II SA/Bk 1088/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowego zasiłku celowego oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Wnioskiem z dnia [...].09.2014r. skarżący J. G. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie celowej pomocy finansowej z przeznaczeniem na pokrycie kosztów dojazdu na rehabilitację. Podał, że utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa rolnego oraz że brakuje mu pieniędzy na normalne funkcjonowanie, naprawę zużytego sprzętu i maszyn oraz na remont domu przed zimą. Nadto został skierowany na zabiegi rehabilitacji kręgosłupa, na które musi dojeżdżać kilkanaście kilometrów w jedną stronę. Nie określił jakiej kwoty pomocy oczekuje i jakim środkiem transportu będzie dojeżdżać na zleconą rehabilitację. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...].10.2014r. orzekł o przyznaniu stronie jednorazowego zasiłku celowego w kwocie 100 złotych na pokrycie kosztów związanych z dojazdami na rehabilitację. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,05 ha fizycznych tj. 2,3875 ha przeliczeniowych oraz zasiłku okresowego. W miesiącu sierpniu 2014r. strona uzyskała dochód w kwocie 506,44 złotych, na który złożył się dochód z gospodarstwa rolnego pomniejszony o składkę KRUS tj. 470,88 złotych oraz zasiłek okresowy w kwocie 35,56 złotych. Łączny dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 542 złote. Trudna sytuacja materialna – bytowa strony oraz problemy zdrowotne, udokumentowane skierowaniem na zabiegi rehabilitacyjne w liczbie 10 zabiegów, uzasadniała, zdaniem organu, przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów dojazdu na rehabilitację. Organ dodał, że decyzję podjął w ramach uznania administracyjnego kierując się możliwościami ośrodka i potrzebami wszystkich podopiecznych oraz po dokonaniu analizy sytuacji życiowej wnioskodawcy. Z decyzją tą wnioskodawca się nie zgodził i wniósł odwołanie. W odwołaniu stwierdził, że przyznana pomoc jest zbyt niska i nie pokryje kosztu dojazdów na wszystkie zabiegi a sam nie posiada własnych środków na ten cel i zmuszony będzie przerwać rehabilitację. Decyzją z dnia [...].10.2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpoznaniu powyższego odwołania orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium wskazało na regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wymieniającego cele pomocy społecznej, regulację art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej przewidujących obowiązek udzielania pomocy odpowiadającej zarówno celom, jak i możliwościom pomocy społecznej oraz regulację art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej określającą przeznaczenie możliwego do przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, że źródłem utrzymania strony są dochody z gospodarstwa rolnego i zasiłek okresowy, które kwotowo nie osiągają progu kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Nawiązując jednak do oświadczenia majątkowego strony Kolegium podkreśliło, że skarżący dysponuje inwentarzem żywym (dwie jałówki i cztery warchlaki) oraz inwentarzem martwym (podstawowym sprzętem do uprawy ziemi) a także posiada plac o powierzchni 3000 metrów kwadratowych. Nadto Kolegium wskazało, nawiązując do twierdzenia strony zawartego w skardze do WSA w Białymstoku z lipca 2014r, że skarżący otrzymuje dopłaty z ARiMR. Powyższe dodatkowe ustalenia, zdaniem Kolegium, wskazują, że skarżący posiada możliwość wygospodarowania we własnym zakresie środków, które w połączeniu z kwotą zasiłku celowego 100 złotych pozwolą mu na skorzystanie ze wszystkich zabiegów rehabilitacyjnych zleconych przez lekarza rodzinnego. Kolegium podkreśliło, że skarżący nie jest jedynym mieszkańcem gminy potrzebującym wsparcia finansowego udzielanego przez ośrodek pomocy społecznej. Poza tym jest objęty pomocą ośrodka, czego potwierdzeniem jest skorzystanie w roku 2014. z zasiłku celowego w kwocie 300 złotych na częściowe pokrycie kosztów wymiany pieca i okien (decyzja z [...].05.2014r.) i w wysokości 150 złotych na częściowe pokrycie kosztów remontu i ocieplenia sufitu w pomieszczeniu (decyzja z [...].09.2014r.) W skardze na powyższą decyzję wywiedzionej do sądu administracyjnego J. G. ocenił decyzję