II SA/Bk 109/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2019 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. Ł. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o odmowie zmiany nazwiska noszonego i pozostawienia nazwiska rodowego uchyla zaskarżone postanowienie Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w G., po rozpoznaniu wniosku D. Ł. z dnia [...] kwietnia 2015 r. o zmianę nazwiska na "C.", odmówił D. Ł. zmiany nazwiska na "C." i pozostawił nazwisko rodowe w formie obecnej tj. Ł. Decyzja ta została doręczona wnioskodawcy w dniu [...] maja 2018 r. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2018 r. D. Ł. zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji, wskazując, że przyczyna uchybienia tego terminu ustała dnia [...] listopada 2018 r., kiedy to wnioskodawca przy pomocy prawnika ustalił, że powinien był odwołać się od ww. decyzji. Wskazał również, że z powodu choroby i braku środków finansowych, nie mógł spotkać się z prawnikiem wcześniej. Podał, że cierpi na zaniki pamięci, urojenia powodujące zaburzenia treści i formy myślenia, natłok myśli spowodowany dużą ilością spraw urzędowych. W dalszej części pisma uzasadnił zaś chęć odwołania się od ww. decyzji. Do wniosku wnioskodawca załączył zaświadczenie lekarskie z dnia [...] października 2018 r. wydane przez lekarza specjalistę psychiatrę – E. P., z którego wynika, ze wnioskodawca od 2003 r. leczy się z powodu schizofrenii paranoidalnej. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Wojewoda P. odmówił D. C. (tj. [...]) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że termin do wniesienia odwołania upłynął bezskutecznie [...] czerwca 2018 r., zaś wnioskodawcza został prawidłowo pouczony o terminie i sposobie wniesienia odwołania. W ocenie Wojewody, wnioskodawca nie wykazał przesłanek opisanych w art. 58 k.p.a., zaś wskazane przez niego okoliczności nie stanowią wystarczającej podstawy do usprawiedliwienia uchybienia przedmiotowego terminu. Jednocześnie organ wskazał, że nie neguje, że choroba wnioskodawcy może utrudniać mu lub uniemożliwiać prawidłowe i terminowe prowadzenie spraw, jednakże, w jego ocenie, od dnia [...] maja 2018 r. był on reprezentowany przez radcę prawnego, który został mu przydzielony z urzędu w sprawie toczącej się przed tut. Sądem pod sygn. akt II SA/Bk 531/15, w związku z czym winą w niedochowaniu przedmiotowego terminu Wojewoda obarczył pełnomocnika, który nie dochował należytej staranności przy realizacji należących do niego obowiązków. Ponadto organ zakwestionował powołaną przez wnioskodawcę datę ustania przyczyny uchybienia terminu, bowiem wedle poczynionych przez Wojewodę, na podstawie akt sprawy ustaleń, wnioskodawca co najmniej od [...] czerwca 2018 r. kontaktował się z pełnomocnikiem w niniejszej sprawie. Skargę na ww. postanowienie wniósł do tut. Sądu D. Ł., wskazując, że Wojewoda P. naruszył przepisy prawa, bowiem ustanowiony mu z urzędu pełnomocnik, był upoważniony do reprezentowania go przed sądami, a nie przed organami administracji publicznej. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Ponadto organ dokonał analizy stanu zdrowotnego skarżącego, na podstawie złożonych do akt zaświadczeń lekarskich, a także odniósł go do podejmowanych przez niego czynności procesowych w toku prowadzonych postępowań administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sprawa niniejsza została rozpoznana przez tut. Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest postanowienie Wojewody P. odmawiające przywrócenia D. Ł. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. z dnia [...] maja 2018 r. odmawiającej D. Ł. zmiany nazwiska na "C." i pozostawiającej nazwisko rodowe w formie obecnej tj. Ł., która została doręczona wnioskodawcy w dniu [...] maja 2018 r. Zaskarżone postanowienie ma charakter wyłącznie procesowy i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy zmiany nazwiska wnioskodawcy. W konsekwencji powyższego i kognicja Sądu ogranicza się jedynie do analizy zgodności z prawem rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy przywrócenia ww. terminu, tj. prawidłowości i zasadności oceny zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., do których należą: uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy wnioskodawcy, złożenie wniosku o przywrócenie terminu w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu oraz jednoczesne dopełnienie czynności, dla której określony był termin. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Z kolei przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz powinny trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej lub co najmniej w ostatnim dniu tego terminu (por. m.in. wyrok NSA z 13 grudnia 2017 r., II GSK 2857/17, LEX nr 2428541). Przy czym ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie postępowania. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminu przez stronę. