II SA/Bk 110/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prokuratora Apelacyjnego w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o udostępnienie akt 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prokuratora Okręgowego w O. z dnia [...] listopada 2013 roku, nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Prokuratora Apelacyjnego w B. na rzecz skarżącego J. R. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 4. przyznaje adwokatowi T. T. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego J.R. wykonane na zasadzie prawa pomocy. Prokurator Apelacyjny w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr[...], utrzymał w mocy decyzję Prokuratora Okręgowego w O. z dnia [...] listopada 2013 r., nr[...], o umorzeniu postępowania z wniosku J. R. o udostępnieniu mu informacji publicznej w postaci zawartości akt prawomocnie umorzonego, prowadzonego z jego zawiadomienia śledztwa Prokuratury Okręgowej w O.o sygn.[...]. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Sprawa [...]Prokuratury Okręgowej w O. była prowadzona w związku z zawiadomieniem złożonym przez J. R. o popełnieniu przez biegłego przestępstwa poświadczenia nieprawdy w opinii, w oparciu o którą zawiadamiający został skazany. Śledztwo to zostało w dniu [...] grudnia 2012 r. umorzone wobec niepopełnienia czynu zabronionego. Po rozpatrzeniu zażalenia J. R., Sąd Rejonowy w O. w dniu [...] lutego 2013 r. pozostawił je bez rozpoznania jako wniesione przez osobę nieuprawnioną z uwagi na to, iż skarżący nie został uznany za osobę pokrzywdzoną. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego, jednakże postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. zostało ono utrzymane w mocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że czyn z art. 233 § 4 k.k. jest skierowany przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Skarżący zatem nie jest pokrzywdzonym, a jedynie zawiadamiającym, wobec czego nie przysługują mu prawa strony, w tym prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2013 r. J. R. wystąpił do Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Karny o udostępnienie do wglądu akt prawomocnie umorzonego śledztwa Prokuratury Okręgowej w O. o sygn.[...]. W dniu [...] września 2014 r. ww. wniosek został przekazany do Prokuratury Okręgowej w O. Prokurator wniosku tego nie uwzględnił i zarządzeniem z dnia [...] września 2013 r. odmówił udostępnienia materiałów. Po rozpoznaniu zażalenia, Zastępca Prokuratora Okręgowego w O.postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. uchylił zaskarżone postanowienie podnosząc jednocześnie, że wniosek o udostępnienie akt powinien być rozpoznany w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. W rezultacie, pismem z dnia [...]października 2013 r. Prokurator Okręgowy w O., działając na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2011 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1198, ze zm.), zwanej dalej: "u.d.i.p." poinformował, że nie ma możliwości udzielenia informacji w sposób określony we wniosku ze względu na zawarte w nich dane osobowe szeregu osób, które podlegają ochronie na podstawie art. 6 ust. 1 u.d.i.p. W związku z tym, organ podniósł, że udostępnienie tych akt do wglądu wymaga ich przetworzenia poprzez sporządzenie kserokopii kart po usunięciu (poprzez zamazanie) podlegających ochronie danych osobowych. Jednocześnie organ wskazał, że ze względu na fakt, iż wniosek dotyczy udostępnienia informacji wymagającej przetworzenia, stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., jego zrealizowanie będzie możliwe po wskazaniu szczególnie istotnego interesu publicznego. Organ poinformował również, że w przypadku niewskazania przez wnioskodawcę w terminie 14 dni od doręczenia ww. powiadomienia, szczególnie istotnego interesu, postępowanie stosownie do art. 14 ust. 2 u.d.i.p. zostanie umorzone. Powyższe powiadomienie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] października 2013 r. Pismem z dnia [...] października 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym w M., z pominięciem administracji Aresztu Śledczego w E.) wnioskodawca stwierdził m.in., że prawo do przeglądania akt i sporządzania odpisów przysługuje mu na podstawie art. 156 k.p.k. