II SA/Bk 1195/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.),, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 marca 2015 r. sprawy ze skargi U. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. Prezydent Miasta B., działając z urzędu, decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] stwierdził wysokość nienależnie pobranego świadczenia wypłaconego U. A. z funduszu alimentacyjnego, przyznanego osobie uprawnionej K. K. za okres od 1 czerwca 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r., w łącznej kwocie 1200 zł oraz orzekł o jego zwrocie łącznie z ustawowymi odsetkami. Powyższe rozstrzygnięcie uzasadniono tym, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, matka dziecka otrzymała alimenty w miesiącach VI, VII i VIII 2014 r., niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Oznacza to, że stosownie do przepisów art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest to okoliczność uzasadniająca stwierdzenie nienależnie pobranego świadczenia. Od decyzji tej pełnomocnik strony złożył odwołanie, podnosząc że organ I instancji pominął wyjaśnienia zawarte w jego piśmie z dnia 18 września 2014 r. Podniósł, że organ błędnie interpretuje i stosuje obowiązujące przepisy i nie wyjaśnia jakie dokumenty i dlaczego usunął ze zgromadzonych akt sprawy. W tych okolicznościach nie widzi podstaw do stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik D. K. spłacił jedynie częściowo zaległe alimenty, wysyłając przekazem pocztowym po 400 zł w czerwcu, lipcu i sierpniu 2014 r. Natomiast organ nie wyjaśnił tej okoliczności i pominął w uzasadnieniu decyzji. Istotnym jest nie data zapłaty zaległych alimentów, lecz okres za jaki alimenty zostały wypłacone. W orzecznictwie sądów administracyjnych obowiązuje utrwalony pogląd, że jednoczesność, o której stanowi art. 2 pkt 7 lit. d) ww. ustawy, czyli zbieg świadczeń zachodzi wówczas, gdy osoba uprawniona otrzyma równocześnie obydwa świadczenia i za ten sam okres. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego i w tym przedmiocie umorzyło postępowanie organu I instancji, w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że niniejsza sprawa dotyczy kwestii świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną K. K., więc przedmiotem analizy są dowody dotyczące tylko tej osoby. Natomiast materiał dowody zgromadzony przez organ I instancji w sprawach dotyczących pozostałych dzieci A. A. córki N. i syna W., nie ma żadnego związku ze sprawą świadczenia realizowanego z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. K. W tej sytuacji występujący w sprawie pełnomocnik miał prawo do zapoznania się z aktami sprawy dotyczącymi tylko tego dziecka w stosunku do którego dłużnikiem alimentacyjnym jest D. K. i organ I instancji zrealizował obowiązek wynikający z art. 10 Kpa. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B., z dnia [...] października 2013 r. wynika że przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu D. K. toczy się postępowanie egzekucyjne od dnia 13 listopada 2012 r. w sprawie o świadczenia alimentacyjne w kwocie 400 zł na rzecz alimentowanego dziecka K. K. Tytułem wykonawczym do prowadzenia egzekucji jest protokół ugody Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] listopada 2010 r. sygn. akt [...] zaopatrzony w klauzulę wykonalności z dnia [...] grudnia 2010 r. Z kolei z zaświadczenia z dnia [...] lutego 2014 r. wynika, że egzekucja alimentów okazała się bezskuteczna, w zaświadczeniu jest także informacja o wysokości należności wierzycielowi alimentacyjnemu - 6.501,12 zł. Decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. w dniu [...] marca 2014 r. (znak: [...]) przyznano przedstawicielce ustawowej U. A. (matka dziecka K. K.) świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 400,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2014 r. do 30 września 2014 r. Decyzja ta zawiera pouczenie: w punkcie 1 o konieczności zawiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego i w punkcie 2 pouczenie w jakich sytuacjach dochodzi do nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a osoba która pobrała takie świadczenie jest zobowiązana do zwrotu, wraz z ustawowymi odsetkami. U. A. w dniu [...] sierpnia 2014 r. przekazała do MOPR w B., na wezwanie z dnia [...] sierpnia 2014 r., oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, że