. Zadaniem ARiMR, nie jest rozstrzyganie sporu pomiędzy wnioskodawcami, a jedynie ustalenie, któremu z nich przysługuje płatność. Organ odwoławczy podniósł, że z zebranego materiału dowodowego tj. oświadczenia M. W., A. J., Z. K., J. G. oraz umów dzierżawy wynika, że M. W. nie jest posiadaczem spornych działek. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. wskazał, że M. W. zadeklarował we wniosku powierzchnie 18,03 ha do uzyskania jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz 16,94 ha do uzyskania uzupełniającej płatności obszarowej (UPO). Jednak w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym stwierdzono, iż nie jest on faktycznym posiadaczem spornych działek, w rozumieniu art. 2 wyżej cytowanej ustawy. W związku z powyższym, nastąpiło przekroczenie dopuszczalnej powierzchni uprawnionej do dopłat o 6,66ha (to jest 58,58%) w stosunku do uprawnionej powierzchni JPO i przekroczenie 6,01 ha dopuszczalnej powierzchni w stosunku do uprawnionej powierzchni UPO (to jest 54,99%). Dlatego też, odmówiono przyznania jednolitej płatności obszarowej (JPO) do gruntów rolnych i nałożono karę pieniężną w wysokości 1402,13zł, zgodnie z art. 5 ust. l Rozporządzenia Komisji (WE) 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003r., (jeśli różnica jest większa niż 50%, rolnik jest ponownie wyłączony z przyznania pomocy do wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem, ta kwota jest potrącana o płatności pomocowe, do których rolnik jest uprawniony w ramach wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono tę różnicę) oraz odmówiono przyznania uzupełniających płatności obszarowych (UPO) i nałożono karę pieniężną w wysokości 1759,61zł., zgodnie z art. 32 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r., zmienionym przez Rozporządzenie 118/2004 (jeżeli różnica jest większa niż 50%, rolnik jest ponownie wykluczony od otrzymywania pomocy do kwoty, równej tej która była przedmiotem odmowy zgodnie z akapitem pierwszym. Kwota ta podlega odliczeniu od wszelkich wypłat pomocy w ramach jakichkolwiek systemów pomocy, określonych w art. l ust. l rozporządzenia (EWG) nr 3508/92, do których rolnik jest uprawniony w kontekście składanych przez niego wniosków w okresie trzech lat następujących po zakończenia roku kalendarzowego, w którym dokonane zostały ustalenia). W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego M. W. zwrócił się z prośbą o przyznanie płatności bezpośrednich, zarzucił brak informacji o zasadach przyznawania płatności bezpośrednich oraz podniósł zarzut niezgodności zgromadzonego materiału dowodowego z prawdą. W odpowiedzi na skargę Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem w sprawie doszło do naruszenia zasad procedury administracyjnej w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania – art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W pierwszej kolejności Sąd chciałby skupić się na uchybieniu, które uwzględnił działając z urzędu a mianowicie na naruszeniu art. 10 kpa. Legitymacja do działania Sądu z urzędu w tym zakresie wynika z art. 134§1 tejże ustawy, mówiącym o tym, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis art. 145 §1 pkt. 1 lit.b w/w ustawy stanowi, że decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyn określonych w art. 145 §1 i art. 145a§1 kpa. Sąd administracyjny jest zobowiązany do uchylenia decyzji jeżeli stwierdzi wystąpienie którejś z określonych w tych przepisach przesłanek wznowienia postępowania. Bez wątpienia w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 10 kpa wyrażającego zasadę ogólną czynnego udziału strony w postępowaniu a tym samym wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145§1 pkt 4 kpa dotycząca niebrania przez stronę udziału w postępowaniu bez własnej winy. Tę przesłankę wznowienia postępowania należy bowiem rozpatrywać w płaszczyźnie ogólnej zasady wyrażonej w treści art. 10 kpa. Przechodząc do oceny postępowania administracyjnego pod kątem zgodności z treścią art. 10 kpa wskazać należy, że z przepisu tego wynika dla organu administracji państwowej między innymi obowiązek zagwarantowania stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest do pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu złożenia powyższego oświadczenia. Obowiązek powyższy nie został wypełniony w przedmiotowej sprawie. A mianowicie skarżący o przysługującym mu z mocy art. 10 