II SA/Bk 120/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA E. Trykoszko, Sędzia NSA S. Prutis (spr.), Asesor WSA W. Stachurski, Protokolant A. Bazydło, po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2004 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.- Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) – po rozpatrzeniu odwołania p. S. W. zam. A. [...] od decyzji Starosty B. z dnia [...] listopada 2003r. nr [...], orzekającej o umorzeniu postępowania o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, położonej we wsi A., oznaczonej aktualnie nr geod, [...], będącej w użytkowaniu wieczystym Cukrowni "[...]" S.A., Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan sprawy: Organ I instancji umorzył postępowanie o zwrot części nieruchomości położonej we wsi A. gm. B. P., oznaczonej obecnie numerem geod. [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej w wieczystym użytkowaniu Cukrowni "[...]" S.A. w Ł. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono m.in., że wywłaszczenia nieruchomości położonej we wsi A. gm. B. P. dokonano w 1974r. z przeznaczeniem pod składowanie buraków cukrowych. Decyzją wydaną z upoważnienia Wojewody P. nr [...] z dnia [...] czerwca 1992r. stwierdzono nabycie z mocy prawa przez Przedsiębiorstwo Państwowe Cukrowania [...]" w Ł. prawa użytkowania wieczystego do gruntu oznaczonego numerem [...] o powierzchni 2,10 ha, położonego we wsi A. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że prawo użytkowania wieczystego do w/w działki zostało ujawnione w księdze wieczystej Nr [...]. Okoliczności te stanowią negatywną przesłankę do zwrotu nieruchomości, wpis do księgi wieczystej przesądził o nabyciu prawa użytkowania wieczystego. Stosownie do przytoczonego art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje. Od decyzji powyższej p. S. W. złożył odwołanie, zarzucając jej obrazę przepisów art. 7, art. 8, art. 77 oraz art. 105 kpa i na tej podstawie wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Starostę B. Rozpoznając odwołanie Wojewoda P. zważył, co następuje: Wbrew zarzutom odwołania organ I instancji słusznie umorzył postępowanie w sprawie niniejszej. Żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uregulowane w art. 136 ust. 3 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. (j.t. Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) powoduje wszczęcie postępowania administracyjnego, gdyż w myśl powyższych przepisów, orzekanie w tych sprawach następuje w trybie administracyjnym. W przepisie art. 229 tej ustawy roszczenie o zwrot nieruchomości zostało wyłączone, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Użytym przez ustawodawcę pojęciom należy nadać taką treść, że roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 i 3 kpa), a jeżeli organ – mimo tej przeszkody wszczął postępowanie, podlega ono umorzeniu, jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego, jak również z punktu widzenia wymagań prawa nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, która wprawdzie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Powyższa wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika też z literatury przedmiotu i licznego orzecznictwa NSA – patrz wyrok SA/Bł 1098/99, ISA 1539/99 – LEX Nr 75555, ISA 675/00 – LEX nr 77632). W niniejszej sprawie ustanowienie na rzecz Cukrowni "[...]" S.A. w Ł. prawa użytkowania wieczystego do działki, z której wywłaszczono poprzednika prawnego odwołującego i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej w 1992r., tj. przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (1 stycznia 1998r.) wyłącza możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot nieruchomości. Postępowanie w sprawie jest faktycznie bezprzedmiotowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pan S. W. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając ponownie, tak jak w odwołaniu, naruszenie przepisów procedury administracyjnej, tj.: a) art. 7, art. 8 i art. 77 w związku z art. 140 kpa, polegające na zaniechaniu wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, co jest powtórzeniem błędu popełnionego przez Starostę B., b) art. 105 kpa, polegające na przyjęciu, że postępowanie prowadzone przez Starostę B. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, co również jest powtórzeniem błędu popełnionego przez organ administracyjny I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił, co następuje: Wbrew twierdzeniu Wojewody, w przedmiotowej sprawie toczyło się postępowanie administracyjne. Najlepszym zaś tego dowodem jest właśnie decyzja Starosty wydana w oparciu o art. 105 kpa. Dlatego też organ I instancji winien był w trakcie załatwiania sprawy stosować się do wszystkich wymogów procedury administracyjnej. Skoro jednak tego nie uczynił, powinność taka ciążyła na organie odwoławczym. On to bowiem – stosownie do art. 140 kpa – powinien albo sam poprawić błędy proceduralne popełnione przez Starostę, albo też zwrócić sprawę do ponownego rozpoznania w I instancji. Tymczasem Wojewoda nie skorygował zaniedbań Starosty w zakresie ustalenia stanu faktycznego i nie poczynił w tym przedmiocie żadnych własnych ustaleń, czym również naruszył art. 7, art. 8 i art. 77 kpa. W sprawie koniecznym było bowiem sprawdzenie, w jakim stanie znajduje się sporna nieruchomość, co w efekcie doprowadziłoby niewątpliwie do ustalenia, iż przedmiot wywłaszczenia nie jest obecnie podmiotowi, na rzecz którego tegoż wywłaszczenia dokonano, do niczego potrzebny. Nieruchomość powinna zatem zostać zwrócona spadkobiercom po F. W. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Bezzasadny jest przede wszystkim główny zarzut skargi – naruszenia art. art. 7, 8 i 77 kpa – albowiem błędny jest pogląd skarżącego, iż w sprawie koniecznym było sprawdzenie, w jakim stanie znajduje się sporna nieruchomość, w szczególności, że nie jest do niczego potrzebna podmiotowi, na rzecz którego dokonano wywłaszczenia. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże, na mocy art. 229 ustawy, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie omawianej ustawy (tj. przed 1.01.1998r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Skoro zatem roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w ogóle nie przysługuje, na mocy woli ustawodawcy, to badanie przesłanek zwrotu, określonych w art. 137 ustawy, staje się bezprzedmiotowe. Sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem nieruchomość, o zwrot której ubiega się skarżący, jest wprawdzie własnością Skarbu Państwa, lecz ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz Cukrowni "[...]" S.A. w Ł. decyzją Wojewody B. z dnia [...].06.1992r. i prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej postanowieniem Sądu Rejonowego w B. P. z dnia [...].10.1992r., a więc przed 1.01.1998r. W aktach sprawy znajduje się kserokopia odpisu tegoż postanowienia Sądu Rejonowego, orzekającego o założeniu księgi wieczystej nr [...] i wpisaniu tam Cukrowni "[...]" jako wieczystego użytkownika nieruchomości (k. 20), dlatego też Sąd oddalił wniosek dowodowy pełnomocnika skarżącego o dopuszczenie dowodu z akt księgi wieczystej nr [...]. Wobec niedopuszczalności roszczenia z mocy przepisu art. 229 ustawy organy zasadnie umorzyły postępowanie w sprawie albowiem stało się ono bezprzedmiotowe. Decyzja o odmowie zwrotu powinna być wydana, jeżeli roszczenie o zwrot nieruchomości przysługuje, lecz jest bezzasadne ze względu na niespełnienie przesłanek określonych w art. 137 ustawy. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270).