II SA/Bk 1142/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. K. na czynność Prezesa Sądu Okręgowego w S. podjętą we wrześniu 2001 r. w przedmiocie wstrzymania wypłaty uposażenia p o s t a n a w i a odrzucić skargę W. K. skargą z dnia 22 października 2014 r., sprecyzowaną w dniu 28 października 2014 r. (k. 25-28), wniósł do tutejszego sądu administracyjnego o: - ustalenie, że pełniący obowiązki Prezesa Sądu Okręgowego w S. we wrześniu 2001 r. wykonał wobec niego działania "wbrew posiadanej kompetencji i przez nadużycie władzy" polegające na wstrzymaniu z dniem [...] września 2001 r. wypłacania uposażenia należnego sędziom w stanie spoczynku, czym wyrządził mu istotną szkodę moralną i wielką szkodę materialną; - zabezpieczenie roszczenia przez nakazanie Prezesowi Sądu Okręgowego w S. podjęcie z dniem [...] listopada 2014 r. czynności wypłacenia mu uposażenia w wysokości przewidzianej dla byłych sędziów sądów wojewódzkich legitymujących się stażem pracy – do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o uposażenie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący przez kilkadziesiąt lat był sędzią sądów powszechnych i w wieku 66 lat przeszedł na emeryturę. Z uwagi na niewielką wysokość świadczenia emerytalnego dokonał wpisu na listę adwokatów i wykonywał ten zawód celem utrzymania rodziny. Po zmianie ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) uzyskał wyroki sądowe przyznające mu prawo do uposażenia sędziego w stanie spoczynku, które to świadczenie otrzymywał w latach 1999 – 2001. Następnie wszczęto wobec niego postępowanie dyscyplinarne, które zakończyło się niesprawiedliwym, jego zdaniem, orzeczeniem o pozbawieniu stanu spoczynku z uwagi na to, że pobierając uposażenie jednocześnie wykonywał zawód adwokata. Od tego czasu wielokrotnie i przed różnymi podmiotami państwowymi (ministerstwo, sądy powszechne) domagał się przywrócenia należnego uposażenia i zaprzestania dyskryminowania. Obecnie wykonuje zawód adwokata, jednakże czyni to w ograniczonym zakresie z uwagi na stan zdrowia. Do skargi dołączył list otwarty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej, bo niepodlegającej właściwości sądów administracyjnych. Wskazał, że sprawa skarżącego była wielokrotnie poddawana ocenie różnego szczebla sądów, które stwierdzały, że działania Prezesa Sądu Okręgowego w S. z września 2001 r. miały oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Organ wskazał, że stosunek pracy sędziego jest stosunkiem nawiązanym na podstawie mianowania, zatem sprawa o wypłatę uposażenia sędziego w stanie spoczynku przysługującego z tytułu pozostawania w zmodyfikowanym stosunku służbowym jest sprawą z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, bowiem działanie organu w niej zakwestionowane pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych. Z mocy art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola ta obejmuje rozpoznawanie skarg na określone, władcze formy tej działalności w postaci decyzji, postanowień, aktów z zakresu administracji publicznej innych niż decyzje i postanowienia dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, interpretacje podatkowe, akty prawa miejscowego organów samorządowych i terenowych organów administracji rządowej, akty nadzoru, bezczynność w sprawach, w których powinna być wydana decyzja, postanowienie lub inny akt dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W ocenie sądu, zaskarżone w sprawie niniejszej działanie Prezesa Sądu Okręgowego w S. podjęte we wrześniu 2001 r. nie mieści się w katalogu spraw wyszczególnionych powyżej wskazanym przepisem, bowiem nie stanowi decyzji administracyjnej, postanowienia czy innego aktu z zakresu administracji publicznej – podlegającego kognicji sądu administracyjnego. Wskazać należy, że zaskarżone działanie Prezesa było czynnością osoby reprezentującej wobec skarżącego byłego pracodawcę. Pracodawcą sędziego jest bowiem sąd (jednostka organizacyjna sądownictwa), w którym pełni on swoją służbę, wykonuje obowiązki pracownicze (vide wyrok SN z dnia 2 grudnia 2010 r. w sprawie I CSK 111/10, System Informacji Prawnej LexOmega nr 1001270). Jeśli chodzi o sędziego w stanie spoczynku, gdyż taki status posiadał skarżący w dacie dokonywania wobec niego kwestionowanej czynności, to pracodawcą był sąd, w którym otrzymywał on ostatnio wynagrodzenie tzn. sąd, w którym