jako niesłuszną, nierzetelną, stronniczą i w uzasadnieniu kłamliwą, celowo podającą nieprawdziwe dane. Podał, że koszty dojazdu na rehabilitację wynoszą około 150 złotych i taką kwotę otrzymał na ten sam cel wcześniejszą decyzją z [...].02.2014r. Późniejszą decyzją z [...].06.2014r. otrzymał na koszty dojazdu na rehabilitację zasiłek celowy w kwocie 100 złotych. Pozostałą część kosztów dojazdów pokrył ze sprzedaży hodowanych zwierząt. Do teraz przyznanej kwoty zasiłku wynoszącego 100 złotych nie ma już z czego dołożyć. Nie ma nawet pieniędzy na zakup leków, przez co jego stan zdrowia pogorszył się, w związku z czym został skierowany na hospitalizację. Zalega z zapłatą rat podatku rolnego a wójt gminy stosuje nierówną politykę umarzania rat podatku faworyzując bogatsze osoby. Stwierdzenie Kolegium, że posiada plac o powierzchni 3000 metrów kwadratowych stanowi przekłamanie, gdyż sugeruje dysponowanie działkami budowlanymi a tymczasem posiadany grunt nie jest działką budowlaną a siedliskiem rolniczym wchodzącym w skład gospodarstwa rolnego. Podkreślił, że posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz stwierdził, że dopłaty z ARiMR są jedynie raz w roku i w przypadku małych gospodarstw rolnych, jak jego, nie rekompensują wysokich kosztów produkcji. Stwierdził, że otrzymany zasiłek celowy z przeznaczeniem na wymianę okien nie wystarczył na ich wymianę, gdyż dwa okna kosztowały 950 złotych. Do wymiany pozostały jeszcze dwa okna oraz konieczny jest zakup pieca, na co skarżącego nie stać. Dodał, że nie przyjął kwoty zasiłku celowego w wysokości 100 złotych przyznanego na częściowe pokrycie kosztów remontu i ocieplenia sufitu. Jego ubóstwo stale się pogłębia a przyznana pomoc w niedostatecznej wysokości nie przyczynia się do poprawy sytuacji, a wręcz skutkuje pogłębieniem złego stanu zdrowia poprzez zaniechanie korzystania z przyznanych przez lekarza zabiegów rehabilitacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację, podkreślając, że skarżący posiada stałe źródło dochodu oraz wymieniając sześć innych decyzji wydanych w 2014r. orzekających o przyznaniu skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej W piśmie procesowym z dnia 6.02.2015r. ustanowiony dla strony skarżącej pełnomocnik z urzędu sprecyzował wnioski skargi poszerzając argumentację zarzutów skarżącego, skoncentrowaną wokół wykazania niewystarczalności kwoty przyznanej pomocy na pokrycie kosztów przejazdu na rehabilitację, tym bardziej, że dla dojazdów strona musiałaby korzystać z samochodu osobowego rodziców zważywszy na brak połączenia autobusowego z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której miałby korzystać z rehabilitacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie naruszyła prawa materialnego i została wydana po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, co nie pozwoliło sądowi administracyjnemu kontrolującemu zaskarżony akt wyłącznie poprzez pryzmat zgodności z prawem na uwzględnienie skargi. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Sformułowanie przepisu "może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Uzyskanie tego świadczenia nie zależy wyłącznie od spełnienia obowiązkowego, ustawowo wymaganego kryterium dochodowości wynikającego z art. 8 ustawy o pomocy społecznej (wspólnego dla świadczeń z pomocy społecznej) i jednego z kryteriów w skazanych w art. 7 ust. 2 – 15 ustawy (np. sieroctwa, bezrobocia, niepełnosprawności, przemocy w rodzinie, bezradności, zdarzenia losowego itp.). Jako świadczenie nieobligatoryjne zasiłek celowy może bowiem nie zostać przyznany w ogóle, gdy organ oceni, że istnieją – po stronie wnioskodawcy lub organu - okoliczności uniemożliwiające uwzględnienie wniosku o przyznanie tej formy pomocy lub może być przyznany jedynie w części żądanej przez stronę. Uzasadnienie decyzji uznaniowej w przedmiocie zasiłku celowego powinno zawierać wyczerpującą i rzetelna analizę okoliczności mających wpływ na wydane rozstrzygniecie, w tym wskazanie i analizę okoliczności, które spowodowały odmowę przyznania pomocy lub ograniczenie jej zakresu. W przypadku decyzji uznaniowych wydawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej, znaczenie mają wynikające z art. 2 ust. 