II SA/Bk 1102/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2006 r. sprawy ze skargi G. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. B. działającego z upoważnienia Burmistrza D. B.. z dnia [...] września 2005r., Nr [...], 2. orzeka, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku Skarżąca pani G. T. wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2005 roku zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. D. o przyznanie zasiłku rodzinnego na trójkę nieletnich dzieci S., W. i U. T. oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Do wniosku dołączyła m.in. kserokopię umowy dzierżawy gruntów rolnych zawartej w dniu [...] kwietnia 2000 roku przez W. T.. Rozpatrując ten wniosek ustalono, iż rodzina Państwa T., składa się z pięciu osób, a miesięczny dochód w roku 2004 wynosił 3.142, 40 zł, na co składał się dochód wykazany w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego i dochód z gospodarstwa rolnego. Miesięczny dochód w przeliczeniu na jedną osobę wyniósł 628,48 zł. Na tej podstawie Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w D. B. decyzją z dnia [...] września 2005 r. Nr [...], odmówił przyznania wnioskodawczyni zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego z uwagi na to, że dochód na jednego członka rodziny przekroczył kryterium dochodowe w wysokości 504 zł na jedną osobę, a oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę nie spowodowało utraty źródła dochodu, z tego gospodarstwa w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczeniach rodzinnych. Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca, która w swoim odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wniosła o ponowne rozpatrzenie powyższej sprawy. Wskazała, iż w jej ocenie kryterium dochodowe nie było przekroczone, bowiem do dochodu rodziny nie powinien być doliczany dochód z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego. Dlatego też wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczeń rodzinnych. Rozpatrując to odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podniosło, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa rolnego stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddania w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub w całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego, 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uznało, że organ pierwszej instancji zasadnie wliczył do dochodu rodzinny wnioskodawczyni dochód z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę, bo zgodnie z art. 5 ust. 8 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 póz. 2255 ze zm.) ustalając dochód rodziny należy doliczyć dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego. Kolegium podniosło, że do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem trzech przypadków podanych w tym przepisie, których skarżąca nie spełnia. Z akt sprawy bowiem wynika, że umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego nie została zawarta z uwagi na uzyskanie renty lub emerytury, ani też renty "unijnej", ale z innych powodów, niż wskazane w ustawie. Stąd też wyjątków wynikających z ustawy do wnioskodawczyni nie można było zastosować. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy wskazał, iż w sytuacji gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że miesięczny dochód z 1 ha przeliczeniowego ustala się w wysokości określonej w przepisach i obecnie kwota ta wynosi 194 zł. Łączny zatem miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącej wynosi 628,48 zł. W tych okolicznościach wniosek skarżącej w ocenie organu odwoławczego nie mógł być pozytywnie załatwiony. W skardze na powyższą decyzję pani G. T. jeszcze raz podkreśliła, iż nie uzyskuje żadnego dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa rolnego i powinien mieć do niej zastosowanie wyjątek wskazany w art. 5 ust. 8 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotowa umowa dzierżawy została bowiem zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazała, iż w niniejszej sprawie część gospodarstwa rolnego została wydzierżawiona dla osoby obcej, na okres 10 lat, a umowa dzierżawy zawarta w formie pisemnej została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę S. Tym samym wniosek jest zasadny. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, jako bezzasadnej podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazało, iż zawarcie umowy dzierżawy na co najmniej 10 lat osobie wymienionej w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników związane jest nierozerwalnie z celem takiej umowy. Celem zaś jest zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, które ma na celu uzyskanie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Taka sytuacja natomiast nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjne został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest, więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np. jak w omawianej sprawie przyznania zasiłku rodzinnego), mają wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Orzeczenie sądu administracyjnego stanowi dopiero podstawę uzyskania merytorycznego, zgodnego z prawem, rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Z treści przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) regulujących zasady ustalania i przyznawania świadczeń rodzinnych wynika, iż zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom lub jednemu z nich, opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się (art. 4), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł miesięcznie i odpowiednio, gdy dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu o niepełnosprawności, dochód ten nie może przekroczyć kwoty 583 zł ( art. 5). Z akt niniejszej sprawy wynika, iż dochód na jedną osobę w tej rodzinie został ustalony na poziomie 628,48 zł, z uwzględnieniem dochodów z gospodarstwa rolnego, oddanego w dzierżawę, a więc, w ocenie organów, przekroczył kwotę dochodu na jednego członka rodziny uprawniającą do otrzymania zasiłku. Ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) od 1 września 2005 r. wprowadzono do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych pojecie "utraty i uzyskania dochodu". Przyczyną utraty dochodu z gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. g) cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wydzierżawienie gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 8 a. W przypadku utraty dochodu z tego tytułu do dochodu rodziny należy doliczać czynsz dzierżawy płacony dla właściciela gospodarstwa rolnego przez dzierżawcę. Natomiast w myśl postanowień art. 5 ust. 8 a pkt 1) wspomnianej ustawy ustalając dochód rodziny z gospodarstwa rolnego do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę nie dotyczy to jednak części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa oddanego w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z postanowieniami art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej, zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego, jego zstępnym lub pasierbem lub ich małżonkiem, osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym z właścicielem (posiadaczem) gospodarstwa rolnego lub jej małżonkiem. Skarżąca do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych dołączyła m.in. kserokopię pisemnej umowy dzierżawy części gospodarstwa rolnego zawartej przed Wójtem Gminy N. D. na okres 10 lat. Jak wskazała w skardze umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego została przez nią zgłoszona w ewidencji gruntów i budynków prowadzonym przez Starostę S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (jak również organ pierwszej instancji) w uzasadnieniu decyzji skupiło się na analizie złożonych przez skarżącą do wniosku dokumentów i przytoczeniu treści przepisów regulujących kwestię przyznawania zasiłków rodzinnych zawartych w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie przedstawiło tok myślenia i wyliczeń matematycznych prowadzących do ustalenia rocznego dochodu skarżącej, przy zastosowaniu przepisów prawnych. Z akt administracyjnych nie wynika, by organ pierwszej instancji dokładnie ustalał, czy umowa dzierżawy spełnia przesłanki do uznania jej za zawartą stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników tj. postanowień art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), określającym warunki do uznania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Należy podkreślić, że ustawodawca odsyła do odpowiedniego zastosowania przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez użycie sformułowania "stosownie". Tym samym należy uznać, że nie chodzi tu zawarcie umowy dzierżawy w zamian za nabycie uprawnień do świadczeń emerytalno - rentowych, lecz jedynie z uwzględnieniem warunków powodujących, uznanie, że zaprzestano prowadzenia działalności rolniczej. Powyższe w ocenie Sądu wskazuje na to, że przy obecnie zebranym materiale dowodowym brak jest podstaw do tego aby jednoznacznie wskazać, że umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia [...] kwietnia 2000 r., nie spełnia warunków do uznania, że nastąpiła utrata dochodu z gospodarstwa rolnego. Podkreślić należy, że decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli spełnia łącznie dwa warunki: 1) jest zgodna z normami materialnego prawa, 2) została wydana zgodnie z normami prawa procesowego. Naruszenie tych norm powoduje wadliwość decyzji (wadliwość materialnoprawna albo wadliwość procesowa). Organ rozpatrujący sprawę narusza prawo w wypadku wadliwej oceny stanu faktycznego, wadliwego zastosowania prawa, ale również wtedy, gdy prawidłowo zastosuje prawo do wadliwie ustalonego stanu faktycznego, tak jak w omawianej sprawie z powodu zbyt pobieżnej oceny dołączonej do wniosku umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego. Podkreślić przy tym należy, iż Sąd nie przesądza o tym, iż powyższa umowa dzierżawy stanowi podstawę do uznania, iż nastąpiła utrata dochodu z gospodarstwa rolnego. Ocena bowiem organu może okazać się w tej mierze prawidłowo. Niemniej jednak organ winien te okoliczności zbadać znacznie wnikliwej. Reasumując zawarta w uzasadnieniu decyzji ocena dowodów oparta jest na niekompletnym materiale dowodowym w związku, z czym należy uznać, że jest oceną dowolną naruszająca postanowienia art. 80 kpa. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów art. 7 kpa w związku z art. 77 kpa i art. 80, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm) uchylił zaskarżone decyzje. Rozpoznając ponownie sprawę, organy uwzględnią wykładnię przepisu art. 5 ust. 8 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), dokonaną przez Sąd i ustalą czy umowa dzierżawy rzeczywiście została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków w Starostwie Powiatowym oraz czy dzierżawcą nie jest żadna z osób, o których mowa w art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a)-d) ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Dopiero wówczas będzie można ustalić czy skarżąca nabyła uprawnienia do wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego aktu wydano na podstawie art. 152, cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.