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], Prokurator Okręgowy w O., działając na podstawie art. 14 ust. 2 i art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p. umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie w związku z tym, że pismo skarżącego, pomimo pouczenia zawartego w zawiadomieniu z dnia [...] października 2013 r., zostało złożone po upływie 14 dni od daty doręczenia powiadomienia. W odwołaniu od powyższej decyzji J. R. zakwestionował legalność czynności i decyzji podejmowanych zarówno w toku umorzonego postępowania, jak i w związku z jego wnioskiem o udostępnienia akt śledztwa. Odnośnie upływu 14 dniowego terminu na uzupełnienie wniosku o udostępnienia akt wskazał, że wysłanie do niego powiadomienia z dnia [...] października 2013 r. było manipulacją mającą ukryć wcześniejsze nieprawidłowości. Po rozpatrzeniu odwołania, Prokurator Apelacyjny w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Argumentując swoje stanowisko organ stwierdził, że przekroczenie przez wnioskodawcę określonego w art. 14 ust. 2 u.d.i.p. 14-dniowego terminu jest ewidentne oraz, że zasadność oraz prawidłowość zaskarżonej decyzji nie może budzić żadnych wątpliwości. Podniósł także, że w powiadomieniu z dnia [...] października 2013 r. znalazło się jednoznacznie zrozumiałe pouczenie o ww. terminie i o konsekwencji jego przekroczenia. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem J. R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zdaniem strony skarżącej, decyzja Prokuratora Apelacyjnego w B. z dnia [...]grudnia 2013 r. została wydana "z pogwałceniem podstawowych kanonów prawa i daleko idącej stronniczości". Skarżący zakwestionował rozstrzygnięcia zapadłe w śledztwie[...], jak i w sprawie prowadzonej wcześniej przeciwko niemu. Podniósł, że postępowania prowadzone były stronniczo, a dowody były ukrywane i fabrykowane. Wskazał, że utrudnianie mu dostępu do akt sprawy jest tego konsekwencją i ma na celu ukrycie tych działań przestępczych i fałszerstw. W związku z opisanymi wyższej nielegalnymi praktykami i decyzją Prokuratora Okręgowego w O., ograniczającą jego prawo wglądu do akt o sygn.[...], strona skarżąca wniosła o pomoc w korzystaniu z prawa do obrony, którego częścią jest również prawo wglądu do akt i ich poznanie. W odpowiedzi na skargę Prokurator Apelacyjny w B. wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że dodatkowym argumentem za oddaleniem skargi jest treść uchwały NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 7/13, w której stwierdzono, że: "żądanie udostępnienia przez prokuratora akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej". Na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że w jego ocenie, wniosek Prokuratura winna rozpoznać w trybie przepisów procedury karnej a nie pod rządami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest natomiast według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres tej kontroli wyznaczają zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem. Podkreślenia przy tym wymaga, że uszczegółowieniem zasady niezwiązania sądu granicami skargi jest przepis art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Działania takie służyć mają bowiem zapewnieniu ostatecznego i pełnego załatwienia sprawy, czyli stworzenia takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Przedmiotem oceny Sądu pod kątem legalności, czyli zgodności z prawem, jest decyzja Prokuratora Apelacyjnego w B. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr[...], utrzymująca w mocy decyzję Prokuratora Okręgowego w O. z dnia [...] listopada 2013 r., nr[...], o umorzeniu postępowania z wniosku J. R. o udostępnieniu mu informacji publicznej w postaci zawartości akt prawomocnie umorzonego, prowadzonego z jego zawiadomienia śledztwa Prokuratury Okręgowej w O. o sygn. [...]. Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu, gdyż organy naruszyły art. 14 ust. 2 u.d.i.p. oraz art. 1 ust. 1 i 2 u.d.i.p., które to naruszenia w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. miały wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu tytułem przypomnienia zauważyć należy, że rozpoznając wniosek o udostępnienie informacji publicznej na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, podmiot w zależności od okoliczności danej sprawy, zobowiązany jest udostępnić żądaną informację publiczną w terminie wskazanym w art. 13 u.d.i.p. (jest to czynność materialno-techniczna, której formy przepisy prawa nie określają), wydać decyzję o odmowie udostępnienia informacji (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.), bądź wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sytuacjach, o jakich mowa w art. 14 ust. 2 u.d.i.p. Pod pojęciem "odmowy udostępnienia informacji publicznej" należy rozumieć zaś sytuację, w której organ posiada informację o charakterze publicznym, ale jej nie udostępnia z uwagi na ochronę danych osobowych, tajemnicę zawodową, służbową, państwową, skarbową, statystyczną czy inną tajemnicę ustawowo chronioną bądź prawo do prywatności (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2002 r., sygn. akt II SA 3301/02, Monitor Prawniczy z 2003 r. Nr 5, poz. 195). W sytuacji natomiast, gdy organ odmawia udostępnienia informacji publicznej z tego powodu, że nie dysponuje żądanymi informacjami, wówczas forma decyzji administracyjnej przewidziana dla odmowy udzielenia informacji nie jest wymagana. Podobnie stwierdzenie przez organ, iż żądane informacje nie stanowią