II SA/Bk 109/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. J. na postanowienie Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia 27 listopada 2025 r. nr 94/P-II/E/2025 w przedmiocie zarzutu na postępowanie egzekucyjne w przedmiocie szczepień ochronnych oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 27 listopada 2025 r. nr 94/P-II/E/2025 Podlaski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Białymstoku (dalej: "PPWIS") utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku (dalej: "PPIS") z 24 lipca 2025 r. nr EP/56/T/2023 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej w przedmiocie szczepień ochronnych. Rozstrzygnięcia zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu 28 marca 2023 r. PPIS upomnieniem nr EP/57/U/2023 wezwał P. J. (dalej: "skarżąca") do poddania dziecka (Ł. J. urodzonej 21 marca 2021 r. – dalej także jako: "małoletnia") obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, błonicy, tężcowi, krztuścowi (dawki szczepienia podstawowego), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b (dawki szczepienia podstawowego), odrze, śwince, różyczce (I dawka szczepienia podstawowego). O ustaleniu harmonogramu i rozpoczęciu szczepień należało powiadomić organ w terminie nie później niż w ciągu miesiąca od daty doręczenia upomnienia. Korespondencja nie została podjęta. W wyznaczonym terminie skarżąca nie wykonała obowiązku. Wobec powyższego PPIS działając jako wierzyciel w dniu 10 sierpnia 2023 r. pismem nr EP.906.56.2023 złożył do PPWIS wniosek o wszczęcie egzekucji wobec matki – P. J. z tytułu niewykonania obowiązku polegającego na poddaniu małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Dnia 14 września 2023 r. pełnomocnik skarżącej złożyła wniosek o niepodejmowania działań w stosunku do P. J. PPWIS pismem z 4 października 2023 r. wezwał stronę do sprecyzowania żądania w ww. wniosku oraz zawiadomił stronę o planowanym wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do poddania małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W dniu 14 sierpnia 2024 r. do organu wpłynął wniosek skarżącej dot. umorzenia lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego. PPWIS postanowieniami z 28 października 2024 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz odmówił zawieszenia postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr EP/56/T/2023 z 10 sierpnia 2023 r. W dniu 12 listopada 2024 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło zażalenie na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 18 listopada 2024 r. wniesione zażalenia zostały przekazane Ministrowi Zdrowia. PPWIS nie otrzymał informacji o wykonaniu obowiązku przez skarżącą, dlatego też postanowieniem z 7 maja 2025 r. nałożył grzywnę w wysokości 1000 zł oraz wezwał do poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 782), zgodnie z wystawionym tytułem wykonawczym nr EP/56/T/2023 z 10 sierpnia 2023 r. Następnie skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny oraz zarzut do tytułu wykonawczego nr EP/56/T/2023. Wniesione zażalenie zostało przekazane Ministrowi Zdrowia, a zarzut przekazano wierzycielowi do rozpatrzenia. Jednocześnie postanowieniem z 28 maja 2025 r. PPWIS zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne w całości z dniem 26 maja 2025 r. do czasu zawiadomienia organu przez wierzyciela o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu. Skarżąca w zarzucie podniosła: 1. naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. w zw. z § 3 ust 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych - brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn, tj. oczekiwanie poddania dziecka zgodnie z bliżej nieokreślonym "indywidualnym tokiem 1 szczepień", zamiast zgodnie z § 3 ust 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych; 2. naruszenie art 33 § 2 pkt 2 lit. a, b i c w zw. z art. art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 - poprzez określenie obowiązku niezgodnie z przepisem prawa - w wydanym tytule wykonawczym w ogóle nie wskazano podstawy prawnej obowiązku; 3. naruszenie art 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. – poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny; 4. naruszenie art. 59 § 1 pkt 3 w zw. z 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.