1 i 3 ust. 1 i 2 ustawy, cele pomocy społecznej. Z przepisów powyższych wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie one pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna nie może wyręczać strony w staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych we własnym zakresie i stanowić jej głównego i stałego źródła dochodów, lecz ma wspierać wysiłki strony zmierzające do zaspokojenia tych potrzeb. W art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca wskazał, że potrzeby osób i rodzin podlegają uwzględnieniu, jeżeli odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak trafnie zauważył WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19.02.2013r. (sygn. ISA/Wa 2371/12, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), spełnienie przez osobę kryteriów przyznania zasiłku celowego, nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w kwocie, która w jej ocenie byłaby wystarczająca na zaspokojenie tej potrzeby. Poczynione przez organy administracji ustalenia, niekwestionowane przez skarżącego, wskazują, że strona spełniła kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc oraz ze względu na ubóstwo i powołaną we wniosku potrzebę leczenia (rehabilitacji) świadczenie z pomocy społecznej mogło zostać stronie przyznane. Jednocześnie cel wnioskowanej pomocy – koszty dojazdu na zleconą rehabilitację, będącą formą leczenia, mieścił się przykładowych ustawowych celach pokrywanych z celowej pomocy społecznej. Zaskarżoną decyzją został skarżącemu przyznany zasiłek celowy na pokrycie kosztów dojazdu na rehabilitację. Zważywszy na brak określenia we wniosku przez samego skarżącego przewidywanych wydatków na dojazdy na rehabilitację, kwota przyjęta przez organ, oscylująca w wysokości kwot wcześniej przyznawanych przez organ na ten sam cel (co przyznał skarżący w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej) nie jest kwotą dowolną, tym bardziej, że organ uzasadnił wysokość kwoty pomocy możliwościami strony uzupełnienia brakującej części wygospodarowanymi we własnym zakresie środkami. Skoro – jak wynika z przytoczonego wyżej art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej – zasiłek celowy mógł być przyznany w wysokości pozwalającej na zaspokojenie jedynie części potrzeby, skarżący nie mógł oczekiwać od organu przyznania zasiłku w kwocie pozwalającej na pokrycie pełnych kosztów dojazdu. Kwota przyznanego zasiłku – jak wynika z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, uwzględniła fakt jedynie częściowej partycypacji organu w kosztach koniecznych dojazdów na rehabilitację, co zważywszy na brak ustawowego roszczenia strony o przyznanie pomocy w pełni zaspokajającej potrzebę oraz ustawowe warunki i cele przyświecające dystrybucji świadczeń celowych (opisane wyżej), nie pozwala sądowi stwierdzić naruszenia prawa zaskarżoną decyzją. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej służy sprawdzeniu, czy uznaniowość organu nie przekształciła się w dowolność jego działania. Okoliczności sprawy (całokształt materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji organów obu instancji) nie wskazują na zastosowanie przez organ przepisów z naruszeniem norm ustawy o pomocy społecznej. Od strony proceduralnej kontrolowane postępowanie także nie wskazuje na naruszenie przepisów. Decyzję poprzedził konieczny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania strony, pozwalający na ustalenie rzeczywistej sytuacji skarżącego, wymagającej wsparcia finansowego. Wsparcia tego organ udzielił stosownie do własnych możliwości i z uwzględnieniem konieczności zaspakajania potrzeb wszystkich podopiecznych, co podkreślone zostało w decyzji. W uzasadnieniach decyzji podkreślone zostało także, że kwestionowany - w zakresie wysokości - zasiłek celowy nie był jedynym świadczeniem wypłaconym skarżącemu w ramach udzielania pomocy społecznej. Strona korzystająca ze świadczeń celowych z pomocy społecznej nie może oczekiwać zaspokojenia każdej zgłoszonej potrzeby w satysfakcjonującym ją zakresie albowiem pomoc celowa jest jedynie wsparciem i nie może być pojmowana jako stałe źródło dochodów. Mając powyższe na uwadze skargę Sąd oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)