II SA/Bk 138/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 31 października 2024 r. nr 401.61/XI/A-1/24 w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę II SA/Bk 138/25 UZASADNIENIE W wyniku rozpoznaniu wniosku R. W. z dnia 27 września 2024 r. o przyznanie dodatku mieszkaniowego, Prezydent Miasta Białegostoku decyzją z dnia 1 października 2024 r. nr 006263/DM/10/2024, działając na mocy art. 2 – 6 oraz art. 7 ust. 1, 1a i 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowym (Dz. U z 2023 r. poz. 1335, dalej powoływana jako: "ustawa") odmówił przyznania wnioskowanego dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia ustalono, że w lokalu znajdującym się w B. przy ul. [...] o powierzchni 48,10 m² zamieszkuje jedna osoba. Łączny dochód członków gospodarstwa domowego w okresie trzech ostatnich miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynosi 12478,53 zł. Dochód ten po przeliczeniu na jednego członka gospodarstwa miesięcznie wynosi 4159,51 zł. Wydatki zaś na lokal poniesione w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynoszą 737,48 zł. Następnie organ I instancji przytoczył treść art. 5 ust. 5 ustawy i na tej podstawie uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek tam określonych, albowiem w zajmowanym przez nią lokalu mieszkalnym powierzchnia użytkowa jest większa niż 30 % powierzchni normatywnej, a udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej lokalu przekracza 60%. Od decyzji tej strona wniosła odwołanie podnosząc, że zajmowany lokal mieszkalny otrzymała na 4 osoby, przy czym obaj synowie i niania nie zamieszkują już wspólnie. Wyjaśniła, że podjęła próby zamiany lokalu mieszkalnego na 2 kawalerki, jednakże bez oczekiwanego efektu. Wskazując na swój stan zdrowia i wysokie koszty związane z leczeniem odwołująca wniosła o weryfikację decyzji i przyznanie jej wnioskowanego dodatku mieszkaniowego jedynie na powierzchnię normatywną. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia 31 października 2024 r. nr 401.61/XI/A-1/24 utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że R. W. zamieszkuje w lokalu Nr [...] położonym przy ulicy [...] w B., prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Powierzchnia użytkowa zajmowanego lokalu wynosi 48,10 m². Średni miesięczny dochód osiągnięty przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnienia z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynosi, jak wykazano w deklaracji - 4159,51 zł. Następnie organ wyjaśnił, że stosownie do art. 3 ust.1 ustawy, dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom mieszkającym w lokalach, do których mają tytuł prawny, a średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku nie przekracza w rodzinie wieloosobowej 30%, a jednoosobowej 40% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, obowiązującego w dniu złożenia wniosku. Ponadto prawo uzyskania dodatku mieszkaniowego ustawodawca uzależnił również od powierzchni użytkowej zajmowanego lokalu. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy normatywna powierzchnia użytkowa lokalu w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego nie może przekraczać 35 m² dla jednej osoby. Dopuszczona została jednak możliwość przyznania uprawnienia w przypadku przekroczenia powierzchni normatywnej nie więcej jednak niż o 30%, albo 50% pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60%. Dopiero przekroczenie powierzchni użytkowej lokalu o wielkości wyżej wskazane, określone treścią art. 5 ust. 5 ustawy skutkuje brakiem prawa do dodatku mieszkaniowego. W przedmiotowej sprawie Kolegium ustaliło, że powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego zajmowanego przez wnioskodawczynię, wskazana przez nią we wniosku i potwierdzona przez zarządcę wynosi 48,10 m² i przewyższa powierzchnię normatywną o 37,43 %, podczas gdy ustawodawca określił maksymalne przekroczenie na 30% bez możliwości jakiegokolwiek odstępstwa. Również okoliczność przekroczenia 50% powierzchni normatywnej nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu wynosi 76,09% i przekracza zastrzeżone przez ustawodawcę 60%. W związku z tym brak jest podstaw do przyznania prawa do dodatku mieszkaniowego. Z uwagi zaś na to, że decyzje w przedmiocie ustalenia prawa do dodatku mieszkaniowego mają charakter decyzji związanych, a więc ich treść całkowicie determinuje spełnienie przesłanek ustawowych, argumentacja w postaci trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej strony nie mogła mieć wpływu na treść podejmowanego rozstrzygnięcia. Nie