ostatnio świadczył pracę. Potwierdza to wskazana przez organ w odpowiedzi na skargę regulacja § 6 ust. 1 i §1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu ustalania i wypłacania uposażeń rodzinnych sędziom i prokuratorom w stanie spoczynku oraz członkom ich rodzin (Dz. U. Nr 130, poz. 869), które zachowało moc na podstawie art. 211 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 427 z późn. zm.). Stosownie do treści wskazanych § 6 ust. 1 i § 1 pkt 3, uposażenie sędziego w stanie spoczynku wypłaca sąd, w którym sędzia ostatnio otrzymywał wynagrodzenie. Powyższe oznacza zatem, że skarga w sprawie niniejszej dotyczy czynności między pracodawcą a jego byłym pracownikiem. Taki spór (o wypłatę czy też o wstrzymanie wypłaty uposażenia sędziego w stanie spoczynku) nie jest jednak sprawą z zakresu prawa administracyjnego, a tym samym niedopuszczalne jest, aby legalność takiej czynności kontrolował sąd administracyjny. Co prawda stwierdzić należy, że sędzia z racji swojego statusu konstytucyjnego i statusu wymiaru sprawiedliwości jest szczególnego rodzaju pracownikiem, jednakże nie ulega wątpliwości, że w odniesieniu do tych elementów treści stosunku służbowego sędziego, które mają związek z pozostawaniem sędziego w zatrudnieniu i wykonywaniem obowiązków związanych z pracowniczą stroną stosunku służbowego (ze służbowym stosunkiem pracy), posiada on status pracownika. Potwierdza to treść art. 89 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych z 2001 r., zgodnie z którym w sprawach o roszczenia ze stosunku służbowego sędziemu przysługuje droga sądowa. Podobną treść miał również przepis art. 69 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych z 1985 r., zgodnie z którym w sprawach o roszczenia ze stosunku pracy sędziemu przysługuje droga sądowa. Stąd też czynności podejmowane w przedmiocie uposażenia sędziego przez przedstawiciela pracodawcy (jednostki organizacyjnej wymiaru sprawiedliwości, w której pełni/pełnił on służbę) nie podlegają kontroli sądu administracyjnego, a dopuszczalna jest co do nich droga przed sądem powszechnym - sądem pracy a nie sądem administracyjnym (K. Gonera, komentarz do art. 89 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, System Informacji Prawniczej Lex Omega). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestia właściwości sądu w sprawach związanych ze stosunkiem służbowym sędziego sądu powszechnego (w stanie czynnym i w stanie spoczynku) jest od wielu lat traktowana jednolicie – ze wskazaniem na właściwość sądu powszechnego. Przykładowo w wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r., III RN 180/98 (OSNP 1999, nr 21, poz. 670 oraz Lex Omega nr 36387) Sąd Najwyższy wskazał, że sędzia w stanie spoczynku może dochodzić przed sądem pracy roszczeń wynikających ze stosunku służbowego. Dalej też wskazał, że przez drogę sądową w sprawie o roszczenia ze stosunku służbowego należy rozumieć drogę przed sądem powszechnym, gdyż sądy administracyjne rozpoznają skargi na decyzje administracyjne i inne akty, a nie sprawy o roszczenia – traktowane jako sprawy cywilne. Jak wskazał też Sąd Najwyższy w powoływanej sprawie III RN 180/98, stosunek pracy sędziego ustawa - Prawo o ustroju sądów powszechnych z 2001 r. określa jako stosunek służbowy (art. 65) i nie ustaje on w wyniku przejścia w stan spoczynku. Także w wyrokach SN z dnia 7 września 2000 r., I PKN 12/00 (OSNP 2002, nr 6, poz. 140), z dnia 15 marca 2001 r., I PKN 558/00 (LEX nr 152702), z dnia 12 maja 2005 r., I PK 246/04 (OSNP 2006, nr 1–2, poz. 11) wskazano, że spór dotyczący wysokości czy w ogóle przysługiwania uposażenia w stanie spoczynku sędziego podlega rozpoznaniu na drodze sądowej. Spory takie są rozpoznawane przed sądami powszechnymi – sądami pracy. W konsekwencji skoro skarga w sprawie niniejszej dotyczy czynności Prezesa Sądu w przedmiocie uposażenia sędziego w stanie spoczynku, to jest w istocie skargą na czynność w przedmiocie roszczenia o uposażenie ze stosunku służbowego sędziego, a więc nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Z tego samego powodu nie może zostać również rozpoznane żądanie zawarte w punkcie 2 skargi – o zabezpieczenie roszczenia w przedmiocie uposażenia. Roszczenie to bowiem, jako związane funkcjonalnie z żądaniem przeprowadzenia kontroli czynności Prezesa, również nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.