II SA/Bk 1053/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz,, sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku E. P. z dnia [...] maja 2013 r. w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego, z powodu trudnej sytuacji finansowej, spowodowanej bezrobociem, działający na podstawie upoważnienia Wójta Gminy F. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w F., decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ I instancji stwierdził, że E. P. nie poszukuje pracy i nie wyraziła chęci wzięcia udziału w bezpłatnych kursach organizowanych przez Agencję Rozwoju Regionalnego "A." S.A. w S. wspólnie z GOPS w F.. Odwołując się do art. 4 ustawy o pomocy społecznej organ podniósł, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazał, że rodzina wnioskodawczyni od wielu lat korzysta z pomocy społecznej i wymienił ostatnio przyznane świadczenia w ramach świadczeń przyznawanych przez ośrodek pomocy społecznej. Dodał też, że wnioskodawczyni otrzyma w czerwcu stypendium szkolne na córkę A. P. w wysokości 600 zł jednorazowo. Przypomniał także o celach pomocy społecznej sprecyzowanych w przepisach art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, którymi są pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężaniu ich trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb poprzez podejmowanie działań do życiowego usamodzielnienia się rodziny, a nie do zapewnienia stałego źródła dochodu. Odwołanie od przedmiotowej decyzji wniosła Skarżąca. Stwierdziła, że rozstrzygnięcie jest bardzo krzywdzące dla rodziny Skarżącej. Twierdziła, iż poszukuje pracy (jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy w S., jest też na liście osób oczekujących na kurs firmy A. dla osób bezrobotnych w G. F.), a ponieważ wychowuje, wspólnie z mężem, dwójkę nieletnich dzieci - wzięcie udziału w pracach sezonowych jest utrudnione. Pomimo tego, uczestniczy w pracach dorywczych przy każdej nadarzającej się okazji, w Urzędzie Gminy F. od kilku lat znajduje się prośba Skarżącej o zatrudnienie. E. P. podkreślała, że z prośbą o pomoc nie zwraca się cyklicznie i pomoc społeczna nie stanowi jej stałego źródła dochodów. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wydał decyzję nr [...], z dnia [...] lipca 2013 r., mocą której ponownie odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Na podstawie ustaleń wywiadu środowiskowego stwierdził, że wnioskodawczyni prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Łączny udokumentowany dochód rodziny wynosi 449,42 zł miesięcznie, na który składa się zasiłek rodzinny w kwocie 183 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 266,42 zł, natomiast stałe miesięczne wydatki wynoszą 545 zł. Rodzina posiada samochód osobowy o wartości ok. 2000 zł oraz mieszkanie spółdzielcze lokatorskie o powierzchni 60,5 m2. E. P. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w S., bez prawa do zasiłku, nie pracuje od ok. 10 lat. Mąż wnioskodawczyni jest także bezrobotny, zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. bez prawa do zasiłku. Od 1 lipca 2013 r. pracuje dorywczo w zakładzie hydraulicznym. Jak wynika z pisma Urzędu Gminy F. z dnia [...] lipca 2013 r. w czerwcu 2013 r. odmówił podjęcia pracy w urzędzie na stanowisku pracownika gospodarczego. Odmowę uzasadnił zamiarem odbycia kursu operatora koparki organizowanego przez PUP S., który to urząd w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. nie potwierdził tej informacji. W ocenie organu I instancji, na podstawie art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku, pracy mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Następnie zostały wskazane liczne świadczenia wypłacane rodzinie wnioskodawczyni z pomocy społecznej w latach 2011 - 2013. Ponadto, w okresie od 11 stycznia 2010 r. do 31 marca 2013 r. było wypłacane wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie, odwołując się do przepisów art. 4, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji wskazał, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast celem pomocy społecznej jest pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężaniu ich trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb poprzez podejmowanie działań do życiowego usamodzielnienia się rodziny, nie zaś do zapewnienia stałego źródła dochodu. Odwołanie od wskazanej decyzji wniosła E. P.. W obszernym uzasadnieniu odwołania stwierdziła, że zarzuty stawiane przez organ I instancji, dotyczące braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, uczynienie z pomocy społecznej stałego źródła dochodu, czy też odmowa podjęcia pracy lub szkolenia przez wnioskodawczynię i męża Skarżącej, są nieprawdziwe. Mąż wnioskodawczyni uczestniczy w kursie operatora koparko-ładowarki od [...] sierpnia 2013 r. do [...] września 2013 r., organizowanego przez PUP w S., co potwierdzić miało załączone zaświadczenie. Aby uczestniczyć w kursie, musiał być osobą bezrobotną. Podniosła, że w okresie od [...] stycznia 2010 r. do [...] marca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką i w tym okresie nie mogła