II SA/Bk 119/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ireneusz Henryk Darmochwał (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 05 czerwca 2009 r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od wpisu sądowego oraz oddaleniu wniosku w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2009 r. znak [...] w przedmiocie udzielenia koncesji na wydobywanie kruszywa p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.- T. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazała, że jest osobą schorowaną, nie posiada uprawnienia do emerytury ani renty. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i działalność rolniczą (chów drobiu), z której uzyskała w 2008 r. roczny dochód w wysokości 1548,80 zł, zaś miesięcznie 129 zł miesięcznie. W 2009 r. zwiększyła produkcję drobiu z 12.000 sztuk do 14.000 sztuk i zadeklarowała dochód roczny, szacunkowy - 1.680 zł. Wskazała na wzrost kosztów produkcji i postępującą nierentowność przedmiotowej działalności. W skład majątku skarżącej wchodzą: dom o powierzchni 80 m², budynki gospodarskie oraz nieruchomość rolna o powierzchni 11,88 ha (6,65 ha przeliczeniowego). Wnioskodawczyni ma zaciągnięty kredyt obrotowy na kwotę 20.000 zł – do kwietnia 2010 r. Nie posiada oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o złożenie wniosku na urzędowym formularzu i sprecyzowanie opisu sytuacji materialnej skarżąca podała, że jej comiesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem to kwota rzędu 300 – 400 zł (prąd, woda, telefon). Żywność kupują jej pełnoletnie i samodzielne dzieci. Hodowlę drobiu prowadzi tylko w sezonie letnim. Z ruchomości posiada ciągnik rolniczy - rok produkcji 1975 i inne, również eksploatowane, maszyny rolnicze. W okresie grudzień 2008 r. - styczeń 2009 r. otrzymała dopłaty z Unii Europejskiej do prowadzonej produkcji rolnej w wysokości 8.300 zł Skarżąca podała, że na 11,89 ha obsiewa jedynie 7 ha, pozostała część to łąki i nieużytki. Do akt sprawy dołączyła: deklarację do wymiaru zaliczek podatku dochodowego od dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej za 2008 r., decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] stycznia 2009 r. umarzającą postępowanie podatkowe w sprawie zaliczek na podatek dochodowy z uwagi na uzyskanie dochodu niższego niż kwota powodująca obowiązek zapłaty podatku, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 z deklarowanym dochodem 1.548, 80 zł, kserokopię dowodu rejestracyjnego ciągnika rolniczego, dokumentację medyczną, decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości na rok 2009 w kwocie 739 zł, umowę kredytu na kwotę 20.000 zł na okres od 29 kwietnia 2009 r. do 29 kwietnia 2010 r., zawiadomienie z dnia 25 sierpnia 2008 r. skierowane do Urzędu Skarbowego w S. o zawieszeniu prowadzenia działalności w postaci działu specjalnego produkcji rolnej. W dniu 29 kwietnia 2009 r. skarżąca opłaciła wymagany wpis sądowy w kwocie 1.000 zł (k. 49). Postanowieniem z dnia 05 czerwca 2009 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od wpisu sądowego i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Wskazał na bezprzedmiotowość prowadzenia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu w sytuacji jego uiszczenia. Odnośnie prawa pomocy w pozostałym zakresie referendarz podniósł konieczność wykazania trudnej sytuacji materialnej przez stronę wnioskującą. Wskazał na zwiększenie hodowli i związany z tym wzrost dochodu z 1548 zł do 1.680 zł, co przy analizie pozostałych przedstawionych dokumentów i oświadczeń budzi uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń o trudnej sytuacji skarżącej. Podniósł brak możliwości określenia wysokości rzeczywistego dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z tytułu prowadzenia chowu drobiu, a deklarowanie jedynie dochodu szacunkowego, który w jej sytuacji nie jest miarodajny z uwagi na ponoszone wydatki, w tym konieczność spłacania kredytu i brak informacji o zadłużeniu z tego tytułu. Ocenił, że T. K. w złożonym oświadczeniu przedstawiła jedynie okoliczności mogące świadczyć o jej złej sytuacji finansowej, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje ona nieujawnionymi środkami, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i pozostałych kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła skarżąca podnosząc, że wskazanie wszystkich wydatków jest zbyt utrudnione