II SA/Bk 121/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 09 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie częściowego zwolnienia z opłat za pobyt w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty W. z dnia [...] listopada 2008 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.- Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] Starosta W. zwolnił częściowo J. B. z opłat za pobyt syna S. L. G. w rodzinie zastępczej, funkcjonującej na terenie Powiatu W., tj. obniżył opłatę do wysokości 80% kwoty przyznanej rodzinie zastępczej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, czyli do kwoty 527,04 zł. za okres od 1 listopada 2008 r. do 31 października 2009 r.; zaś w pkt 2 zobowiązał J. B. do uiszczania miesięcznych wpłat w/w kwoty na konto Starostwa Powiatowego w W. M. Jako podstawę rozstrzygnięcia podano art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej i ust. 3 pkt 3e i g oraz ust. 4 Uchwały Rady Powiatu W. z dnia 29 czerwca 2004 r. w sprawie określania warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia rodziców z opłat za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej. Zgodnie z powyższą regulacją starosta może częściowo zwolnić od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej na wniosek rodzica dziecka lub z urzędu, gdy dochód rodzica przekracza 200% kryterium dochodowego, ale nie przekracza 300% tego kryterium, a także gdy rodzic wykazuje bezradność w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz gdy występują zdarzenia losowe mające wpływ na sytuację materialną i życiową rodziny. W ocenie organu I instancji częściowe zwolnienie J. B. z ponoszenia przedmiotowej opłaty uzasadnione jest tym, iż wykazuje on bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych w prowadzeniu gospodarstwa domowego (ograniczona władza rodzicielska w stosunku do syna S.) oraz to, że żona zainteresowanego jest w ciąży, a jego dochód przekracza 200 % kryterium dochodowego, ale nie przekracza 300% tego kryterium. Z decyzją tą nie zgodził się J. B. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Powołując się na ciężką sytuację rodzinną wniósł o całkowite zwolnienie go z opłat związanych z częściowym pokryciem kosztów utrzymania jego syna w rodzinie zastępczej. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż jakkolwiek sytuacja rodzinna J. B. jest trudna, to nie może mieć ona wpływu na wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Decydującą bowiem z punktu widzenia omawianej sprawy jest to, że dochód rodziny odwołującego się przekracza 200% kryterium dochodowego rodziny ustalonego w oparciu o art. 8 ustawy o pomocy społecznej, mieszcząc się w przedziale od 276% do 300%. W celu całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej dochód w rodzinie odwołującego nie mógłby przekraczać 200% w/w kryterium dochodowego. Powyższa konstatacja wynika z ust. 3 pkt 1 załącznika do uchwały nr XI/108/04 Rady Powiatu Wysokomazowieckiego w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej z dnia 29 czerwca 2004 r. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się J. B. i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Skarżący domagał się całkowitego zwolnienia lub obniżenia opłat za pobyt syna S. L. G. w rodzinie zastępczej do kwoty 65,88 zł (co stanowi 10% kwoty, jaką otrzymuje rodzina zastępcza na częściowe pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem dziecka), ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucił decyzji organu II instancji brak wszechstronnego i szczegółowego przeanalizowania sprawy, zwłaszcza w sytuacji, gdy wywiad środowiskowy i dokumenty w pełni odzwierciedlają jego ciężką sytuację materialną i zdrowotną (niepełnosprawność syna) jego rodziny. Wskazał ponadto na naruszenie art. 79 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w szczególności poprzez odmowę zwolnienia go z opłaty, w szczególności, gdy jego sytuacja rodzinna, zdrowotna, majątkowa i dochodowa potwierdzają, że ustalenie pełnej opłaty będzie obciążeniem i koniecznością wyboru pomiędzy płatnością orzeczonej kwoty, a obligatoryjną rehabilitacją jego drugiego syna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało swoją dotychczasową argumentację i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej w dalszej części p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, a podstawowym kryterium kontroli jest zgodność zaskarżonego aktu z prawem. Badając legalność zaskarżonej decyzji, w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, iż została ona wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym konieczność jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Na wstępie wskazać należy, iż zasadą jest, że rodzice dziecka pozostającego w rodzinie zastępczej są obowiązani ponosić opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Wysokość tej opłaty może być ustalona do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej udzielonej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Wynika