w czerwcu, lipcu i sierpniu 2014 r. otrzymała od D. K. przekazy pocztowe tytułem alimentów na syna po 400 zł miesięcznie. Organ I instancji mając powyższe oświadczenie na uwadze w dniu [...] sierpnia 2014 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W ocenie organu odwoławczego z powyższego jednoznacznie wynika, że w okresie na który ustalono osobie uprawnionej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przedstawicielka ustawowa dziecka otrzymała od dłużnika alimentacyjnego alimenty w czerwcu, lipcu i sierpniu 2014 r. Z treści art. 2 pkt 7 lit. d) w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wynika, że w sytuacji gdy osoba uprawniona (w niniejszym przypadku reprezentowana przez matkę), w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, otrzymała alimenty zaległe lub bieżące, niezgodnie z kolejnością wyznaczoną art. 28 ust. 1 ustawy, co ma miejsce w tej sprawie, to wpłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego do wysokości otrzymanych alimentów są nienależnie pobranymi świadczeniami. U. A., po odebraniu od dłużnika alimentów, powinna była je przekazać na należności z tytułu wypłacanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego K. K. W tej sytuacji nie może być przyjęta argumentacja pełnomocnika strony, że zachodziła konieczność wyjaśnienia okoliczności przekazania przez dłużnika alimentacyjnego alimentów matce dziecka, a mianowicie że była to częściowa zapłata zaległych alimentów i że istotną kwestią jest za jaki okres alimenty zostały uiszczone. Pogląd wyrażony w wyrokach sądów administracyjnych, wskazanych w odwołaniu, został wypracowany na tle przepisu art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy w brzmieniu "wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona okresie ich pobierania otrzymała alimenty", obowiązującym do 31 grudnia 2011 r. Przepis art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy został zmieniony przez art. 2 pkt 2 lit. b tiret pierwsze ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. 2011 r, nr 205, poz. 1212) zmieniającej ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z dniem 1 stycznia 2012 r. Biorąc powyższe po uwagę, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako prawidłowo wydaną. Natomiast za pozbawioną podstaw Kolegium uznało tę część zaskarżonej decyzji, która rozstrzyga kwestię zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wskazano, że zakresem sprawy o ustalenie nienależnie pobranego świadczenia nie można obejmować kwestii zwrotu tych świadczeń jako nienależnych. Dopiero po ostatecznej decyzji uznającej dane świadczenie za nienależnie pobrane możliwe jest orzekanie, w odrębnym postępowaniu, w przedmiocie jego zwrotu, wraz z ustawowymi odsetkami, przez osobę, która je pobrała. W sytuacji, gdy w niniejszym przypadku, doszło do wydania orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z ustawowymi odsetkami, na etapie postępowania o ustalenie nienależnie pobranego świadczenia, należało w tej części uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć w tym przedmiocie postępowanie jako bezprzedmiotowe. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył pełnomocnik U. A. i wniósł o uchylenie decyzji obu instancji jako niezgodnych z prawem i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, że nie miał możliwości zapoznania się z aktami dotyczącymi sprawy, z których pracownica MOPR wyjęła akta dłużnika i jego syna, pozostawiając akta pozostałych dzieci, nie mających związku ze sprawą, czym naruszono art. 10 i 81 Kpa, skutecznie ograniczając mu właściwą analizę faktów w tej sprawie. Kolegium błędnie zinterpretowało zarzut nieokazania wszystkich dokumentów w sprawie. Wskazał na różnorodność okresów, których dotyczyły otrzymane bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego alimenty, z otrzymanym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego. Podniósł, że córka potraktowała wpłatę od dłużnika jako częściową spłatę zaległych alimentów. Organy obu instancji nie wykazały, że świadczenie zostało przyjęte w złej wierze ze świadomością nienależności. