II SA/Bk 1170/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 października 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego We wniosku z dnia [...] października 2017 r. K. Z. wystąpiła z prośbą o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wniosek uzasadniła dramatycznym spadkiem opłacalności produkcji rolniczej. Wyjaśniła, że posiada dom w stanie surowym o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 13,18 ha fizycznych. W rubryce dotyczącym dochodu wskazała, że otrzymuje dopłaty unijne w wysokości 19 000 zł, zaś ze sprzedaży produktów rolnych otrzymuje dochód w wysokości około 3 000 zł. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Do rocznych wydatków zaliczyła: składkę KRUS – 1.644 zł, zakup paliwa – 8.500 zł, wydatki związane z bieżącym utrzymaniem – 4.000 zł, wydatki związane z produkcją rolniczą (zakup nawozów i środków ochrony roślin i.t.p.) – 7.500 zł (k. 331-332). Postanowieniem z dnia 18 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wyjaśnił, że treść złożonego przez K. Z. w dniu 9 października 2017 r. wniosku PPF zasadniczo nie różni się od treści wniosku złożonego wcześniej, na podstawie którego odmówiono jej w dniu 30 maja 2017 r. przyznania prawa pomocy (k. 300), a NSA oddalił zażalenie od postanowienia tutejszego sądu (postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie II OZ 819/17, k. 315). Zdaniem referendarza sądowego, posiadanie przez skarżącą stałego źródła dochodu oraz majątku pozwala na uznanie, że jest ona w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, że nie wykazała, aby posiadała jakiekolwiek zadłużenie z tytułu bieżących płatności, a wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła K. Z., która podkreśliła, że spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania prawa pomocy. Wyjaśniła, że jej dochody pozostają od wielu lat na dramatycznie niskim poziomie, a fakt że wskazuje ona odnośnie dochodów i wydatków takie same wartości obrazuje niezmienność jej trudnej sytuacji finansowej. Podkreśliła, że nie powinien sądowi umknąć fakt istnienia w przeszłości groźby egzekucji komorniczej z jej majątku, która zagrażała ciągłości prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz jej bytowi. Celem uzyskania środków finansowych zaciągnęła pożyczkę u rodziny. Powtórzyła twierdzenie o dramatycznym spadku opłacalności produkcji rolniczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek o prawo pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Przede wszystkim wskazać trzeba, identycznie jak w uzasadnieniu poprzedniego postanowienia tutejszego sądu z dnia 30 maja 2017 r., że z uwagi na wszczęcie niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (skarga została złożona w grudniu 2014 r.) oraz z uwagi na treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015 r., poz. 658) – w postępowaniu o prawo pomocy zastosowanie mają w niniejszym przypadku przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. – sprzed zmiany tj. według brzmienia obowiązującego przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. (sprzed zmiany) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Stosownie do treści art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. (przepisy te nie były zmieniane powyższą nowelizacją) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sprawie niniejszej skarżąca, podobnie jak w poprzednich wnioskach, złożyła kolejną prośbę o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast obecnie dodatkowo wniosła o ustanowienie radcy prawnego. Zauważyć należy, że obecnie jedynym kosztem sądowym podlegającym opłaceniu jest wpis od zażalenia w kwocie 100 zł (k. 323). Mając powyższe na uwadze oraz analizując sytuację dochodową i majątkową skarżącej, którą przedstawiła w złożonym wniosku o prawo pomocy (k. 331-332), należy stwierdzić, że nie wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem sądu, przedłożona treść wniosku po raz kolejny, podobnie jak i przy poprzednim wniosku (rozpoznanym odmownie, które to rozstrzygnięcie zaakceptował NSA postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie II OZ 819/17) wskazuje na osiąganie przez skarżącą dochodów oraz dokonywanie wydatków, przy czym skarżąca nie wykazała istnienia dodatkowego, udokumentowanego zadłużenia. Jak wynika z formularza PPF złożonego w dniu 9 października 2017 r., skarżąca otrzymuje dopłaty roczne w wysokości 19 000 zł oraz uzyskuje dochody z tytułu sprzedaży produktów rolnych w wysokości 3 000 zł. W stosunku rocznym, po przeliczeniu, oznacza to uzyskiwanie miesięcznego dochodu w wysokości około 1 750 zł. Nadto, skarżąca posiada majątek w postaci domu (100 m2) oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 13, 18 ha. Nie wykazała jakiegokolwiek zadłużenia. Podobnie zatem jak w uzasadnieniu postanowienia z dnia 30 maja 2017 r. należy wskazać, że zsumowanie wydatków wymienionych przez skarżącą oraz przeliczenie ich w stosunku rocznym zamyka się kwotą około 1 800 zł miesięcznie. Oznacza to, że dochody bilansują wydatki, bez konieczności dodatkowego zadłużenia. W takiej sytuacji, zdaniem sądu, nie jest uprawnione twierdzenie, że kwota 100 zł wpisu sądowego byłaby nadmiernym uszczerbkiem dla rodziny skarżącej i uniemożliwiłaby jej utrzymanie. Jest to kwota niewielka, możliwa do wygospodarowania i nie stanowiłaby nadmiernego obciążenia budżetu domowego skarżącej. Dodać też należy, odnośnie stanowiska ze sprzeciwu, że wskazywanie przez skarżącą tych samych wartości pieniężnych dochodów i wydatków jak w poprzednim postępowaniu wpadkowym o prawo pomocy, co prawda – jak ona sama twierdzi – nie wskazuje na poprawę jej sytuacji, ale i – co należy podkreślić – nie wskazuje na jej pogorszenie. Tym samym uznać należy, że poprzednia ocena wniosku PPF skarżącej, zaakceptowana przez NSA, nadal jest aktualna. A zatem powtórzyć należy, że nie odzwierciedlają oświadczenia skarżącej dramatycznego spadku opłacalności produkcji rolnej w jej przypadku. Także fakt zadłużenia u rodziny nie został przez nią udokumentowany i nie jest sądowi wiadome, czy skarżąca nadal to zadłużenie spłaca, czy występują w tej spłacie zaległości, jakiej wielkości jest (było) to zadłużenie i czy jest to nadal sytuacja aktualna, czy została przez skarżącą w jakiś sposób rozwiązana (spłata zadłużenia, darowanie itp.). Nadto, skarżąca nie wskazała, że wydatkowała wszystkie środki z dopłat. Świadczy to o przedstawieniu sądowi niepełnej sytuacji majątkowej. Także aktualna pozostaje więc ocena sformułowana przez NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 27 lipca 2017 r., że "kwota kosztów sądowych, do których uiszczenia skarżąca jest zobowiązana, jest w odniesieniu do jej realnych możliwości finansowych niewielka, co decyduje o braku spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy". Zdaniem sądu, przedłożone przez skarżącą oświadczenie co do jej stanu majątkowego (zawarte w formularzu PPF) nie pozwala przyjąć, że zaszły okoliczności nowe uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając to na uwadze na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.