to z art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie jednak z postanowieniami ust. 3 i ust. 5 przy ustalaniu wysokości opłaty należnej od rodziców dziecka uwzględnia się ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową, a w przypadku trudnej sytuacji materialnej rodziny starosta może częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty. W świetle przytoczonych zapisów ustawowych decyzja w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej winna być rezultatem analizy wszystkich uwarunkowań i okoliczności faktycznych i prawnych składających się na sytuację rodziców dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Nie może stanowić prostego wyniku wyliczenia matematycznego, gdyż stanowiłaby w ten sposób zaprzeczenie woli ustawodawcy nakazującego uwzględniać "sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową". Przekładając powyższe na realia niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż w rozpoznawanym przypadku organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, przy wydawaniu decyzji ustalającej obowiązek ponoszenia przez J. B. opłaty za pobyt syna S. L. G. w rodzinie zastępczej, okoliczności odnoszących się do sytuacji rodzinnej i zdrowotnej rodziny skarżącego. Organy administracji trafnie wskazały, iż warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej określa rada powiatu w drodze uchwały (art. 79 ust. 6 ustawy). W niniejszej sprawie zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji prawidłowo powołały się na uchwałę nr XI/108/04 Rady Powiatu Wysokomazowieckiego z dnia 29 czerwca 2004 r. w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 78 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. Urz. Woj. Mazowieckiego Nr 88, poz. 2371). Stosownie do ust. 4 załącznika do w/w uchwały rodzice dziecka mogą być częściowo zwolnieni z opłat za pobyt ich dzieci w rodzinie zastępczej, jeżeli ich dochód przekracza 200 % kryterium dochodowego, ale nie przekracza 300% tego kryterium i występuje równocześnie przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w ust. 3 pkt 3 tej uchwały. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji ustaliły, iż dochód rodziny skarżącego mieści się w przedziale od 276% do 300%, a ponadto skarżący spełnia jedną z przesłanek wymienionych w ust.3 pkt 3 załącznika do uchwały, a mianowicie bezradność w sprawach opiekuńczo – wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego. W związku z tym skarżącemu przysługuje do 20% zwolnienia. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy administracji poprzestały na ustaleniach faktycznych w zakresie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej skarżącego i ocenę możliwości częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłaty oparły wyłącznie na wyliczeniach odnoszących się do dochodów rodziny skarżącego w relacji do kryterium dochodowego, nie wzięły jednak pod uwagę tego, że ustawodawca w powołanym wyżej art. 79 ust. 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej nakazał uwzględniać sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową, a w przypadku trudnej sytuacji materialnej rodziny również częściowo zwolnić, a nawet odstąpić od ustalenia opłaty. Tymczasem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, iż sytuacja majątkowa i zdrowotna rodziny J. B. jest bardzo trudna. Skarżący ponosi znaczne wydatki związane z utrzymaniem i rehabilitacją niepełnosprawnego syna J. B., który wymaga m.in. systematycznych zabiegów usprawniających i zakupu sprzętu medycznego. Ponadto nie bez znaczenia jest okoliczność, iż w lutym 2009 r. skarżącemu urodziło się kolejne dziecko, które również pozostaje pod kontrolą poradni rehabilitacyjnej. Niewątpliwie powyższe okoliczności winny być – wbrew twierdzeniom organu II instancji – wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji w przedmiocie ustalania opłaty należnej od rodziców za pobyt ich dziecka w rodzinie zastępczej, czego jednak organy rozpoznające niniejszą sprawę nie uczyniły. Oznacza to, że organy obu instancji prowadziły postępowanie z naruszeniem art. 7 i art. 80 k.p.a. prawa materialnego wskutek niedopełnienia obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie zarówno interes społeczny i słuszny interes strony oraz dokonania jednostronnej oceny materiału dowodowego. Skutkiem tego podjęta w tym postępowaniu decyzja narusza przepisy art. 79 ust. 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej przez ich całkowite pominięcie. Reasumując, powyższe uchybienia powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej jej wydanie decyzji Starosty W. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...]. Organ ponownie rozpoznając sprawę winien – mając na względzie wskazania zawarte w niniejszym orzeczeniu - raz jeszcze ocenić w oparciu o zebrany materiał dowodowy, czy zachodzą przesłanki do zwolnienia J. B. w całości lub części z opłaty za pobyt S. L. G. w rodzinie zastępczej. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 p.p.s.a.