II SA/Bk 143/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska,, sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. działający z upoważnienia Burmistrza M., Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodek Pomocy Społecznej w M., po ponownym rozpatrzeniu wniosku K. O. o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia z tytułu odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w J. za okres od 1 lipca 2007 r. do 30 czerwca 2008 r. w kwocie 20.916,36 zł, odstąpił od żądania zwrotu części świadczenia nienależnie pobranego w wysokości 1.465,36 zł i odmówił odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 19.500 zł. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2010 r. Następnie zainteresowana złożyła wniosek o rozłożenie na raty przedmiotowego zadłużenia po 30 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodek Pomocy Społecznej w M. odmówił rozłożenia na raty. Na skutek odwołania wniesionego przez K. O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło rozstrzygnięcie I – instancyjne i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 kpa (decyzja z dnia [...] sierpnia 2011 r.). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji, decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...], odmówił rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w postaci opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji podano, że K. O. od lutego 2006 r. zamieszkuje w Domu Pomocy Społecznej J. w J. Ze względu na stan zdrowia została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Niepełnosprawność ma charakter czasowy do 31 grudnia 2012 r. Z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały w kwocie 444 zł miesięcznie - 70% otrzymywanego zasiłku stałego przekazywana jest jako częściowe pokrycie jej kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej. Pozostałą część opłaty za pobyt w tym domu pokrywa Ośrodek (obecnie jest to kwota 2.167,00 zł miesięcznie). K. O. w maju 2007 r. dokonała sprzedaży działki wraz z zabudowaniami za kwotę 30.000 zł, przez co uzyskała jednorazowy dochód przekraczający 5-krotnie kwotę kryterium dochodowego ustalonego według ustawy o pomocy społecznej. Organ podniósł, iż wprawdzie obecnie dochód wnioskodawczyni stanowi wyłącznie zasiłek stały, jednakże według wiedzy organu, w najbliższym czasie zamierza ona sprzedać kolejną nieruchomość. Uzyskany ze sprzedaży dochód umożliwi spłatę zadłużenia. Ponadto w ocenie organu, skarżąca manipuluje składanymi przez siebie oświadczeniami odnośnie swojej sytuacji osobistej, zdrowotnej i rodzinnej. Organ podniósł także, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów na okoliczność wydatkowania pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, w maju 2007 r., chociaż twierdzi, iż za uzyskane pieniądze wyremontowała dom w K., wybudowała nagrobki na grobach swoich rodziców i dziadków oraz udzieliła pożyczki siostrze, której według wiedzy organu w ogóle nie posiada. W ocenie organu, wskazane okoliczności uzasadniają odmowę uwzględnienia wniosku o rozłożenie na raty zaległości z tytułu opłat za pobyt wnioskodawczyni w DPS w J. Konsekwencją rozłożenia należności na raty, zgodnie z jej wnioskiem byłaby spłata trwająca około 55 lat, podczas gdy w najbliższym czasie skarżąca ma uzyskać dochód ze sprzedaży nieruchomości, który umożliwi spłatę zadłużenia. Odwołanie od decyzji złożyła K. O. i wniosła o rozłożenie należności na raty w sposób następujący: jedna rata około kilku tysięcy złotych (po dokonaniu sprzedaży działki zaś pozostałe raty po 30 zł miesięcznie). Zainteresowana podniosła, że jej wyłącznym dochodem jest zasiłek stały w wysokości 444 zł miesięcznie. Po uiszczeniu opłaty za pobyt w DPS, do jej dyspozycji pozostaje kwota 133,20 zł, z czego około 100 zł wydaje na leki. Na spłatę zadłużenia może więc przeznaczyć 30 zł miesięcznie. Nadto oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, więc nie może dokonać jednorazowej spłaty zadłużenia. Przewiduje, że z dochodu, jaki uzyska ze sprzedaży działki (20000 - 30000 zł), będzie mogła przeznaczyć na spłatę zadłużenia od 4.500zł do 7.500 zł. Pozostałą kwotę będzie bowiem musiała przeznaczyć na opłaty za pobyt w DPS przez kolejne 12 miesięcy. Do odwołania dołączono dokument potwierdzający koszt wymiany instalacji elektrycznej oraz sporządzone osobiście przez stronę zestawienie przybliżonych wydatków w ciągu ostatnich 4 lat. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 127 § 2 kpa oraz art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podał, że nie ulega wątpliwości, iż ze swoich bieżących dochodów, zainteresowana nie jest w stanie jednorazowo uiścić należności w wysokości 19.500 zł. Mimo to, zdaniem organu, biorąc pod uwagę dotychczasowe postępowanie strony, należy zgodzić się z rozstrzygnięciem organu I instancji o odmowie rozłożenia należności na raty. Po pierwsze, wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi, nie poinformowała organu o uzyskaniu dochodu w kwocie 30.000 zł, z tytułu sprzedaży nieruchomości. Według twierdzeń strony, uzyskane ze sprzedaży nieruchomości pieniądze zostały już wydane, przy czym jej oświadczenia o sposobie ich wydatkowania są