II SA/Bk 114/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokat M. M. – R. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego T. O. wykonane na zasadzie prawa pomocy.- U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2013 r. (zmodyfikowanym w dniu [...] września 2013 r.) T. O. zwrócił się do Prezydenta Miasta B. o odstąpienie od żądania zwrotu należności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w B., ul. [...] za lipiec i sierpień 2013 r. w łącznej kwocie 84,68 zł. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] odmówił zwrotu należności za pobyt w ww. Domu Pomocy Społecznej w B. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. [...] od dnia [...] października 2009 r. Opłata za pobyt w ww. Domu Pomocy Społecznej wynosi od 1 kwietnia 2013 r. - 1.057,83 zł miesięcznie i wynika z dokonanej decyzją z dnia [...] maja 2013 r. kolejnej zmiany pierwotnej decyzji z dnia[...] listopada 2009 r. ustalającej omawianą opłatę. ZUS ze świadczenia T. O. przekazywał na konto DPS tytułem opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej kwotę 1.015,49 zł. Do wysokości opłaty ustalonej decyzją wnioskodawca winien dopłacać miesięcznie 42,34 zł. Jednakże za lipiec i sierpień 2013 r. nie dokonał dopłaty, stąd łączna kwota zaległości za dwa miesiące wyniosła 84,68 zł. Następnie wyjaśniono, że w myśl art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Tymczasem na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzono, że dochód T. O. w lipcu 2013 r. wyniósł 1.511,19 zł (1.307,69 zł - emerytura, 203,50 zł - dodatek pielęgnacyjny). Po wniesieniu opłaty wynikającej z decyzji z dnia [...] maja 2013 r. ustalającej aktualną opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 1.057,83 zł do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje miesięcznie kwota 453,36 zł. Ponadto decyzją z dnia [...] maja 2013 r. odstąpiono od żądania zwrotu należności od T. O. za jego pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 2.668,68 zł za okres od 1 lutego 2012 r. do 28 lutego 2013 r. Pieniądze przekazane ze świadczenia przez ZUS na konto DPS za pośrednictwem komornika, zostały wypłacone T. O. w dniu [...] maja 2013 r. Powyższe dowodzi zdaniem organu I instancji, że posiadane przez T. O. środki finansowe pozwalały na wniesienie należności za lipiec 2013 r. i sierpień 2013 r. w wysokości 84,68 zł. Regulowanie tych opłat nie zagraża jego egzystencji i nie niweczy skutków udzielanej pomocy w ramach domu pomocy społecznej. Nadto sytuacja wnioskodawcy jest na tyle dobra, że nie musi on troszczyć się o zaspokajanie swoich codziennych potrzeb życiowych. W myśl bowiem z art. 58 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa dom pomocy społecznej. Ustosunkowując się zaś do dokumentacji dołączonej przez zainteresowanego na okoliczność, że we własnym zakresie ponosił on koszty zakupu leków w miesiącach marzec - sierpień 2013 r. wskazano, że wydatki z marca 2013 r. i część wydatków z kwietnia 2013 r. zostały uwzględnione przy poprzednim postępowaniu administracyjnym dotyczącym odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt w DPS. Ponadto zauważono, że zgodnie z zaleceniami lekarza, DPS zapewnia mieszkańcowi zakup leków refundowanych (pokrywa ich częściowy koszt) oraz dietę cukrzycową. W sierpniu 2013 r. T. O. dopłacił do zakupu leków 33,88 zł, nie informował natomiast personelu o lekach o 100% odpłatności i wykupował je samodzielnie. W tym stanie rzeczy uznano, że w konkretnym przypadku brak jest przesłanek do odstąpienia od żądania zwrotu ww. należności. W odwołaniu od tej decyzji złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., T. O. wniósł o jej uchylenie z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i finansową. Jednocześnie odrębnym pismem z dnia [...] października 2013 r. skarżący zażądał zwrotu opłaty za pobyt w DPS w części, w jakiej nie korzystał ze stołówki oraz o potrącenie zaległości z kwoty wnoszonej przez Gminę tytułem opłaty za pobyt w DPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając ponownie sprawę nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy powołując się na treść art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, podkreślił, że warunkiem skorzystania przez stronę z dobrodziejstwa odstąpienia przez organ od żądania zwrotu całości należności, w tym wypadku wydatków poniesionych z tytułu pobytu skarżącego w domu pomocy społecznej, jest nie tylko wystąpienie sytuacji uzasadniającej tego rodzaju postępowanie, ale sytuacji szczególnie to uzasadniającej a zatem wyjątkowej. Ponieważ pojecie "szczególnie uzasadnionego przypadku", o jakim mowa w powołanym przepisie, nie posiada definicji ustawowej, to w poszczególnych stanach faktycznych organ musi określić sam, czy z takim przypadkiem ma do czynienia, czy też przypadek taki nie zachodzi a stanowisko w tej mierze musi być uzasadnione. Rozstrzygnięcie oparte na przepisie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ma bowiem charakter decyzji uznaniowej. Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że w analizowanym przypadku nie zachodziła owa szczególna sytuacja, uzasadniająca odstąpienie od żądania od T. O. zwrotu należności z tytułu jego pobytu w domu opieki społecznej. Podkreślono że konieczność dopłaty do pobytu w DPS wynika z faktu dokonania potrąceń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w kwocie niższej niż dochód wynikający z nowej decyzji o wysokości podwyższonej kwoty emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. Jednakże ustalona w niniejszej sprawie sytuacja finansowa skarżącego pozwala na dokonanie powyższej dopłaty. Wprawdzie znaczna część jego środków jest przeznaczana na zakup leków, ale nie można podzielić stanowiska - jak domaga się tego skarżący - że wydatki te, mogłoby oddziaływać na treść skarżonej decyzji. Przyjęcie bowiem poglądu, że dokonanie zakupu leków stanowi wystarczającą przesłankę do przeniesienia kosztów utrzymania dorosłego i osiągającego dochody mieszkańca DPS na ogół podatników, oznaczałoby - w realiach niniejszej sprawy - nieuzasadnione przeniesienie obowiązku praktycznie o charakterze alimentacyjnym. Sytuacja ta prowadziłaby zaś do zachwiania jakichkolwiek proporcji a tym samym, wypaczałaby cele pomocy społecznej. Końcowo organ odwoławczy poinformował skarżącego, że w kwestii potrącenia opłaty za pobyt w części, w jakiej nie korzystał ze stołówki oraz o potrącenie zaległości przez Gminę tytułem opłaty za pobyt w DPS, należy złożyć odrębny wniosek do organu I instancji (osobiście lub przez pełnomocnika), który będzie przedmiotem odrębnego postępowania. Nie godząc się z powyższą decyzją skarżący wywiódł skargę do tutejszego Sądu, podnosząc w niej podobnie jak w toku postępowania administracyjnego, że choruje na przewlekłą chorobę i w związku z powyższym ponosi znaczne koszty związane z zakupem leków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna i podlegała oddaleniu. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt w domu pomocy społecznej. Materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 104 ust. 4 ww. ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Powołany wyżej przepis przewiduje możliwość odstąpienia od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, przy czym posłużono się tu typowym zwrotem niedookreślonym, gdyż mówi się o "przypadkach szczególnych" "nadmiernym obciążeniu" oraz "zniweczeniu skutków udzielonej pomocy". Wybór zatem sposobu załatwienia wniosku strony należy do organu, który w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi jednak zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawie uznać należy, że organy pomocy społecznej nie uchybiły wskazanym wyżej powinnościom w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Zwrócić też należy uwagę, iż wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej skarżącego. Jak wynika z akt sprawy dochód skarżącego w miesiącu lipcu 2013 r. wyniósł 1.511,19 zł i obejmował on kwotę 1.307,69 zł tytułem otrzymywanej emerytury oraz 203,50 zł dodatku pielęgnacyjnego. Nadto w dniu [...] maja 2013 r. skarżącemu wypłacono kwotę 2.668,68 zł w związku z decyzją z dnia [...] maja 2013 r. o odstąpieniu od żądania zwrotu należności od skarżącego za pobyt w domu pomocy społecznej w okresie od [...] lutego 2012 r. do [...] lutego 2013 r. W tym stanie rzeczy słuszne jest twierdzenie organów, że skarżący dysponując wyżej wskazanymi środkami finansowymi miał możliwość wniesienia omawianych należności. Co więcej regulowanie tych opłat nie zagraża jego egzystencji i w żaden sposób nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Pozostająca bowiem skarżącemu kwota emerytury po potrąceniu jej na koszty opłaty za pobyt w DPS wraz z kwotą otrzymaną w dniu [...] maja 2013 r. pozwala - zdaniem Sądu, na dokonanie przez skarżącego spłat zaległych należności oraz regulowania ich na bieżąco. Nie ulega wątpliwości, że skarżący dotknięty jest chorobą przewlekłą i w związku z tym musi zaopatrywać się w potrzebne mu leki, jednakże z ustaleń organów wynika, że zgodnie z zaleceniami lekarza Dom, w którym przebywa skarżący zapewnia mieszkańcowi zakup leków refundowanych (pokrywa ich częściowy koszt) oraz dietę cukrzycową. Zapewnia również dostęp przez całą dobę do podstawowych produktów żywnościowych oraz napoi. Mając na względzie powyższe ustalenia, podzielić należy pogląd organów obu instancji, iż wskazywane powyżej okoliczności nie uzasadniają uwzględnienie żądania odstąpienia od żądania zwrotu ww. należności za pobyt w domu pomocy społecznej. W tym miejscu powtórzyć należy za organem odwoławczym, że odstąpienie od żądania zwrotu należności na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a więc wyjątkowych. Z taką sytuacją niewątpliwie nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, co też prawidłowo wykazały organy pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu. O wysokości zaś kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.