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że przyjęte od dłużnika świadczenie należy się, ponieważ wynika z wyroku sądowego, dotyczy okresu za który córka nie otrzymała alimentów bezpośrednio od dłużnika i otrzymane alimenty nie były następstwem egzekucji komorniczej. Kolejność, na jaką powołują się organy, nie wiąże matki dziecka, bowiem uzyskane alimenty nie dotyczyły okresu za który otrzymała świadczenie z funduszu alimentacyjnego i nie były wynikiem egzekucji. Pełnomocnik nie zgodził się z poglądem organów obu instancji, iż otrzymane bezpośrednio od dłużnika alimenty w czerwcu, sierpniu i wrześniu 2014r., po 400 zł miesięcznie, z pominięciem funduszu czy komornika, stanowią świadczenie nienależnie. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest uznanie za nienależnie pobrane, świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych skarżącej na rzecz jej syna K. K. za okres od 1 czerwca 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r., w łącznej kwocie 1200 zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), przywoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Sytuacje, w których dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia określa art. 2 pkt 7 ustawy. W świetle tego unormowania nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone m.in. w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów (lit. d). Przepis art. 28 ust. 1 ustawy stanowi natomiast, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia (...). W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje to, że toczy się postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu D. K. w sprawie o świadczenia alimentacyjne w kwocie 400 zł miesięcznie na rzecz alimentowanego dziecka K. K. Egzekucja jest bezskuteczna. Skarżąca, w okresie od 1 lutego 2014 r. do 30 września 2014 r. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B., była uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna i świadczenia te pobierała. Bezspornym jest również, że skarżąca otrzymała od ojca dziecka alimenty na syna po 400 zł w VI, VII i VIII 2014 r. Okoliczności te nie są kwestionowane przez pełnomocnika skarżącej. Natomiast jego zdaniem matka dziecka mogła dokonać swobodnego wyboru i zaliczyć przyjęte od ojca dziecka świadczenie alimentacyjne na poczet zaległych alimentów. Stąd nie można mówić o tym, że przyjęte od dłużnika alimentacyjnego świadczenie było świadczeniem nienależnym. Stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie. Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona nie może otrzymywać jakichkolwiek kwot tytułem alimentów od organu egzekucyjnego ani od dłużnika alimentacyjnego, do czasu całkowitego uregulowania przez dłużnika należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie ulega natomiast wątpliwości, że skarżąca pobrała w VI, VII i VIII 2014 r alimenty bezpośrednio od ojca dziecka. Skarżąca nie poinformowała organu o pobraniu tych świadczeń, do czego była zobowiązana i o czym była pouczona zarówno we wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również z wydanej w tym przedmiocie decyzji. Uczyniła to dopiero na wezwanie organu. Stąd należy uznać, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego. Legalności kwestionowanej decyzji nie podważa zarzut naruszenia art. 10 i art. 81 Kpa. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik w dniu 15 września 2014 r. złożył oświadczenie, iż zapoznał się z okazanym materiałem w sprawie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. Okazano mu część materiału dowodowego, który jak stwierdziła pracownica dotyczy sprawy i może być okazany, pozostałe akta zostały wyjęte w jego obecności i nie zostały mu przedstawione. Pełnomocnik nie kwestionował okazanego mu materiału dowodowego. Jedynie oświadczył, że w późniejszym terminie odniesienie się do materiału z którym się zapoznał. W piśmie z dnia 18 września 2014 r. podniósł m.in., że miał do wglądu akta spraw dzieci córki, nie będące dziećmi dłużnika D. K. Zdaniem Sądu treść odwołania jak i skargi świadczą o tym, że pełnomocnik zna stan faktyczny sprawy dotyczącej dziecka K. K. A to z kolei dowodzi temu, że umożliwiono mu zapoznanie się z aktami sprawy dotyczącymi właśnie tego dziecka a nie jak wywodzi z aktami dotyczącymi pozostałych dzieci. Przy czym zaznaczyć należy, że sprawy dotyczące pozostałych dzieci nie mają związku ze sprawą niniejszą stąd nie można mówić o naruszeniu art. 10 Kpa poprzez umożliwienie pełnomocnikowi zapoznanie się tylko z aktami dotyczącymi K. K. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).