kpa prawie nie został w ogóle pouczony w trakcie postępowania toczącego się przed organem I instancji, natomiast organ II instancji co prawda pouczył skarżącego o przysługującym mu prawie, ale już oświadczenie skarżącego z dnia 11 maja 2005r. (k. 118 akt administracyjnych) dotyczy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie o przyznaninie płatności z tytułu prowadzenia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2004 a więc w sprawie nie będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Oświadczenia skarżącego winno bowiem dotyczyć materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie dotyczącej dopłat bezpośrednich. Nadmienić należy, że wyjątki od ogólnej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu zostały enumeratywnie wymienione w treści §2 art. 10 i dotyczą jedynie dwóch sytuacji a mianowicie gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki lub zachodzi niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, lub grożąca niepowetowana szkoda materialna. Dopuszczalność prowadzenia postępowania bez czynnego udziału strony jako wyjątek podlega ścisłej wykładni. W przedmiotowej sprawie nie miały miejsca okoliczności uzasadniające odstąpienie od możliwości zapoznania się przez skarżącego przed wydaniem decyzji z całością zgromadzonego materiału dowodowego. Dlatego też organ administracyjny rozpoznając ponownie sprawę winien dopełnić obowiązku wynikającego z treści art. 10 kpa. Nadto Sąd w pełni podziela podniesiony w skardze zarzut dotyczący braku odpowiednich informacji o zasadach przyznawania płatności bezpośrednich. Powyższe uchybienie stanowi naruszenie art. 9 kpa. Przepis ten ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji państwowej udzielania informacji faktycznej i prawnej i powinien być rozumiany szeroko, jak tylko jest to możliwe. Oznacza to, że organ w przypadku stwierdzenia, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków powinien w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy przede wszystkim wskazać należy, że skarżący nie uzyskał od organu informacji dlaczego jego pismo z dnia 30 czerwca 2004r. początkowo potraktowane przez organ jako zmiana wniosku z dnia 7 czerwca 2004r. zostało następnie potraktowane jako jego uzupełnienie. Organ bowiem zsumował powierzchnię ogólną gospodarstwa rolnego wskazaną w obu pismach, co ostatecznie dało gospodarstwo rolne o powierzchni 18 ha 21 a ( 11 ha 55a + 6 ha 66 a). Bez wątpienia powyższe działanie organu spowodowało dla skarżącego negatywne skutki. Nadmienić bowiem należy, że organ odmówił przyznania dopłat bezpośrednich i nałożył na skarżącego karę pieniężna z uwagi na niezgodności pomiędzy zadeklarowaną sumą powierzchni działek rolnych a stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej. Przedmiotowa niezgodność dotyczyła działek o nr [...], [...], [...] a więc wskazanych przez skarżącego w piśmie z dnia 30 czerwca 2004r. W ocenie Sądu organ administracyjny rozpoznając ponownie sprawę powinien jednoznacznie ustalić, czy pismo skarżącego z dnia 30 czerwca 2004r. stanowi zmianę wniosku z dnia 7 czerwca 2004r, jego korektę czy też może uzupełnienie. Jest to o tyle istotne, że od tego zależy, czy skarżącemu będą przysługiwały dopłaty bezpośrednie i jeżeli tak to w jakiej wysokości. Końcowo podnieść należy, że organ administracji nakładając na skarżącego karę pieniężną nie wyjaśnił w jaki sposób została ona wyliczona. W ocenie Sądu informacja w tym zakresie powinna znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, zgodnie bowiem z treścią art. 107 §1 kpa obligatoryjnym elementem decyzji jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Mając powyższe na uwadze na mocy art. 145§1 ust. 1 lit. "b" i "c" w zw. z art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji. W tym miejscu nadmienić należy, że zakresem rozpoznania sądu administracyjnego objęte są wszystkie rozstrzygnięcia wydane w danej sprawie administracyjnej. Jako, że organ II instancji utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2005r. wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. M. zasadnym było uchylenie obu decyzji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku , a także orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego poniesionych przez niego kosztów postępowania sądowego – art. 152 i art. 200 w zw. z art. 210 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.