pracować zawodowo. Nadal pragnie opiekować się niepełnosprawną matką i w tym celu zrezygnowała z zatrudnienia (wykonywanego od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2013 r.), z powodu ciężkiego stanu zdrowia matki. W tej sytuacji nie może podjąć zatrudnienia, niemniej podejmowała prace dorywcze przy zbieraniu ślimaków, złomu i sprzątaniu. Skarżąca uważa, że przywoływanie przykładów korzystania z pomocy finansowej GOPS ma na celu przedstawienie i rodziny w złym świetle. Dodaje, że jest zapisana na kurs organizowany przez Agencję Rozwoju Regionalnego wspólnie z GOPS F., jednak nie wiadomo, kiedy kurs się odbędzie. Uważa, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji przytacza fakty nieprawdziwe. Podniosła, że jest źle traktowana przez pracowników ośrodka. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium podniosło, że świadczenia z pomocy społecznej nie mogą stać się źródłem stałych dochodów, zaspakajać wszelkie zgłaszane potrzeby także osób i rodzin kwalifikujących się do uzyskania tej pomocy. Wskazało określoną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadę, zgodnie z którą pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że pomoc państwa może zostać uruchomiona właśnie wtedy, gdy osoby korzystające z pomocy społecznej własnym staraniem nie są w stanie przezwyciężyć tych trudnych sytuacji życiowych. Natomiast art. 3 ust. 4 ustawy stanowi o tym, że potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia się i integracji społecznej, a udzielane świadczenia winny być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy. Jej przyznanie jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny ubiegającej się o jej przyznanie, a także zakresu środków przeznaczonych na ten cel. Nie oznacza to jednak, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby spełniającej wymogi dla jego przyznania jest prawem bezwarunkowym i wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej dysponujące środkami publicznymi przeznaczonymi na realizację zadań pomocowych. Pomimo spełnienia kryterium dochodowego, okoliczność braku woli współdziałania strony w przezwyciężaniu swej trudnej sytuacji życiowej może stanowić samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia, stosownie do postanowienia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast art. 4 przewiduje obowiązek współdziałania osób zainteresowanych i jednostek pomocy społecznej. Stanowi on, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Podstawę odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej może stanowić m. in. nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatników osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z trudnej sytuacji materialnej. Brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić też samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia, bez względu na to, czy spełnione zostały pozostałe warunki jego przyznania, W ocenie Kolegium, naruszenie wskazanych wyżej zasad było podstawą rozstrzygnięcia odmawiającego wnioskodawczyni przyznania świadczenia. Mąż wnioskodawczyni R. P. odmówił podjęcia pracy w ramach robót publicznych, na stanowisku robotnika gospodarczego, oferowanej na okres czterech miesięcy przez Urząd Gminy F., co wynika z pisma urzędu z dnia [...] lipca 2013 r., znak: [...]. Uzasadnieniem miał być udział w kursie operatora koparki, organizowanym przez Powiatowy Urząd Pracy, jednakże Powiatowy Urząd Pracy w S. pismem z dnia [...] lipca 2013 r. stwierdził, że R. P. nie figuruje na liście osób oczekujących na kurs operatora koparko ładowarki, organizowanego przez ten urząd. W tej sytuacji odmowę podjęcia zatrudnienia przez bezrobotnego męża wnioskodawczyni nie sposób uznać za uzasadnioną. Z zaświadczenia wystawionego w dniu [...] sierpnia 2013 r. przez P. G., Dyrektora B. wynika, że R. P. uczestniczy w kursie operatora od dnia [...] sierpnia 2013 r. do [...] września 2013 r. Taki stan nie uzasadnia odmowy podjęcia pracy w ramach robót publicznych od 1 lipca 2013 r. Nie można też uznać odmowy podania przez skarżącą adresu zakładu hydraulicznego zatrudniającego Jej męża oraz osiąganego dochodu za zachowanie zgodne z obowiązkiem współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, taka postawa pozostaje w sprzeczności z przywołanymi zasadami ogólnymi przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w szczególności - zasadą współdziałania osoby i rodziny w rozwiązywaniu ich trudnych sytuacji życiowych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wniosła E. P.. Decyzji Kolegium oraz poprzedzającej to rozstrzygniecie decyzji organu I instancji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie ustalenie lub błędne ustalenie okoliczności faktycznych, na których oparto rozstrzygnięcie. Podniosła też, że rozpatrujące sprawę organy administracji bardziej uwzględniały interes społeczny, nie zaś interes strony. Powtórzyła też w istocie wcześniej podnoszone w postępowaniu twierdzenia i argumenty na ich poparcie. Uważa, że działania obu organów administracji świadczą o braku chęci do załatwienia sprawy. Twierdzi, iż