II SA/Bk 1105/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2015 r. wniosku S. F. Z. w B. w likwidacji, S. Z. B. w B., F.T.U. Ś. w B. i S. F. Z. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi S. F. Z. w B. w likwidacji, S. Z. B. w B., F. T. U.Ś. w B. i S. F. Z. w B. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu w sprawie wydania pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania S. F. Z. w B. w likwidacji, S. Z. B. w B., F.T. U. Ś. w B. i S. F. Z. w B. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. , S. F. Z. w B. w likwidacji, S. Z. Z. B. w B, F.T. U. Ś. w B. i S. Z. F.Z. w B.w jednym wniosku wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (k. 15, k. 72, k. 86). S. F. Z. w B. w likwidacji działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawione na osiąganie zysków, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Za rok 2008 strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła 6.296,18 zł; w 2009 r. – 1.557,12 zł; w 2010 r. – 30.907,01 zł, w 2011 r.- 82.666,76 zł, w 2012 r. – 97.550,17 zł, w 2013 r. – 114.904,84 zł. Strona skarżąca nie posiada majątku (ruchomości i nieruchomości), jest zadłużona z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około 20.000 – 30.000 zł. Stowarzyszenie nie ma również środków finansowych na koncie bankowym - zostało ono zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji komorniczej (k. 15, k. 72, k. 86). S. Z. B. z siedzibą w B. działa w formie stowarzyszenia zwykłego, celem tej działalności jest: ochrona środowiska i przyrody, ekologia, ekorozwój, demokracja, prawa człowieka itp. Środkami działania organizacji są m.in. udział w akcjach społecznych i w postępowaniach administracyjnych mających na celu ochronę środowiska lokalnego (k. 19). W roku 2012, 2013 i 2014 organizacja nie osiągnęła dochodu. Wnioskodawca nie posiada majątku, środków trwałych oraz rachunku bankowego (k. 15, k. 72, k. 86). Celem F.T. U. Ś.z siedzibą w B. jest inicjowanie, propagowanie i realizowanie innowacyjnych, alternatywnych i odważnych działań na rzecz dobra wspólnego (ulepszanie świata), a w szczególności: aktywności obywatelskiej i zaangażowania obywateli w życie publiczne oraz promocji: transportu zrównoważonego, języka esperanto, roweru, kolei i innych (k. 17). Fundacja posiada rachunek bankowy, nie dysponuje środkami trwałymi i majątkiem, w roku 2012, 2013 i 2014 poniosła stratę w wysokości około 300 zł (k. 15, k. 72 , k. 86). S. F. Z. z siedzibą w B. działa w formie stowarzyszenia zwykłego, celem tej działalności jest: ochrona środowiska i przyrody, ekologia, ekorozwój, demokracja, prawa człowieka itp. Środkami działania organizacji są m.in. udział w akcjach społecznych i w postępowaniach administracyjnych mających na celu ochronę środowiska lokalnego (k. 18). Aktualnie w skład Stowarzyszenia wchodzi trzech członków, w roku 2012, 2013 i 2014 organizacja ta nie osiągnęła dochodu. Wnioskodawca nie posiada majątku, środków trwałych oraz rachunku bankowego (k. 15, k. 72, k. 86). Postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że wnioskodawcy nie wykazali braku środków na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jak również – mimo że mają możliwość pozyskania dodatkowych środków – żadnych działań w tym kierunku nie podejmują. Od powyższego postanowienia referendarza złożono sprzeciw (k.102-104). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego oraz z obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady odpłatności (art. 199 p.p.s.a.) wynika, że żądający zwolnienia powinien za pomocą przedłożonego przez siebie materiału dowodowego przekonać sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i – w przypadku żądania zwolnienia całkowitego – że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, bowiem nie posiada środków na ten cel. Nadto pożądane jest wykazanie, że podjęto wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem np. zmieniono dotychczasowe zasady finansowania. W sprawie niniejszej wnioskodawcy nie przedstawili dowodów, które przekonałyby sąd do udzielenia prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przedłożonych materiałów wynika, że w najtrudniejszej sytuacji finansowej znajdować się ma S.F.Z. w B. w likwidacji, bowiem posiada konto zablokowane przez komornika na kwotę 20.000 zł - 30 000 zł, nadto w każdym kolejnym roku swojej działalności, poczynając od roku 2006, ponosiło coraz większą stratę, zaś uzyskiwane środki (nie sprecyzowano, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości uzyskano konkretne środki w kolejnych latach) są w całości przeznaczane na spłatę wskazanego zadłużenia i na koszty korespondencji. Argumentowano również, że Stowarzyszenie aktualnie znajduje się w likwidacji i podejmuje czynności zmierzające wyłącznie do zakończenia działalności. Z przedłożonych danych wynika, że również S.Z. Z. B. w B., F.T.U.