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, w oparciu o powołane wyżej przepisy i w granicach sprawy, tut. Sąd doszedł do przekonania, że Wojewoda dokonał nieprawidłowej oceny spełniania w niniejszej sprawie dwóch opisanych wyżej przesłanek, tj. winy wnioskodawcy w uchybieniu przedmiotowemu terminowi oraz wystąpienia przez niego z wnioskiem o przywrócenie terminu w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Co do pierwszej z nich, zauważyć należy, że pomimo tego, że organ zauważył, że choroba wnioskodawcy może utrudniać mu, a nawet uniemożliwiać prawidłowe i terminowe prowadzenie spraw, nie przeprowadził należytej analizy w celu ustalenia, czy dołączone do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenie, wydane przez lekarza psychiatrę, potwierdza, że zdiagnozowana u skarżącego choroba psychiczna może utrudniać lub wręcz uniemożliwiać mu prawidłowe i terminowe prowadzenie spraw. Wprawdzie organ wskazał w uzasadnieniu, że skarżący podejmował inne czynności w toku prowadzonych postępowań administracyjnych, jednakże nie odniósł tych okoliczności do treści zaświadczenia lekarskiego. Obszerniejsze uwagi w tej kwestii organ poczynił dopiero w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, jednakże z punktu widzenia oceny trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia, są to uwagi spóźnione. Niesłusznie również organ uznał, że ewentualna wina skarżącego w niedochowaniu przedmiotowego terminu ma znaczenie poboczne, bowiem był on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, któremu znany był bieżący stan przedmiotowej sprawy. W tym względzie należy zauważyć, że istotnie, skarżącemu został wyznaczony z urzędu radca prawny, który zgodnie z postanowieniem referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 5 kwietnia 2018 r. (sygn. akt II SO/Bk 5/18) został ustanowiony w sprawie ze sprzeciwu skarżącego na decyzję Wojewody P. z dnia [...] marca 2018 r. Nr [...], na mocy której uchylono w całości decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] wydaną w przedmiocie zmiany nazwiska skarżącego z "Ł." na "C.". Jednakże rację ma skarżący, kiedy twierdzi, że pełnomocnik był umocowany jedynie do reprezentowania go przed sądem, a nie przed organami administracji. Prawo pomocy przyznawane jest bowiem konkretnej sprawie, zawisłej przed sądem, a w związku z tym, nie ma charakteru generalnego. Na mocy art. 244 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") ustanowienie radcy prawnego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie, jeżeli pełnomocnictwo udzielone w sprawie nie zostało ograniczone, to wynika z tego, że z mocy prawa stanowi ono umocowanie do dokonania wszystkich łączących się ze sprawą czynności zarówno przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (por. m.in. postanowienie NSA z 7 czerwca 2013 r., Lex nr 1320614). Należy zatem wyraźnie podkreślić, że pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu z mocy prawa, w trybie prawa pomocy przyznanego skarżącemu, nie obejmuje umocowania do reprezentowania skarżącego w postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie nie ma zatem znaczenia fakt, czy pełnomocnik ustanowiony skarżącemu w postępowaniu wywołanym sprzeciwem od decyzji Wojewody z dnia [...] marca 2018 r., miał jakąkolwiek wiedzę o zapadłym w I instancji ponownym rozstrzygnięciu oraz kiedy taką wiedzę posiadł. Jak wynika bowiem jednoznacznie z akt sprawy, w toku postępowania administracyjnego, skarżący nie był reprezentowany przez jakiegokolwiek pełnomocnika, toteż wszelkie czynności procesowe podejmował samodzielnie. Przy tym nawet ewentualna konsultacja prawna, udzielona skarżącemu przez owego pełnomocnika na etapie postępowania administracyjnego, nie ma żadnego wpływu na zakres ww. pełnomocnictwa. W konsekwencji, prowadzenie jakichkolwiek rozważań odnoszących się do zawinienia pełnomocnika w niedochowaniu przedmiotowego terminu, nie ma dla rozpoznania wniosku skarżącego o jego przywrócenie, żadnego znaczenia. Jedynie bowiem w przypadku skutecznego ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym (tj. wedle art. 33 § 2 k.p.a. udzielonego na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłoszonego do protokołu), strona postępowania ponosi konsekwencje uchybienia terminowi przez jej pełnomocnika. W konsekwencji, w ocenie tut. Sądu, organ dokonał dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w szczególności zaś art. 77 § 1 k.p.a., który konkretyzuje ustanowioną w art. 7 k.p.a. zasadę prawy materialnej, nakładając na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, którego to obowiązku organ w niniejszej sprawie nie dochował, nie przeprowadzając należytej oceny w zakresie wpływu stanu zdrowia psychicznego skarżącego, na jego predyspozycje do dokonywania czynności procesowych w postępowaniu administracyjnym. Ponadto organ poczynił wadliwe ustalenia faktyczne co do zakresu umocowania pełnomocnika, ustanowionego skarżącemu z urzędu w innym postępowaniu sądowym, które skutkowały wadliwymi ustaleniami w kontekście zawinienia skarżącego w niedochowaniu przedmiotowego terminu. Uchybienia te miały zaś istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując ponownego rozpoznania wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. z dnia [...] maja 2015 r., Wojewoda zatem rozważy, czy dołączone do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenie, wydane przez lekarza psychiatrę, potwierdza, że zdiagnozowana u skarżącego choroba psychiczna mogła utrudniać lub wręcz uniemożliwić mu prawidłowe i terminowe prowadzenie spraw, w tym wniesienie przedmiotowego odwołania, mając przy tym na uwadze również pozostałą dokumentację zgromadzoną w aktach sprawy. W przypadku zaś pozytywnych ustaleń w tym zakresie, organ zbada kwestię dochowania przez skarżącego terminu o którym mowa w art. 58 § 2 zd. 1 k.p.a., w szczególności zaś zweryfikuje wskazaną przez skarżącego datę ustania przyczyny uchybienia terminu. W ocenie tut. Sądu, bez uprzedniego dokonania ustaleń co do wpływu choroby skarżącego na jego predyspozycje do terminowego działania w postępowaniu administracyjnym, nie jest możliwe czynienie jakichkolwiek ustaleń, co do określenia dnia ustania przyczyny uchybienia przedmiotowego terminu. Mając na uwadze powyższe, tut. Sąd orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.