II SA/Bk 132/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi L.M.G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2006r Prezydent Miasta B., działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, po rozpatrzeniu wniosku skarżącej L.M.G. o zwrot nieruchomości położonej w B. przy ul. W. [...], orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie. Organ stwierdził, iż opisana wnioskiem nieruchomość nie była objęta postępowaniem wywłaszczeniowym albowiem jako mienie opuszczone przeszła na własność Skarbu Państwa postanowieniem Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 22 kwietnia 1965r., sygn. I Ns 912/63. W chwili obecnej posesja położona przy ul. W. [...], oznaczona jest w operacie ewidencji gruntów jako działka Nr [...] o powierzchni 0,0679 ha. Decyzją z dnia [...] grudnia 1992r. Wojewoda B. stwierdził nieodpłatne nabycie prawa własności tejże nieruchomości przez Gminę B. w oparciu o art. 18 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Prawo własności Gminy B. do spornej nieruchomości potwierdza wpis w dziale II księgi wieczystej Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B. Odwołanie L.M.G. od powyższej decyzji nie zostało uwzględnione. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] stycznia 2007r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy podkreślił, iż zwrotowi podlegać mogą jedynie nieruchomości wywłaszczone. Wywłaszczenie zaś polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Sporna nieruchomość nie została wywłaszczona decyzją, a wynikający z postanowienia Sądu Powiatowego z 1965r. sposób jej przejęcia przez Skarb Państwa, nie mieści się też w katalogu aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro nieruchomość, której zwrotu żąda odwołująca się, nie została wywłaszczona, ani przejęta w trybie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, postępowanie administracyjne podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. W skardze na tę decyzję wywiedzionej do sądu administracyjnego L.M.G. podtrzymała żądanie zwrotu nieruchomości, powołując się na prawa wynikające z dziedziczenia po ojcu W.G. i matce E.G. Skarżąca zakwestionowała przejęcie nieruchomości rodziców przez Skarb Państwa, podnosząc, iż nieruchomość nie była mieniem opuszczonym. Podkreśliła, iż ojciec został aresztowany przez NKWD, a matka z trójką małych dzieci zesłana na Syberię. Po powrocie do Polski nie było możliwości odzyskania nieruchomości. Zdaniem skarżącej postanowienie Sądu Powiatowego w Białymstoku z 1965 roku, na które powołał się organ, nie dotyczyło nieruchomości przy ul. W. [...], [...] i [...], a nieruchomości przy ulicy S. [...], [...] i [...]. Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami, wyznaczają art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 tejże ustawy. Art. 136 ust. 3 stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część, zgodnie zaś z ust. 4 tego przepisu postanowienia tego przepisu stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do art. 113 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc do nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Z kolei art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonym taksatywnie w tym przepisie oraz przejętych na rzecz określonych podmiotów (państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej) i na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego. Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona" , zawartego w art. 136 ust. 3. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w znaczeniu przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Przepis ten natomiast nie stwarza możliwości odzyskiwania nieruchomości znacjonalizowanych, przejętych na rzecz państwa w drodze reformy rolnej oraz przejętych na rzecz Skarbu Państwa lub innych podmiotów ex lege lub na mocy aktów administracyjnych innych niż decyzja wywłaszczeniowa, w szczególności aktów generalnych, wydawanych na mocy odrębnych, szczególnych przepisów, jeżeli nie są one wymienione w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przeprowadzony w postępowaniu sądowym uzupełniający dowód z dokumentów zawartych w aktach Księgi Wieczystej Nr [...] (prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B.) potwierdził ustalenie organu, iż nieruchomość przy ul. W. [...] (dawniej P. [...]) w