– poprzez jego niezastosowanie i nie umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przez wydany tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 5. naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. – braku wymagalności obowiązku, z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia obowiązku - poprzez nałożenie obowiązków na skarżącą na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i prowadzenie postępowania przymuszającego do wykonania obowiązków określonych niezgodnie z Konstytucją RP, a także niewymagalność z uwagi na treść załącznika nr do rozporządzenia MZ z 27.09.2023 r.; 6. naruszenie art 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 18 ust. 1 2 i 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167) – poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn; 7. art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych poprzez wygaśnięcie obowiązku. PPIS (wierzyciel) opisanym na wstępie postanowieniem z 24 lipca 2025 r. nr EP/56/T/2023 oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w przedmiocie szczepień ochronnych. PPWIS, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, opisanym na wstępie postanowieniem z 27 listopada 2025 r. nr 94/P-II/E/2025 utrzymał w mocy postanowienie PPIS z 24 lipca 2025 r. podtrzymując stanowisko, że zgłoszony zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem organu II instancji zaskarżone postanowienie jest w pełni legalne i odpowiada obowiązującemu prawu. Wbrew twierdzeniom strony - koresponduje ze wszystkimi zgłoszonymi zarzutami, zawiera uzasadnienie faktyczne odnoszące się bezpośrednio do stanu sprawy. Odnosząc się do poszczególnych argumentów skarżącej organ odwoławczy wskazał przede wszystkim: (-) w zakresie błędnego określenia obowiązku - przepisem prawnym wprost nakładającym obowiązek szczepień jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy; jako podstawę prawną obowiązku wierzyciel w tytule wykonawczym wskazał ten przepis i zdaniem PPWIS jest to właściwa podstawa prawna, która wskazuje, że rodzice małoletniej są obowiązani poddać dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym przez Ministra Zdrowia. Tak określony obowiązek nie wyklucza innych ustawowych obostrzeń dotyczących realizacji szczepień takich, jak np. przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego, wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu, czy ułożenia indywidualnego kalendarza szczepień. Wierzyciel w tytule wykonawczym opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, wskazał kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane, prawidłowo wskazując jako podstawę prawną obowiązku art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2 i art. 17 ust 1 u.z.ch.z. oraz i 3 rozporządzenia z 27 września 2023 r.; (-) w zakresie niewskazania treści podlegającej egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 59 § 1 pkt 3 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i nie umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przez wydany tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.) organ wskazał, że podstawą zarzutu stanowią jedynie enumeratywnie wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. przypadki. Powyższe nie może stanowić zarzutu w sprawie i stanowi jedynie polemikę. PPWIS wskazał za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art 33 § 2 u.p.e.a. Podstawą wniesienia zarzutu nie może być obecnie (po zmianie przepisów od 30 lipca 2020 r.) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, braki formalne tytułu wykonawczego oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Podniesione przez stronę zarzuty nie mieszczą się w ramach art. 33 u.p.e.a i w żaden sposób nie są związane z istotą zarzutów w postępowaniu administracyjnym; (-) w zakresie braku wymagalności organ wskazał przede wszystkim, że w obowiązującym stanie prawnym obowiązek szczepienia staje się wymagalny z momentem pierwszego dnia opóźnienia względem końcowego terminu wykonania danego szczepienia, który został określony w załączniku nr 1 ww. rozporządzenia. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny (art 5 ust. 2 u.z.z.z.). Dodał też, że wobec braku wykonania obowiązku wynikającego bezpośrednio z przepisów prawa, państwowy powiatowy inspektor sanitarny podejmuje czynności zmierzające do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Brak wymagalności obowiązku może nastąpić jedynie w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a) szczepienia ochronnego lub wystąpienia innej przyczyny (art 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a). Strona w zgłoszonych zarzutach wskazała jako podstawę braku wymagalności inną przyczynę niż odroczenie terminu - art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a. (-) w zakresie naruszenia art. 18 ust. 1, 2, i 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych organ wskazał, że działanie organu egzekucyjnego opiera się na aktach prawnych obowiązujących na terenie RP. Trafnie wierzyciel zaznaczył, że przepisy stosowane w postępowaniu egzekucyjnym są zgodne z Konstytucją RP. Ponadto konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki. Obowiązek szczepienia stanowi wprawdzie ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego zgodnie z art. 8 Konwencji Praw Człowieka, jednakże ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób. (-) w zakresie zarzutu odnoszącego się do wygaśnięcie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z § 3 ust 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych) organ wskazał, że zobowiązany podnosząc zarzut wygaśnięcia obowiązku powinien przedstawić dowody potwierdzające powyższe. Strona nie wywiązała się z tego obowiązku. Z akt sprawy wynika, że strona nie poddała córki żadnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, pomimo skończenia przez nią 4 roku życia. Strona nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej, która faktycznie wskazywałyby na istnienie przeciwwskazań zdrowotnych i konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych u jej dziecka. Biorąc pod uwagę powyższe PPWIS uznał wszystkie argumenty strony podniesione w zażaleniu za nieuzasadnione. Skargę na postanowienie PPWIS z 27 listopada 2025 r. złożyła do sądu administracyjnego P. J., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła mu naruszenie: 1) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych – brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn, tj. oczekiwanie poddania dziecka zgodnie z bliżej nieokreślonym "indywidualnym tokiem szczepień", zamiast zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych; 2) art. 33 § 2 pkt 2 lit. a, b i c u.p.e.a. w zw. z art. art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., alternatywnie w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. – poprzez określenie obowiązku niezgodnie z orzeczeniem, dokumentem czy przepisem prawa. W wydanym tytule wykonawczym w ogóle nie wskazano podstawy prawnej obowiązku - rubryki tego tytułu są puste i egzekucja na podstawie tak wydanego tytułu nie może być prowadzona; 3) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. – brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn – poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny; 4) art. 59 § 1 pkt 3 w zw. z 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. – poprzez jego niezastosowanie i nie umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przez wydany tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.; 5) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. – braku wymagalności obowiązku – z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia obowiązku – poprzez nałożenie obowiązków na skarżącą na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i prowadzenie postępowania przymuszającego do wykonania obowiązków określonych niezgodnie z Konstytucją RP a także niewymagalność z uwagi na treść załącznika nr do rozporządzenia MZ z 27.09.2023 r.; 6) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z art. 18 ust. 1, 2 i 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych – poprzez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn – niezastosowanie i nie poszanowanie prawa skarżącej do posiadania własnych przekonań religijnych i wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami poprzez ustanowienie obowiązku (przymusu szczepień), który to godzi w prawo skarżącej do posiadania przekonań religijnych. Skarżąca zwrócił uwagę, że przywołany akt - Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167) został przez Polskę ratyfikowany i ma pierwszeństwo przed ustawą. Skarżąca nie podlega regulacji ustawowej statuującej ogólny obowiązek przymusu szczepień, który zdaje się organ ma na myśli. Zgodnie z art. 91 Konstytucji ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami; 7) art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych z 27.09.2023 r. – poprzez wygaśnięcie obowiązku - zgodnie z kalendarzem szczepień, obowiązek poddania dziecka szczepieniom podstawowym wygasł, ponieważ małoletnia Ł. J. [urodzona została] 21.03.2021 r. Zatem wobec niej obowiązek szczepień podstawowych wygasł oraz stał się niewymagalny w stosunku do szczepień przypominających; 8) art. 15 i 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 nr 52 poz. 417) w zw. z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. – poprzez niezastosowanie przywołanych przepisów i uznanie, że poddanie dziecka szczepieniom ochronnym nie wymaga zgody rodzica (gdyż jest to zabieg rzekomo obowiązkowy), w sytuacji gdy uzyskanie tej zgody jest konieczne, bowiem żaden przepis prawa nie wyłącza uzyskania zgody na poddanie się lub dziecka zabiegowi profilaktyki w postaci szczepienia, a nadto z treści § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wywieść można normę, której wynika konieczność uzyskania dobrowolnej zgody na szczepienie dziecka. Z tej przyczyny obowiązek jest niewymagalny, bowiem strona nie ma możliwości podjęcia świadomej i dobrowolnej zgody w tej sprawie, a jej ewentualne wyrażenie jest udzielane pod groźbą nałożenia grzywny - co powoduje, że w świetle art. 82 kodeksu cywilnego oświadczenie jest nieważne; 9) art. 15 k.p.a. w zw. a art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. – brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn – poprzez niezagwarantowanie stronie dwuinstancyjnego postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Organ, który