Ś. i S. Z. F. Z. w B., w roku 2012, 2013 i 2014 nie osiągnęły żadnego dochodu, przy czym F.T.U. Ś. poniosła w tych latach stratę po 300 zł. Wnioskodawcy nie posiadają majątku, środków trwałych oraz rachunku bankowego (oprócz Fundacji). Analiza statutów i regulaminów skarżących podmiotów uprawnia jednak do wniosku, że nie są one zupełnie pozbawione możliwości pozyskiwania środków finansowych na pokrywanie kosztów związanych z działalnością statutową. Przede wszystkim mogłyby zwiększyć wpływy ze składek członkowskich. Tymczasem w sprawie nie wykazano, jakie obecnie są pobierane od członków wszystkich organizacji składki, w jakiej częstotliwości oraz czy rozważano możliwość ich zwiększenia (z dołączonych statutów i regulaminów wynika, że istnieje obowiązek ponoszenia składek przez członków organizacji, vide Rozdział V Statutu na k. 16 verte, Rozdział III Regulaminu na k. 17 verte, § 6 Regulaminu na k. 18 verte, § 6 Regulaminu na k. 19 verte). Na marginesie jedynie i przykładowo można wskazać, że wskazane byłoby, aby władze organizacji rozważyły podniesienie, przynajmniej okresowo, kwoty oskładkowania celem chociażby częściowego poniesienia kosztów związanych z inicjowaniem nowych spraw. Takie działanie oznaczałoby wykazanie woli współponoszenia tych kosztów, a nie – jak wskazuje dotychczasowe zachowanie organizacji – zamiar przerzucenia finansowania ich działalności na Skarb Państwa (vide postanowienie NSA z dnia 28.08.2014 r., sygn. akt II OZ 790/14 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Podkreślić w tym miejscu należy, że organizacje społeczne nie mogą skutecznie domagać się pokrycia kosztów działalności statutowej przez państwo w sytuacji, gdy nie wykazują żadnej własnej aktywności celem zwiększenia przychodów. Taka sytuacja występuje w sprawie niniejszej, mimo że nie jest ona pierwszą zainicjowaną przed tutejszym sądem, w której wszystkie organizacje wnioskujące o prawo pomocy występują jako podmioty skarżące. Ich władze mają zatem świadomość ponoszenia kosztów sądowych. Bezczynność tych władz świadczy o braku należytej staranności lub też wręcz o celowym braku zamiaru ponoszenia obciążenia finansowego związanego z działalnością statutową. Niewątpliwie odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele oraz jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości funduszy na funkcjonowanie. Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Wskazać też należy, że ewentualnym, pozostającym do rozważenia przez władze dwóch skarżących organizacji funkcjonujących jako stowarzyszenia zwykłe sposobem zwiększenia przychodów może być również przekształcenie ich w stowarzyszenia rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową (vide postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Podjęcie żadnego z wyżej opisanych działań, a także innych służących zwiększeniu dochodowości organizacji, nie wynika jednak z przedłożonego sądowi materiału dowodowego dotyczącego żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Oznacza to, że skarżący pozostają bierni w uzyskiwaniu środków finansowych na swoją działalność, a ta okoliczność nie może usprawiedliwiać przeniesienia tych kosztów na Skarb Państwa. Zauważyć należy, że prawo pomocy powinno być przyznawane podmiotom, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić koniecznych środków na prowadzenie postępowania sądowego, a nie podmiotom, które nie podejmują żadnych dodatkowych starań o ich pozyskanie. Reasumując wskazać trzeba, że wniosek skarżących organizacji o uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podlegał regułom dowodowym, którym wnioskodawcy w ocenie sądu nie sprostali. Nie wykazali bowiem, że z przyczyn niezależnych od siebie nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem sądu analiza akt wskazuje, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawców i polegają na braku ich aktywności. Stąd też złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie podlegał uwzględnieniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.