godząc się z powyższym stanowiskiem, R. W. (dalej powoływana jako: "skarżąca") wywiodła skargę na ww. decyzję do sądu administracyjnego, szeroko opisując swoją trudną sytuacje zdrowotną oraz materialną. Wskazała, że ma 83 lata i przez wiele lat pracowała ponad siły jako lekarz. Wynagrodzenie w jej grupie zawodowej było niskie, więc pracowała na półtorej etatu. Obecnie jest osobą niepełnosprawną i posiada I grupę inwalidzką. Podała, że kiedyś budowano takie mieszkania, ale obecnie nie jest w stanie tego zmienić. Widziała kuchnie powiększone o mały pokój, ale nie chce tego zmieniać, bo syn który ją odwiedza chce spać w swoim "starym" pokoju. Podniosła również, że przepisy są zawiłe i pomimo, że posiada wyższe wykształcenie są dla niej nie zrozumiałe. Końcowo wniosła o przyznanie jej przez sąd dodatku mieszkaniowego na pół roku, aby mogła sprowadzić konserwatorów do usunięcia usterek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wskazało, że z uwagi na fakt, że dopiero na etapie skargi do sądu została podniesiona okoliczność niepełnosprawności skarżącej, Kolegium w dniu 16 grudnia 2024 r. zwróciło się do ww., aby ta doręczyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała w dniu 27 grudnia 2024 r. orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Białymstoku z dnia [...] sierpnia 2011 r., z treści którego wynika, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. Jednocześnie w orzeczeniu wskazano, że skarżąca z uwagi na niepełnosprawność nie wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Z tego względu organ odwoławczy podtrzymał konkluzję, że powierzchnia normatywna dająca możliwość ustalenia dodatku mieszkaniowego wynosi 35 m2. W związku z powyższym Kolegium uznało, że zarzuty skargi są bezzasadne. Na rozprawie sądowej w dniu 13 marca 2024 r. skarżąca wskazała, że z uwagi na posiadany nadmetraż płaci wyższy czynsz, który i tak już jest wysoki. Wynosi on razem z opłatami za prąd i wodę około 900 zł miesięcznie. Jej emerytura wynosi zaś 4100 zł. Młodszy syn pomaga jej jak może, ale synowie mają swoje rodziny i nie może wymagać od nich pomocy finansowej. Podała, że nie ma kuchenki gazowej, bo się zepsuła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa. Przede wszystkim Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Przeciwnie w ocenie Sądu, w sprawie dokonano prawidłowych ustaleń i podjęto prawidłowe rozstrzygnięcie, które zostało należycie umotywowane. Przedstawiając okoliczności, jaki doprowadziły Sąd do takiego przekonania przypomnieć należy, że przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 31 października 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej dodatku mieszkaniowego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, regulujące zasady i tryb przyznawania oraz ustalania wysokości i wypłacania dodatków mieszkaniowych. Na gruncie przepisów tej ustawy dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem mającym na celu udzielenie wsparcia poprzez dofinansowanie do wydatków mieszkaniowych ponoszonych w związku z zajmowaniem lokalu mieszkalnego, jednakże przyznanie tego dodatku zostało uzależnione przez ustawodawcę od łącznego spełnienia określonych warunków, które dotyczą: - istnienia tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego (art. 2 ustawy), - wysokości miesięcznego dochodu w przeliczeniu na jednego członka gospodarstwa domowego (art. 3 ustawy), - wymogu zajmowania lokalu mieszkalnego o nie większej niż dokładnie określonej przez ustawodawcę powierzchni użytkowej, ustalonej w zależności od liczby członków gospodarstwa domowego (art. 5 ustawy). Niespełnienie choćby jednej z opisanych powyżej przesłanek skutkuje odmową przyznania prawa do dodatku mieszkaniowego. Obowiązkiem organów rozpoznających wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego jest zatem zbadanie wszystkich przesłanek i ocena, czy zostały one spełnione, przy czym powołane wyżej przepisy nie pozwalają organom orzekającym na jakąkolwiek uznaniowość w tym zakresie. Kryteria określone w art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 oraz art. 5 ust. 5 ustawy mają bowiem charakter kumulatywny i obligatoryjny, co oznacza, że wszystkie one muszą wystąpić łącznie i niespełnienie chociażby jednego z nich wyklucza przyznanie dodatku mieszkaniowego. W niniejszej sprawie przesłanką odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego dodatku mieszkaniowego było ustalenie, że skarżąca nie spełniła wyznaczonego przez ustawodawcę warunku dotyczącego powierzchni użytkowej lokalu wskazanej w art. 5 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, normatywna powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego, w którym znajduje się tylko jeden lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), zwana dalej "normatywną powierzchnią", w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego nie może przekraczać: 1) 35 m² - dla 1 osoby; 2) 40 m² - dla 2 osób; 3) 45 m² - dla 3 osób; 4) 55 m² - dla 4 osób; 5) 65 m² - dla 5 osób; 6) 70 m² - dla 6 osób, a w razie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym większej liczby osób dla każdej kolejnej osoby zwiększa się normatywną powierzchnię tego lokalu o 5 m². Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, normatywną powierzchnię powiększa się o 15 m², jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240 i 852). W myśl zaś art. 5 ust. 5 ustawy, dodatek mieszkaniowy przysługuje, gdy powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego nie przekracza normatywnej powierzchni o więcej niż 30% (pkt 1) albo 50% (pkt 2) pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60%. Z wymienionych powyżej przepisów wynika zatem, że jedną z przesłanek przyznania dodatku mieszkaniowego jest to, aby normatywna powierzchnia użytkowa lokal mieszkalnego nie przekraczała powierzchni określonej w art. 5 ust. 1 ustawy. W przypadku jednej osoby powierzchnia ta wynosi 35 m² (art. 5 ust. 1 pkt 1) i powiększana jest o 15 m², jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju (art. 5 ust. 3). O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju orzekają zaś powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Ponadto, dodatek ten przysługuje również, gdy powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego nie przekracza normatywnej powierzchni o więcej niż 30% albo 50% pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60%. Z brzmienia art. 5 ust. 1 ustawy, że "normatywna powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego nie może przekraczać" wynika, że norma ta ma charakter kategoryczny i organ administracyjny nie ma luzu decyzyjnego, a rozstrzygnięcie nie ma charakteru uznaniowego. W ocenie Sądu, ustalenia organów w tym zakresie dokonane zostały w sposób prawidłowy i nie pozostawiają żadnych wątpliwości. W szczególności prawidłowo przyjęto, że skarżąca nie spełniała przesłanki określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z akt przedmiotowej sprawy wynika bezsprzecznie, że powierzchnia użytkowa mieszkania skarżącej wynosi 48,10 m², a więc powierzchnia użytkowa jej mieszkania przekracza normę, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. 35 m². Zauważyć jednak trzeba, że w przypadku gospodarstwa jednoosobowego, normatywna powierzchnia użytkowa lokalu może zostać powiększona o 30% i wynosi wtedy maksymalnie 45,50 m². W przypadku skarżącej powierzchnia użytkowa zajmowanego przez nią lokalu wynosi 48,10 m², a zatem bezsprzecznie przekracza powierzchnię normatywną o więcej niż 30%. Ustawodawca dopuszcza ponadto przekroczenie normatywnej powierzchni użytkowej lokalu nie więcej niż o 50%, jednak pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60%. Ustalona w tym ostatnim przypadku maksymalna powierzchnia normatywna lokalu mieszkalnego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 52,50 m² (35 m² + 50% × 35 m² = 35 m² + 17,50 m² = 52,50 m² ). Na gruncie powyższego uznać należało, że organy decyzyjne obu instancji prawidłowo przyjęły, że lokal mieszkalny skarżącej, którego powierzchnia użytkowa wynosi 48,10 m², a przy udziale procentowym powierzchni pokoi i kuchni w łącznej powierzchni mieszkania 76,09 % (36,60 m² x 100: 48,10 m²), co oznacza, że nie została spełniona przesłanka ustawowa zajmowania lokalu mieszkalnego o określonej normatywnej powierzchni użytkowej, gdyż nastąpiło przekroczenie powierzchni normatywnej o więcej niż 30 % oraz udział powierzchni pokoi i kuchni w łącznej wysokości użytkowej mieszkania przekracza dopuszczalne 60%. W tym miejscu jeszcze raz powtórzyć należy, że z woli prawodawcy zasadą jest, że normatywna powierzchnia dla gospodarstwa jednoosobowego wynosić ma nie więcej niż 35 m², a możliwość jej powiększenia jest dopuszczana tylko na zasadzie wyjątku. Wyjątków - co jest oczywiste - nie można natomiast interpretować w sposób rozszerzający. Organy obu instancji rozważyły też drugi z przewidzianych wyjątków, dotyczący powiększenia powierzchni normatywnej o 50 % i prawidłowo stwierdziły, że również i przy jego zastosowaniu nie istnieje po stronie skarżącej uprawnienie do otrzymania dodatku