wydał zaskarżone postanowienie występuje i jako wierzyciel obowiązku i jako organ egzekucyjny; w toku rozpoznawanych zarzutów organ II instancji jest jednocześnie organem egzekucyjnym i ma interes w tym, ażeby zarzuty oddalać. Z uwagi na podniesione argumenty skarżąca wniosła o: uchylenie postanowienia PPWIS i poprzedzającego do postanowienia PPIS i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie błędnego tytułu wykonawczego; przeprowadzenie dowodu z tytułu wykonawczego nr EP/56/T/2023 z 10.08.2023 r. na okoliczność nie wskazania żadnej podstawy prawnej obowiązku skarżącej; zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przed Trybunałem Konstytucyjnym skargi (sprawa prowadzona pod sygn. akt SK 3/25), ewentualnie zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozpatrzenia przez Ministra Zdrowia petycji w sprawie interpretacji § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27.09.2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - w zakresie w jakim zapytano o to, czy rodzic przed zabiegiem szczepienia ma wyrazić zgodę na zabieg szczepienia; rozpoznanie sprawy na rozprawie; wstrzymanie egzekucji prowadzonej wobec Skarżącej na podstawie tytułu egzekucyjnego; nakazanie zwrotu ściągniętej grzywny na podstawie tytułu egzekucyjnego; zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie niniejszej jest postanowienie PPWIS z 27 listopada 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie PPIS z 24 lipca 2025 r. oddalające zarzut skarżącej w sprawie prowadzonej przeciwko niej egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającym na poddaniu małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Stosownie do treści art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm., dalej "u.p.e.a."), egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei w myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: (1) nieistnienie obowiązku; (2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, (c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (3) błąd co do zobowiązanego; (4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. W orzecznictwie podkreśla się, że zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się ten szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Postępowanie to ma zatem charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym, co wprost wynika z art. 29 § 1 u.p.e.a. (vide: wyrok NSA z 29 marca 2022 r., III FSK 546/21 oraz wyroki WSA z 11 lipca 2025 r., III SA/Po 206/25; z 22 października 2022 r., III SA/Łd 484/22, pub. CBOSA). Zgodnie zaś z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu (art. 34 § 2 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie skarżąca zgłosiła wiele okoliczności, natomiast z tych przewidzianych w ww. katalogu z art. 33 u.p.e.a. podniosła: brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.), określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.) oraz wygaśnięcie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.). Ponadto wskazała na naruszenie art. 27 § 1 pkt 3 i art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., a także art. 18 ust. 1, 2 i 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. W ocenie Sądu podniesione przez skarżącą argumenty nie mogą skutkować uchyleniem zaskarżonych postanowień, gdyż są one zgodne z prawem. Odnosząc się do zarzutu polegającego na określeniu obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa w ocenie Sądu trafnie wskazały organy, że obowiązek został określony zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów prawa. Adekwatnie do egzekwowanego obowiązku jako podstawę prawną podano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy, z którego przede wszystkim obowiązek szczepień wynika, natomiast szczegółowe kwestie dotyczące sposobu wykonania tego obowiązku czy też z nim związane wynikają z dalszych przepisów ustawy, które jednak nie musiały być już wprost wskazane. Wbrew zarzutom skargi egzekucja na podstawie tak wydanego tytułu mogła być prowadzona. Jednocześnie podkreślić trzeba, że zarzut dotyczący niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 § 1 u.p.e.a. (brak jednoznacznego określenia obowiązku podlegającego egzekucji, niewskazanie podstawy prawnej oraz stwierdzenia, że obowiązek jest wykonalny) nie mieści się w obecnie obowiązującym katalogu podstaw wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Wspomniana okoliczność w obecnym stanie prawnym stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 stycznia 2022 r., I SA/Gl 1311/21 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 24 lutego 2026 r., II SA/Rz 1364/25). W przedmiocie braku wymagalności obowiązku wskazać należy, że przez wymagalność zasadniczo rozumie się taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje, ale jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości - nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. W przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącego zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego nr EP/56/T/2023 wystawionego 10 sierpnia 2023 r. przez wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" u.z.z.ch. Przed wystawieniem tytułu wierzyciel wystosował do skarżącej upomnienie z 28 marca 2023 r., które zostało doręczone zgodnie z przepisami prawa. A zatem sporny obowiązek znajduje oparcie w przepisach prawa i był wykonalny. Wskazać należy, że zgodnie przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" u.z.z.ch. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy). W myśl zaś art. 17 ust. 1 u.z.z.ch. choroby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Stosownie do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (ust. 10 pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (ust. 10 pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. Okoliczności przedmiotowej sprawy świadczą po pierwsze, że stronie doręczono upomnienie wskazujące, że uchylenie się od obowiązku spowoduje wszczęcie egzekucji oraz że strona nie zgłosiła się z dzieckiem na szczepienia. Skarżący nie przedłożył też zaświadczenia odraczającego szczepienia ani wierzycielowi, ani organowi egzekucyjnemu. Sąd podkreśla przy tym, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna i zrozumiała – zobowiązanie dotyczyło poddania dziecka skarżącej (ur. 21 marca 2021 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, błonicy, tężcowi, krztuścowi (dawki szczepienia podstawowego), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (dawki szczepienia podstawowego), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b (dawki szczepienia podstawowego), odrze, śwince, różyczce (I dawka szczepienia podstawowego). W aktualnie obowiązującym stanie prawnym obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z powołanej wyżej regulacji ustawowej (art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy) - skonkretyzowany został w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, które weszło w życie 1 października 2023 r. Powołane rozporządzenie z 2023 r. określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne. W § 2 rozporządzenia wymieniono, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: 1) błonica; 2) gruźlica; 3) inwazyjne zakażenia Haemophilus influenzae typu b; 4) inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae; 5) krztusiec; 6) nagminne zapalenie przyusznic (świnka); 7) odra; 8) ospa wietrzna; 9) ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis); 10) różyczka; 11) tężec; 12) wirusowe zapalenie wątroby typu B; 13) wścieklizna; 14) zakażenia powodowane przez rotawirusy. W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. I tak następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek: (1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia – szczepieniom przeciw gruźlicy, (2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi, (3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia – szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, (4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), (5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce, (6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia – szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy; (7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Jak wynika z powołanych regulacji od 1 października 2023 r. wiek dziecka, w jakim należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie zakaźnej, określa rozporządzenie Ministra Zdrowia, zaś termin wykonania konkretnych szczepień określa załącznik nr 1 do tego rozporządzenia. Jakkolwiek na gruncie obecnego stanu prawnego, GIS nadal wydaje Program Szczepień Ochronnych na dany rok na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, to jednak nie określa w nim już terminu poddania dziecka określonemu szczepieniu i liczby dawek danego szczepienia, zaś regulacja ta została przeniesiona do rozporządzenia z 2023 r. W konsekwencji, w świetle przywołanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa, nie budzi wątpliwości istnienie i wymagalność obowiązku poddania córki skarżącej, ur. 21 marca 2021 r., wymienionym w tytule wykonawczym szczepieniom ochronnym, zarówno w dacie wystawienia upomnienia, a następnie tytułu wykonawczego, jak i w dacie rozstrzygania w przedmiocie zarzutu skarżącego przez organy obu instancji. W stanie faktycznym bezsporne jest natomiast, że dziecko skarżącej nie zostało zaszczepione, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i obowiązujące przepisy, organy miały zatem podstawy do przyjęcia, że strona uchyla się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Odnosząc się do zarzutów dotyczących przymuszania skarżącej do wykonania szczepień u dziecka i nieposzanowania jego prawa do posiadania własnych przekonań religijnych i wychowania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami, Sąd