z uwagi na ich ilość. Podała, że nie załączyła faktur z ostatnich trzech miesięcy prowadzenia działalności, gdyż jest ona zawieszona. Wskazała miesięczne wydatki konieczne w kwocie około 300 – 400 zł - pokrywające bieżące potrzeby typu gaz, prąd, telefon. Nie przedstawiła rachunków na zakup lekarstw, gdyż ich nie gromadzi, zaś żywność kupuje sporadycznie, bowiem w większości uzyskuje ją we własnym zakresie z gospodarstwa. Wydatki pokrywa w części także z dopłat unijnych. Podniosła, że nie jest w stanie wskazać szczegółowo wydatków związanych z produkcją rolną, gdyż mają one charakter sezonowy. Wskazała przykładowo koszty wynajmu i zakupu następujących urządzeń i materiałów rolniczych: kombajn – 2.000 zł, nawozy 1.300 zł, prasa – 500 zł, paliwo – 1.500 zł. Oświadczyła, że użytkowane pole obsiewa zbożem, którego zbiera około 2 tony z hektara, w tym ostatnio zebrała łącznie tylko 3 tony. Według jej oświadczenia w 2008 r. płacono 350-500 zł za tonę. Podniosła, że wpis uiściła z dopłat unijnych, zaś zrekompensowała sobie tę sumę z kwoty uzyskanej ze sprzedaży tucznika (faktura na kwotę 833, 41 zł, k. 60). Nie jest w stanie udokumentować wszystkich dochodów, takich jak sprzedaż jajek, worka ziemniaków. Wskazała, że zamierza prowadzić gospodarstwo jeszcze cztery lata, a następnie starać się o rentę strukturalną. Przedstawiła faktury dokumentujące wydatki. W odpowiedzi na wezwanie sądu o sprecyzowanie m.in. źródeł dochodu, przedstawienie zaświadczenia o stanie zadłużenia – skarżąca złożyła kserokopię zawiadomienia skierowanego do Urzędu Skarbowego o wznowieniu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej, przedstawiła ponownie kserokopię decyzji o wyliczeniu szacunkowego dochodu za rok 2009 na kwotę 1.680 zł, kserokopię faktur zakupu nawozów – na kwotę 1.342 zł i 275 zł, informację o zmianach w stanie posiadanej trzody chlewnej, opłacone za lipiec i sierpień rachunki za energię na kwoty obydwa 108, 84 zł oraz wpłatę na KRUS w wysokości 115 zł. Podała również skarżąca, że zaciągnięty kredyt wykorzystała już w całości na zakup paszy i dokona jego spłaty jesienią, gdy uzyska dochód z prowadzonej obecnie działalności. Oświadczyła, że wynajęła kombajn za 1.600 zł oraz posiada niewielkie dochody ze sprzedaży tuczników i korzysta z dopłat unijnych, co wystarczy jej na niewielkie opłaty na okres kilku miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność. Wyjątki, a więc sytuacje, gdy dokonanie czynności w postępowaniu sądowym jest nieodpłatne wynikają z konkretnych przepisów ustawy (art. 239 p.p.s.a.) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom w bardzo trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania i zgłaszania wszelkich zmian, jakie w tym przedmiocie mogą nastąpić. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącej – w oparciu o dane znajdujące się w aktach sprawy - wykazała, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe, które powstaną w niniejszej sprawie. Wyjaśnić jednak należy, że na chwilę obecną jedynym wydatkiem obciążającym skarżącą był uiszczony przez nią wpis sądowy w kwocie 1.000 zł (k. 49), zaś wydatki w przyszłości mogą powstać w wypadku wniesienia środków zaskarżenia. Przede wszystkim skarżąca, jak sama wskazała, mimo braku prawa do renty lub emerytury, uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w postaci prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej (chów kurcząt). Znamienne jest, że mimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej i pogarszającej się rentowności tej działalności – skarżąca decyduje się co roku na jej wznawianie. Jak wynika z akt – w 2009 r. zwiększyła hodowlę (k. 27), co nie pozostaje bez wpływu na ocenę jej sytuacji materialnej. Obecnie prowadzona działalność została wznowiona w maju 2009 r. (k. 100). Dalej podnieść trzeba, że skarżąca zadeklarowała jako dochód z w/w działalności - dochód roczny szacunkowy w wysokości 1.548,80 zł za rok 2008 i 1.680 zł za rok 2009 r. Podniosła też, że na przełomie grudnia 2008 – stycznia 2009 otrzymała dopłaty unijne w wysokości 8.300 zł, nadto utrzymuje się ze sprzedaży zebranych plonów (zboża, ziemniaków), hodowli tuczników (obecnie posiada około 10 sztuk) oraz korzysta z pomocy własnych, samodzielnych dzieci. Tak scharakteryzowana sytuacja majątkowa nie pozwala ocenić, że skarżąca jest osobą znajdującą się w tak trudnej sytuacji finansowej, iż