II SA/Bk 110/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 sierpnia 2014 r. sprzeciwu pełnomocnika skarżącego wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Prokuratora Apelacyjnego w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o udostępnienie akt postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych J. R. (zwany też Wnioskodawcą, Skarżącym) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 200 zł. Podał, że ma na utrzymaniu współmałżonkę E. L.– R., która nie posiada źródeł dochodów, ani majątku (w tym zgromadzonych oszczędności). Obecnie przebywa w zakładzie karnym. Wnioskodawca wskazał, że jest inwalidą I grupy, otrzymuje rentę i dodatek pielęgnacyjny w łącznej wysokości 850 zł miesięcznie, z której potrącane są należności komornicze w wysokości 200 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada majątku, a obecnie przebywa w areszcie śledczym. Otrzymywane pieniądze J. R. przeznacza na zakup specjalnego wyżywienia (wymagana dieta lecznicza), którego nie jest mu w stanie zagwarantować administracja więzienna. Wnioskodawca jest osobą schorowaną, uzależnioną od pomocy osób trzecich w zakresie codziennej egzystencji (k. 131 i k.162-163). Postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 r. referendarz sądowy tut. sądu odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na ww. postanowienie referendarza sądowego pełnomocnik Wnioskodawcy złożył dnia 1 sierpnia 2014 r. sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie 200 zł, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Argumentując swoje stanowisko pełnomocnik podniósł, że skarżący cały dochód przeznacza na zaspokojenie w pełni uzasadnionych potrzeb. Zaznaczył, że nie sposób przyjąć, by ww. przedłożył koszty związane z wytoczeniem sprawy przed sądem administracyjnym nad podstawowe potrzeby związane z poważnym stanem jego zdrowia. Pełnomocnik przywołał postanowienie NSA w Warszawie z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 753/2009. Dodał również, że kwota renty inwalidzkiej, przy uwzględnieniu zajęcia komorniczego, nie pozwala skarżącemu na poczynienie żadnych oszczędności, a czynione przez ww. wydatki są niezbędne dla jego utrzymania. Pełnomocnik wskazał, że z dołączonej do akt sprawy dokumentacji lekarskiej wynika, że Skarżący jest osobą schorowaną. Z ww. względów strona skarżąca dla zapewnienia prawidłowej opieki zdrowotnej i odpowiednio zbilansowanej diety musi czynić stosowne wydatki ze swojego budżetu. Ponadto pełnomocnik podniósł, że kwota 200 zł w odniesieniu do Skarżącego jest kwotą znaczną, gdyż stanowi 1/3 osiąganego przez niego dochodu. Stad też, w ocenie wnoszącego sprzeciw, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach- z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów. Wywiązanie się z obowiązku odpłatności ustanowionego w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oznacza, że strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę możliwości uczestniczyć, a jeśli tych środków nie posiada, powinna to w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości uzasadnić i wykazać. Powyższa zasada znajduje odzwierciedlenie w treści art. 245 § 3 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z regulacji tej wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno "Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Kraków 2005, s. 592). Zdaniem sądu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 200 zł pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. W tym kontekście nie może ujść uwadze w szczególności fakt posiadania miesięcznych dochodów w łącznej wysokości 850 zł miesięcznie, z której potrącane są należności komornicze w wysokości 200 zł, tj. w kwocie przekraczającej koszty sądowe w sprawie niniejszej. Już ta okoliczność uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z treści złożonego przez J. R. oświadczenia wynika również, że jest inwalidą I grupy i nie posiada majątku, a obecnie przebywa w areszcie śledczym. Otrzymywane pieniądze ww. przeznacza na zakup specjalnego wyżywienia (wymagana dieta lecznicza), którego nie jest mu w stanie zagwarantować administracja więzienna. Pełnomocnik skarżącego, w złożonym sprzeciwie podniósł, że cały osiągany dochód skarżący przeznacza na zaspokojenie swoich w pełni uzasadnionych potrzeb. Zgodnie z zaleceniami lekarskimi J. R. wymaga stosowania odpowiedniej diety, pielęgnacji, terapii antybiotykowej i homeopatycznej. Jednakże zaświadczenia lekarskie, znajdujące się w aktach sprawy, datowane są na 2000 r. i 2002 r. Wnioskodawca nie przedłożył aktualnych zaświadczeń o swoim stanie zdrowotnym ani dokumentacji dodatkowych wydatków ponoszonych na leczenie lub rehabilitację. Również pełnomocnik Skarżącego nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego poniesione przez stronę skarżącą wydatków. Ponadto należy zaznaczyć, że osoby osadzone pozostają na utrzymaniu państwa, mają zapewnione posiłki o odpowiedniej wartości odżywczej, odpowiednie warunki mieszkaniowe, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę, także obuwie (art. 109-111 k.k.w.). Zatem w odniesieniu do osób osadzonych ryzyko wystąpienia okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy finansowej nie występuje, bowiem dzięki powyższym świadczeniom osoby te zwolnione są z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych. W tym miejscu zauważyć należy dodatkowo, że wedle art. 115 § 1 k.k.w. skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki i artykuły sanitarne, zaś zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności (Dz.U. z 2012 r., poz. 738) podmioty lecznicze udzielają osobom pozbawionym wolności świadczeń zdrowotnych związanych m.in. z leczeniem, rehabilitacją leczniczą, badaniem diagnostycznym, w tym analityką medyczną, pielęgnacją chorych, pielęgnacją niepełnosprawnych i opieką nad nimi, zapobieganiem powstawaniu urazów i chorób przez działania profilaktyczne oraz obowiązkowe szczepienia ochronne, zaopatrzeniem w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. Nie ulega, zatem wątpliwości, że osoba przebywająca w areszcie śledczym, tj. będąca na utrzymaniu państwa, nie ponosi żadnych kosztów swojego podstawowego utrzymania, ma także zapewnioną odpowiednią opiekę medyczną. Kwota, zatem, którą dysponuje comiesięcznie Wnioskodawca z tytułu renty inwalidzkiej, może być, rozdysponowana przez niego dowolnie, na dodatkowe potrzeby, w tym m.in. na uiszczenie wpisu od skargi do tutejszego sądu w wysokości 200 zł. Nie zasługują na wiarę wyjaśnienia Wnioskodawcy, że utrzymuje on swoja małżonkę, która przebywa w zakładzie karnym, a zatem pozostaje na utrzymaniu państwa. Sąd w pełni podziela stanowisko NSA w Warszawie, który w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn.akt I OZ 753/09 (opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl.) stwierdził, że "dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa". W ocenie Sądu uiszczenie przez J. R. kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi, która jak podnosi pełnomocnik stanowi 1/3 jego dochodu, mieści się w możliwościach płatniczych Skarżącego. Należy też zaznaczyć, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodatkowo koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.