nie odniesiono się do podnoszonych argumentów i nie przedstawiono dowodów podważających te argumenty, a organ odwoławczy bezkrytycznie przyjął twierdzenia organu pierwszej instancji. Tym samym Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, bowiem wydane w sprawie rozstrzygnięcia nie zawierają uchybień natury formalnej lub materialnej uzasadniających ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Stąd zarzuty skargi nie są skuteczne, a nadto także z urzędu Sąd nie dopatrzył się uchybień dyskwalifikujących zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Przedmiotem skargi jest decyzja Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w F. z dnia [...] maja 2013 r. odmawiająca przyznania zasiłku okresowego Skarżącej, decyzja organu I instancji wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy z dnia [...] lipca 2013 r., ponownie odmawiająca wnioskodawczyni świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego oraz decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r. Nr [...]. Podstawę prawną przyznania zasiłku okresowego stanowi art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182, dalej powoływana jako: "u.p.s."), zgodnie z którym zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Przysługuje on osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jak wynika z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Celem tym nie może więc stać się zapewnienie wnioskodawcy stałego źródła dochodów. Odmienna interpretacja przepisów u.p.s. byłaby sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Jak stanowi art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Obydwie te przesłanki pozostają jednakowo ważne. Podkreślenia przy tym wymaga, że przyznanie lub odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu organy rozstrzygając sprawę dokonały wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych i zebranego materiału dowodowego, a wyniki ustaleń zostały zawarte w uzasadnieniach wydanych decyzji. Nie budzą one zastrzeżeń Sądu. Zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, bowiem organy szczegółowo wskazały, czym kierowały się przy podejmowaniu rozstrzygnięć i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację. Nie można zarzucić dowolności podejmowanych decyzji, czy też braku chęci w działaniu organów w celu załatwienia sprawy. Organy w wydawanych decyzjach prawidłowo uwzględniły zarówno interes społeczny jak i interes Skarżącej wskazując, że pomimo spełnienia kryterium dochodowego, okoliczność braku woli współdziałania strony w przezwyciężaniu swej trudnej sytuacji życiowej może stanowić i w tym przypadku stanowi samodzielną podstawę odmowy przyznania świadczenia, stosownie do postanowień art. 11 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z przywołanym artykułem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Sąd aprobuje stanowisko innych sądów administracyjnych, z których wynika, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe w jakich się znalazła w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. II SA/Łd 1123/12, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd zgadza się, że w przedmiotowej sprawie przesłankami wskazującymi na brak współdziałania Skarżącej i jej rodziny są poniższe fakty, ustalone na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w sposób zupełny i ocenionego w sposób obiektywny. Jak wynika z pisma Urzędu Gminy F. z dnia [...] lipca 2013 r., znak: [...], R. P. (mąż Skarżącej) odmówił podjęcia pracy w ramach robót publicznych, na stanowisku robotnika gospodarczego, oferowanej na okres czterech miesięcy przez ten urząd. Przy czym uzasadnieniem miał być udział w kursie operatora koparki, organizowanym przez Powiatowy Urząd Pracy. Jednakże Powiatowy Urząd Pracy w S. pismem z dnia [...] lipca 2013 r. stwierdził, że R. P. nie figuruje na liście osób oczekujących na kurs operatora koparko ładowarki, organizowanego przez ten urząd. W tej sytuacji Sąd zgadza się z oceną organu, że odmowę podjęcia zatrudnienia przez bezrobotnego męża wnioskodawczyni nie sposób uznać za uzasadnioną. Z zaświadczenia wystawionego w dniu [...] sierpnia 2013 r. przez P. G., Dyrektora B. wynika, że R. P. uczestniczył w kursie operatora od dnia [...] sierpnia 2013 r. do [...] września 2013 r. Taki stan nie uzasadnia odmowy podjęcia pracy w ramach robót publicznych od lipca 2013 r. Sąd zgadza się również ze stanowiskiem organu, z którego wynika, że nie można uznać odmowy podania przez Skarżącą adresu zakładu hydraulicznego zatrudniającego R. P. oraz osiąganego dochodu za zachowanie zgodne z obowiązkiem współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej. W ocenie Sądu, organy prawidłowo wyważyły interes Skarżącej przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu społecznego, a wykazany przez organy brak współpracy jest samoistną podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Sąd niedopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, które miałyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę, o czym orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).