informacji publicznej, skutkuje jedynie koniecznością powiadomienia wnoszącego, że jego wniosek nie znajduje podstaw w przepisach prawa (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 162/07). W sprawie niniejszej organy orzekły na podstawie art. 14 ust. 2 i art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Z art. 14 ust. 2 u.d.i.p. wynika, że jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się. Podkreślenia jednak wymaga, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy organy stanęły na stanowisku, że nie ma możliwości udzielenia informacji w sposób wskazany we wniosku ze względu na konieczność anonimizacji zawartych w aktach danych, co z kolei przesądza o tym, że żądana informacja jest przetworzona. Zdaniem Sądu, stanowisko organów jest niezasadne. Informacja prosta nie zmienia się w informację przetworzoną przez proces anonimizacji. Czynność ta polega bowiem jedynie na jej przekształceniu, a nie przetworzeniu (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 127/14). Powyższe oznacza więc, że organ I instancji nieprawidłowo wzywał wnioskodawcę do wykazywania szczególnego interesu publicznego, a następnie niezasadnie umorzył postępowanie ze względu na niewykazanie tego interesu w terminie. Nieprawidłowo zastosowano zatem art. art. 14 ust. 2 u.d.i.p. oraz następnie art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Oba organy naruszyły także przepisy art. 1 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p., przepisy tej ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Jeżeli więc istnieją przepisy regulujące w sposób szczególny dostęp do informacji, to stosowanie ustawy o dostępie do informacji publicznej jest wyłączone (por. postanowienie WSA w Krakowie z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. akt II SAB/Kr 29/09 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Gd 7/13). Zdaniem Sądu, organy nie wzięły pod uwagę, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 22 marca 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 22 kwietnia 2013 r., poz. 480) w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) wprowadzono zmianę art. 306 w ten sposób, że po § 1 dodano § 1a i § 1b. Z § 1b wynika, że uprawnionym do złożenia zażalenia, o którym mowa w § 1 i 1a, przysługuje prawo przejrzenia akt. Z kolei art. 2 ww. ustawy zmieniającej stanowi, że ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Przenosząc powyższe regulacje prawne na grunt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdza, że z akt sprawy nie wynika, żeby organy wzięły pod uwagę ww. regulację prawną, tj. art. 306 § 1b k.p.k., który wszedł w życie 22 lipca 2013 r. Nie rozważyły zatem, czy wnioskodawcy przysługiwało prawo do przejrzenia akt na mocy wskazanego przepisu i czy w związku z tym wniosek należało rozpatrywać pod rządami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Stanowi to naruszenie art. 1 ust. 2 u.d.i.p., które w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organy powinny na początku wyjaśnić, czy wniosek skarżącego z dnia 27 sierpnia 2013 r. należało rozpoznać w trybie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, czy w trybie ustawy z dnia 6 września 2011 r. o dostępie do informacji publicznej. Jeżeli organy uznają, że ww. zmiana w k.p.k. miała wpływ na niniejszą sprawę, to winny zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. wniosek rozpatrzeć pod rządami przepisów Kodeksu postępowania karnego. W przeciwnym razie, wniosek należy rozpoznać pod rządami ustawy o dostępie do informacji publicznej (art. 1 ust. 1 u.d.i.p.). W tym ostatnim zaś przypadku, organ I instancji zobowiązany będzie rozważyć, czy żądanie objęte wnioskiem z dnia [...]sierpnia 2013 r., tj. udostępnienie do wglądu akt prawomocnie umorzonego śledztwa Prokuratury Okręgowej w O. o sygn.[...], stanowi informację publiczną, jako że charakter żądanej informacji determinuje formę udzielonej odpowiedzi. W tym względzie winien mieć na uwadze, że NSA w dniu 9 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OSP 7/13 podjął następującą uchwałę: "żądanie udostępnienia przez prokuratora akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, o którym mowa w art. 10 ust.1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.)". W kontekście powyższego, umorzenie przez organ I instancji postępowania na podstawie przepisów u.d.i.p. stanowi naruszenie art. 1 ust. 1 u.d.i.p., które to naruszenie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. miało wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązane będą uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji. Na mocy art. 152 p.p.s.a. należało stwierdzić, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a, a o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi na podstawie przepisu art. 250 p.p.s.a. oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 461).