wyjaśnia, że profilaktyka szerzenia się chorób zakaźnych jest bowiem konstytucyjnym obowiązkiem władz krajowych. Z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. zdrowia publicznego oraz wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Taką ustawą jest u.z.z.ch., nakładająca na obywatela obowiązek realizacji szczepień ochronnych. Zgodnie natomiast z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie zaś z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Działania te skupiają się na właściwej regulacji prawnej szczepień ochronnych, działalności oświatowo-zdrowotnej egzekwowaniu obowiązku poddawania się szczepieniom w odniesieniu do tych szczepień ochronnych, które są szczepieniami obowiązkowymi, zapewnieniu bezpieczeństwa szczepień ochronnych. Z powyższego wynika zatem, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. Obowiązek ten wpisuje się również w obowiązki rodziców sprawujących/wykonujących władzę rodzicielską względem dziecka z uwzględnieniem zarówno jego dobra, jak i interesu społecznego. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch. i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r. II GSK 3542/15). Nadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok NSA z 22 listopada 2017 r. II OSK 389/16). Z faktu, że obowiązek szczepień ochronnych w Polsce, jak już wyjaśniono powyżej, jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych, a jego wykonanie jest zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń wynika konkluzja, że materia dotycząca szczepień ochronnych nie należy do sfery prywatności jednostki (wyroki NSA z 6 kwietnia 2011 r. II OSK 32/11 i z 10 lutego 2021 r. II OSK 1622/18). Podobne stanowisko wyraził WSA w Bydgoszczy w wyroku z 17 kwietnia 2024 r. II SA/Bd 1408/23, WSA w Szczecinie w wyroku z 18 marca 2025 r. II SA/Sz 961/24. Wskazać również należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, że ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności strony skarżącej nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021). Z tożsamych powodów nie doszło również do naruszenia art. 18 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Oczywiście z uwagi na treść art. 91 Konstytucji RP ratyfikowana umowa międzynarodowa stanowi część krajowego porządku prawnego, niemniej jednak – wbrew oczekiwaniu skarżącej – przywołane postanowienia MPPOiP nie wyłączają ustanowionego w prawie krajowym obowiązku szczepień ochronnych. Zdaniem Sądu choć argumentacja ETPC wyrażona na kanwie ww. sprawy nr 47621/13 - Vavřička i inni odnosi się wprawdzie do art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, jednakże ma ona dość uniwersalny charakter i zasadniczo można ją uznać także za odpowiednio adekwatną na tle wskazanych postanowień art. 18 MPPOiP, bowiem dotyczy ochrony tych samych wartości (vide wyrok WSA w Bydgoszczy z 3 marca 2026 r., II SA/Bd 571/25). W tym świetle nie można mówić o naruszeniu art. 1 ust. 1-3 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 265). Należy mieć na względzie treść objętego domniemaniem konstytucyjności (choć dyskutowanego w debacie publicznej – vide M. Olszówka, Analiza projektu ustawy o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ustawy o diagnostyce laboratoryjnej oraz ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej, zawartego w druku senackim nr 1034/IX kadencja (sprzeciw sumienia), Studia z Prawa Wyznaniowego, Tom 22 (2019), s. 371-372) art. 3 ust. 2 u.g.w.s.w., który wprost stanowi, że korzystanie z wolności sumienia i wyznania nie może prowadzić do uchylania się od wykonywania obowiązków publicznych nałożonych przez ustawy. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 kwietnia 2023 r. (sygn. III OSK 2062/21, publ. CBOSA) wywiódł, że zarówno standard międzynarodowy, jak i kontekst konstytucyjny nie pozwalają wywieść z art. 53 ust. 1 Konstytucji RP uprawnienia do odmowy przestrzegania prawa w każdej sytuacji, gdy prawo nakazuje zachowanie niezgodne z sumieniem jednostki. Ochrona wynikająca z wolności sumienia i wyznania nie może być postrzegana jako nieograniczona i nie dotyczy każdego przypadku konfliktu przekonań z obowiązkiem nałożonym przez prawo (zob. także M. Florczak-Wątor, komentarz do art. 53 [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023). W odniesieniu do powołanego w skardze wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., SK 81/19 należy wyjaśnić, że Trybunał w sprawie o sygn. akt SK 81/19 orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku nie zakwestionował samego obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym (pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku). Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia. Jednocześnie w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Trybunał zdecydował się na określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Raz jeszcze sąd zaznacza, że organy sanitarne prawidłowo przyjęły, że wskazany obowiązek szczepień istniał i był wymagalny w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Ł. J. urodzona 21 marca 2021 r. w chwili wystawienia tytułu wykonawczego, tj. 10 sierpnia 2023 r., miała ukończony określony miesiąc życia, zatem wierzyciel mógł domagać się wykonania sporego obowiązku, gdyż szczepienia nie zostały wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie. To powszechnie obowiązujące przepisy prawa, a mianowicie przepisy ustawy i rozporządzenia, którego załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych, wskazują na istnienie obowiązku poddania córki skarżącej szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym. Rozporządzenie zostało wydane na podstawie upoważnienia ustawowego i wprowadzone do systemu prawnego RP już po wydaniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. (SK 81/19), stanowiąc formę dostosowania ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z tego wyroku. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania legalności tego aktu wykonawczego. W kontekście zarzutów skargi Sąd wskazuje także, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Informacja, o której mowa w art. 9, dotyczy stanu zdrowia pacjenta. Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 15 ustawy o prawach pacjenta przepisy dotyczące zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych stosuje się, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Taką odrębną ustawą jest między innymi ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na obowiązkowe szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (vide: wyroki NSA z: 17 kwietnia 2014 r., II OSK 338/13; 4 lutego 2015 r., II OSK 1509/13; 12 lipca 2017 r., II GSK 3542, pub. CBOSA). W niniejszej sprawie prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania skarżącego dotyczące dobrowolności szczepień w innych państwach. Jak już podkreślono, obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany w Polsce w przepisach prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń (vide: wyroki NSA z: 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; 19 marca 2024 r., II GSK 27/21, pub. CBOSA). Wskazać również należy, że w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, unormowano w art. 17a, 17e-17h przesłanki przyznania i wysokość świadczenia kompensacyjnego, wypłacanego z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, w związku z wystąpieniem działań niepożądanych po podaniu szczepionki albo szczepionek. Z kolei przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy, przewiduje że właściwy państwowy inspektor sanitarny prowadzi rejestr zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych (zob. WSA w Gdańsku z 25 kwietnia 2025 r., III SA/Gd 14/25 oraz WSA w Lublinie w wyroku z 5 czerwca 2025 r., III SA/Lu 175/25, pub. CBOSA). W kontekście zarzutu opartego o art. 33 § 2 lit. 5 u.p.e.a. Sąd wyjaśnia, że o wygaśnięciu obowiązku szczepiennego można mówić w sytuacji, kiedy dziecko osiąga wiek wskazany w § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W świetle zawartych tam terminów stwierdzić należy, że skoro dziecko skarżącego urodziło się w 2021 r., to obowiązek określony w tytule wykonawczym wciąż trwa (nie wygasł). Podstawa powołanego zarzutu wystąpi, gdy obowiązek stanie się bezprzedmiotowy, gdy odpadnie podstawa prawna do jego dochodzenia (np. wyeliminowane ze skutkiem ex nunc zostanie orzeczenie nakładające obowiązek albo uchylony zostanie przepis, z którego bezpośrednio wynikał obowiązek). Przede wszystkim jednak dochodzony obowiązek wygaśnie na skutek jego wykonania, umorzenia lub przedawnienia. W orzecznictwie przyjmuje się, że zarzut wygaśnięcia w całości lub części zobowiązania może dotyczyć sytuacji, gdy dojdzie do jego wykonania w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a wniesieniem zarzutów, tj. w toku postępowania egzekucyjnego (vide: wyrok NSA z 12 lutego 2025 r., sygn. I GSK 1107/21). Żadna z przedstawionych sytuacji nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Obowiązek szczepienny nie został wykonany i okoliczność ta jest bezsporna. Reasumując, zaskarżone postanowienie jest zgodne z przepisami, w szczególności organ odwoławczy dokonał samodzielnej i pełnej oceny sprawy, co wyraził w uzasadnieniu wydanego postanowienia. Nie ma wątpliwości, że zarzut został poddany analizie organu, a sam fakt, że podzielono wskazania organu pierwszej instancji nie świadczą o braku własnej oceny organu II instancji. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd, działając na podstawie art. 106 § 1 p.p.s.a., dopuścił dowód uzupełniający z załączonego do skargi tytułu wykonawczego, choć znajduje się on w aktach administracyjnych. Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd oddalił skargę. Sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Elżbieta Trykoszko Barbara Romanczuk Anna Bartłomiejczuk