mieszkaniowego, ponieważ łączny udział tzw. części mieszkalnej (pokoi i kuchni) w całkowitej powierzchni mieszkania przekracza dopuszczalną wartość 60%, określoną w art. 5 ust. 5 ustawy. Jak prawidłowo ustaliły organy na podstawie protokołu powierzchni lokalu mieszkalnego, łączna powierzchnia pokoi i kuchni wynosi 36,60 m² (k. 3 akt administracyjnych organu I instancji) i stosunek tej wielkości do łącznej powierzchni mieszkania wynosi 76,09%. Skoro zatem w przypadku skarżącej nastąpiło przekroczenie dopuszczalnej powierzchni normatywnej lokalu, to tym samym nie doszło do spełnienia wszystkich warunków koniecznych do uzyskania świadczenia w postaci dodatku mieszkaniowego. W sprawie nie znajdował zastosowania również przepis art. 5 ust. 3 ustawy, uzasadniający powiększenie powierzchni normatywnej w związku z niepełnosprawnością osoby zamieszkującej lokal mieszkalny. Zgodnie z ww. przepisem, powierzchnię lokalu powiększa się o 15 m², jeżeli w lokalu zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Powyższy przepis zezwala na powiększenie powierzchni mieszkalnej nie z tytułu samej niepełnosprawności osoby zamieszkującej lokal, ale tylko wówczas, gdy osoba niepełnosprawna porusza się na wózku, lub gdy niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Okoliczność faktyczną w postaci wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, można ustalić jedynie na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Natomiast określenie "wymóg zamieszkiwania w oddzielnym pokoju", o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy będzie miało zastosowanie tylko wówczas, gdy osoba niepełnosprawna zamieszkuje z innymi osobami lub przynajmniej chociaż z jedna osobą. W przedmiotowej sprawie skarżąca posiada orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 4 sierpnia 2011 r. o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności, jednakże nie stwierdza ono wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju ze względu na niepełnosprawność (pkt 10 orzeczenia) – k. 8 akt sądowych. Mając na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo przyjęły i trafnie rozstrzygnęły o odmowie przyznania skarżącej prawa do dodatku mieszkaniowego, gdyż w sprawie nie został spełniony obligatoryjny warunek otrzymania dodatku mieszkaniowego dotyczący normatywnej powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego, wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 5 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy. Podkreślić jeszcze raz należy, że przepisy dotyczące zasad przyznawania dodatków mieszkaniowych mają charakter bezwzględnie obowiązujący i jako takie muszą być ściśle stosowane, bez możliwości jakichkolwiek odstępstw, w tym także z uwagi na szczególnie trudną, indywidualną sytuację osoby ubiegającej się o dodatek. Ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie organom administracji możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i uwzględniania innych kryteriów niż te, które wskazane zostały w ustawie. Po stronie organów brak jest uprawnienia do przyznania dodatku mieszkaniowego osobie, która nie spełnia ustawowych przesłanek. Dlatego też organy te nie mogą - na zasadzie słuszności - przyznawać dodatku mieszkaniowego osobom niespełniającym warunków do jego uzyskania, nawet w przypadku, gdy znajdują się one w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie przesłanką odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego dodatku mieszkaniowego było ustalenie, że skarżąca nie spełniła wyznaczonego przez ustawodawcę warunku dotyczącego powierzchni użytkowej lokalu wskazanej w art. 5 ust. 1 ustawy. Ustalenia w tym zakresie zostały dokonane na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego. Przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające, było prawidłowe i nie naruszało zasad postępowania administracyjnego, wynikających w szczególności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Natomiast w odniesieniu do sformułowanego w skardze wniosku o przyznaniu przez sąd wnioskowanego dodatku mieszkaniowego, wskazać należy, że sąd nie ma takich uprawnień, albowiem jak już to wyżej wskazano sądy administracyjne sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji jedynie z punku widzenia ich legalności, tj. zgodności z prawem. Z tego też względu podniesione w skardze, jak i na rozprawie sądowej argumenty dotyczące trudnej sytuacji zdrowotnej oraz materialnej skarżącej nie mogły odnieść oczekiwanego skutku w rozpatrywanej sprawie. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.