jakiekolwiek wydatki na zaspokojenie potrzeb innych niż bytowe (np. kosztów zainicjowanej sprawy sądowej) stanowią dla niej znaczny uszczerbek majątkowy. Niewątpliwie prowadzenie działalności gospodarczej jest związane ze znacznymi kosztami, jednak jak wynika z akt, skarżąca nie deklaruje z tego tytułu żadnych zaległości, finansowanie poszczególnych wydatków i obciążeń odbywa się płynnie i na bieżąco (vide faktury), a również opłaty eksploatacyjne (bytowe) takie jak energia, telefon, KRUS - w/w reguluje terminowo. Nadto jest w stanie opłacić wynajem maszyn rolniczych i sfinansować zakup paszy dla zwierząt (podała, że ostatnio opłaciła wynajem kombajna – 1.600 zł. Skarżąca podniosła ciążący na niej kredyt obrotowy w wysokości 20.000 zł, jednak nie wykazała, że nie jest w stanie go spłacić, a zadeklarowała, że należność ta zostanie uregulowana jednorazowo jesienią. Uprawnia to do wniosku, że w/w przewiduje określone, niemałe - biorąc pod uwagę kwotę kredytu - wpływy do budżetu domowego. Istotna w ocenie sytuacji skarżącej jest również okoliczność opłacenia przez nią wpisu w wysokości 1.000 zł. W obecnym stanie sprawy (oczekującej na skierowanie na rozprawę) jest to jedyny wydatek stanowiący koszt zainicjowanego postępowania przed sądem. Przy deklarowanej trudnej sytuacji finansowej uiszczenie przez skarżącą powyższej kwoty świadczy o istnieniu po jej stronie pewnych możliwości finansowych. Tym bardziej, że jak sama oświadczyła, była w stanie zrekompensować sobie ten wydatek, o wcale niemałej wysokości, z innych źródeł (sprzedaż trzody chlewnej). Mając na uwadze, że prawo pomocy co do zasady jest wyjątkiem od odpłatności postępowania sądowego i przysługuje stronom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji bytowej, a więc takim, które nie są w stanie nic ująć ze swego budżetu domowego bez dokonania uszczerbku w majątku – uiszczenie kwoty 1.000 zł, a następnie jej uzupełnienie świadczy o tym, że skarżąca w takiej trudnej sytuacji się nie znajduje. Niewątpliwie z przedstawionych przez skarżącą kserokopii dokumentów (faktur, rachunków) wynika, że ponosi ona znaczne wydatki. Istotny jest jednak fakt, że jest w stanie je pokryć bez konieczności zaciągania pożyczek czy kredytów innych niż wspomniany kredyt obrotowy na kwotę 20.000 zł, który zamierza w niedługim czasie w całości spłacić. O takich innych kredytach i pożyczkach skarżąca bowiem nie wspomniała. Sąd zwrócił również uwagę na te oświadczenia, z których wynika, że znacznym wsparciem dla działalności skarżącej są dopłaty unijne i z uzyskanych w ten sposób środków pokrywa część wydatków, bowiem pozostałe dochody, jak wskazuje, są bardzo niskie. Ocenić jednak należy, że obroty, które udokumentowała, w tym poniesione wydatki przekraczają nie tylko zadeklarowaną kwotę dopłat, ale również zadeklarowany miesięczny przychód za rok 2008 w wysokości około 129 zł i za rok 2009 – 140 zł. Świadczy to o uzyskiwaniu wyższych niż wskazane dochodów, z pewnością przekraczających miesięcznie sumy wyżej wymienione. Tym bardziej, że szacując ten miesięczny dochód nie uwzględniono wpływów ze sprzedaży trzody chlewnej, czy zboża, które choć niesystematyczne – zasilają budżet domowy. Nie wynika również z akt, by niesystematyczność tych dochodów stanowiła dla skarżącej przeszkodę w płynnym finansowaniu prowadzonej działalności i pokrywaniu zapotrzebowania związanego z codziennym funkcjonowaniem. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji finansowej strony jest również fakt wielorodzajowości posiadanych źródeł dochodu i możliwości sfinansowania wynikających z tego potrzeb. Powyższe świadczy o zaradności skarżącej i umiejętności zdobycia środków utrzymania. Nadto skarżąca nie posiada nikogo na utrzymaniu oraz prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jak również ma możliwość otrzymania pomocy od samodzielnych dzieci, co także nie jest bez znaczenia. W tej sytuacji należało stwierdzić istniejącą po stronie skarżącej możliwość partycypowania w kosztach sądowych, tym bardziej, że na chwilę obecną, poza opłaconym wpisem, takie koszty dodatkowo nie powstały. Marginalnie tylko podnieść trzeba, że niniejsza odmowa przyznania prawa pomocy nie stoi na przeszkodzie zwrotowi uiszczonego wpisu w orzeczeniu kończącym postępowanie przed sądem – pod tym jednakże warunkiem, że sąd skargę uwzględni. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.-