B. stała się własnością Skarbu Państwa na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 14 czerwca 1960r. (sygn. I Ns 365/60), zmienionego częściowo postanowieniem Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 22 kwietnia 1965r. (sygn. I Ns 912/63), mocą którego stwierdzono nabycie przez Państwo własności nieruchomości opuszczonej położonej przy ul. W. [...], [...] i [...] (w oznaczeniu ulicy – wynikającym ze sprostowania oczywistej omyłki w postanowieniu z 14.06.1960r. ) w granicach: od północy ul. S., od południa ul. K. i posesja Liceum Ogólnokształcącego, od wschodu ul. W., od zachodu rzeka B. Stwierdzenie nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w oparciu o przepisy dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87), a konkretnie przepisów art. 34 ust. 1 lit. "a" i "b" in fine oraz 19 i 20 tegoż dekretu. Nabycie własności w trybie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich była następstwem tzw. przemilczenia, polegającego na nabyciu prawa przez osobę trzecią na skutek niewykonywania tego prawa przez uprawnionego w czasie określonym w ustawie. Dekret z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie został przez ustawodawcę wymieniony w art. 216 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, co oznacza, że nieruchomości przejęte przez Skarb Państwa w oparciu o przepisy tego dekretu nie mogą zostać uznane za wywłaszczone w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym wyłączone jest odnoszenie zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości do nieruchomości objętej wnioskiem w niniejszej sprawie. Podkreślić należy, że przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest w świetle orzecznictwa NSA – traktowany jako wyliczenie o charakterze enumeratywnym (vide: wyrok NSA z 3.10.2000r. sygn. IV SA 2179/98 i z dnia 21.11.2000r. sygn. IV SA 2172/00). Wyklucza to możliwość rozszerzającej wykładni tego przepisu, czy – tym bardziej – stosowania analogii, a tym samym odnoszenia zasady zwrotu ( w ujęciu ustawy z 1997r.) do innych sytuacji, w których doszło do odjęcia nieruchomości, a nieruchomość nie została wykorzystana na cel określony w przepisie lub akcie, który był podstawą tego odjęcia. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, która w skardze kwestionuje prawidłowość przejęcia nieruchomości rodziców będącą następstwem błędnego uznania jej za opuszczoną oraz zarzuca, iż postanowienie Sądu Powiatowego w Białymstoku z 1960r., zmienione w 1965r., nie odnosi się do nieruchomości przy ulicy W. [...], [...] i [...] a do nieruchomości przy ulicy S. [...], [...] i [...] skład orzekający stwierdza co następuje; Sąd administracyjny nie jest uprawniony do oceny orzeczeń wydanych przez sąd powszechny i nie może w związku z tym weryfikować stanowiska Sądu Powiatowego w B. wyrażonego w postanowieniu stwierdzającym nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości uznanej za opuszczoną. Postanowienie Sądu Powiatowego w B. z 14.06.1960r. wydane w sprawie I Ns 365/60, jak również postanowienie tego sądu z 10.07.1962r. prostujące oczywistą omyłkę w oznaczeniu ulicy położenia przejętej nieruchomości i postanowienie z 22.04.1965r. zmieniające częściowo postanowienie z 14.06.1960r. w następstwie wznowienia postępowania, korzystały w postępowaniu administracyjnym jako dokumenty urzędowe z domniemania zgodności z prawdą (vide: art. 76 § 1 kpa) i w postępowaniu przed WSA również z domniemania z prawdą korzystają (vide: art. 106 § 3 i § 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 244 § 1 kpc). Sąd zauważa przy tym, iż sytuacji prawnej skarżącej nie zmieniłoby w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie zmieniłoby nawet podważenie postanowień sądu wydanych w oparciu o dekret z 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich skoro, co wcześniej podkreślono, do przejęcia nieruchomości w oparciu o tenże dekret nie mają odpowiedniego zastosowania zasady zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, a skarżąca nie przedstawiła żadnego innego dokumentu dowodzącego, iż nieruchomość należąca do jej rodziców był objęta wywłaszczeniem sensu stricto bądź przejęciem w oparciu o przepisy ustaw zrównanych z wywłaszczeniem. Mając powyższe na uwadze skargę oddalono (art. 151 ustawy z 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270).