niewiarygodne. Np. wskazuje, że część z uzyskanej kwoty pożyczyła siostrze, której wg wiedzy organu I instancji w ogóle nie posiada. Mimo wezwania organu skarżąca nie udokumentowała też wydatków na wykonanie 2 nagrobków, które jak twierdzi postawiła na grobach rodziców oraz dziadków. Z kolei, w załączonym do odwołania zestawieniu wydatków za ostatnie 4 lata, wykazuje, że kwotę 8.000 zł wydała na dokarmianie kotów zaś 5.000zł na leki. Oświadczenie strony odnośnie wydatków na leki jest niewiarygodne, gdyż jako mieszkaniec DPS ma zapewnione darmowe leki. Z kolei, wydatki na dokarmianie zwierząt nie mogą być w sytuacji skarżącej uznane za uzasadnione. Skarżąca winna mieć świadomość, że w pierwszej kolejności ma obowiązek uiszczania opłat za swój pobyt w DPS. Nie może uchylać się od tego obowiązku, przerzucając ciężar ponoszenia kosztów za jej pobyt w DPS na budżet gminy, a jednocześnie przeznaczać posiadanych środków na inne cele. Zdaniem organu odwoławczego, takie postępowanie może być ocenione jako świadome uchylanie się przez skarżącą od ponoszenia przez nią opłat za pobyt w DPS. W tej sytuacji niezasadnym jest rozłożenie na raty należności, którą ma uiścić z tytułu zaległych opłat. Tylko wówczas możliwym będzie wyegzekwowanie od skarżącej należności, w sytuacji gdy dokona ona planowanej sprzedaży kolejnej nieruchomości. Dotychczasowe postępowanie skarżącej uzasadnia bowiem obawę, że mimo uzyskanych środków ze sprzedaży nieruchomości, skarżąca nie będzie chciała uiścić opłat za swój pobyt w DPS, zaś odmowę będzie uzasadniała wydatkowaniem pieniędzy na inne cele. Z decyzją tą nie zgodziła się K. O. i złożyła skargę do sądu administracyjnego. Skarżąca zarzuciła, że nie zgadza się z zakwestionowaniem przez SKO jej wydatków, zwłaszcza wydatków związanych z zakupem leków. Jej zdaniem, zawarte zaskarżonej decyzji stwierdzenie, iż "oświadczenie skarżącej odnośnie wydatków na leki jest niewiarygodne, gdyż jako mieszkaniec DPS ma zapewnione darmowe Ieki'', jest nieuzasadnione. Zgodnie bowiem z art. 58 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, dom pomocy społecznej umożliwia i organizuje mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów, zaś zgodnie z art. 58 ust. 3 ustawy, dom pomocy społecznej pokrywa opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu ceny, przewidziane w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Skarżąca podniosła, że informację o należnościach za leki otrzymuje od pracownika DPS, który wysokość należności określa na podstawie faktur wystawianych przez aptekę. Również za pośrednictwem DPS, skarżąca uiszcza należności za leki. Kopia załączonej do odwołania jednej z faktur za zakup leków stanowi dowód, iż mieszkaniec DPS nie ma zapewnionych darmowych leków. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów skargi podał, że trafnie podnosi skarżąca, iż zgodnie z art. 58 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, dom pomocy społecznej pokrywa opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu ceny leków, przewidziane w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Oznacza to jednak, że co do zasady, koszty leków osoby przebywającej w domu pomocy społecznej pokrywa dom pomocy społecznej. Oczywiście nie można wykluczyć, że pensjonariusz domu pomocy społecznej ponosi jakieś wydatki związane z zakupem leków, jednakże taka ewentualność nie zmienia stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, że wyjaśnienia skarżącej odnośnie sposobu wydatkowania pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, w tym dotyczące kwoty wydanej na zakup leków, należy uznać za niewiarygodne. Zdaniem organu, skarżąca usiłuje wykazać, że rozdysponowała w całości pieniądze uzyskane ze sprzedaży nieruchomości, po to aby uzyskując ulgę w postaci rozłożenia na raty należności z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, uniemożliwić wyegzekwowanie od niej tej należności, w sytuacji gdy dokona planowanej sprzedaży kolejnej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają obowiązujących przepisów. Przedmiotem kontroli Sądu jest prawidłowość postępowania prowadzonego z wniosku skarżącej o rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej za okres od 1 lipca 2007 r. do 30 czerwca 2008 r. w wysokości 19.500 zł. Możliwość odstąpienia od obowiązku zwrotu ustalonych opłat za przyznane świadczenia przewiduje art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W świetle tej regulacji, stwierdzić należy, że instytucja rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia ma charakter wyjątkowy. Może nastąpić wyłącznie w uzasadnionych szczególną sytuacją materialną, rodzinną czy zdrowotną zobowiązanego, kiedy uiszczenie opłat powodowałoby nadmierne obciążenie lub zniweczenie udzielonej pomocy. Decyzja wydana na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że kontrola sądowa takiej decyzji sprowadza się do oceny czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 kpa. W niniejszej sprawie nie można zarzucić zarówno organowi I instancji, jak i organowi odwoławczemu naruszenia obowiązujących przepisów. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji życiowej skarżącej, spowodowanej w szczególności przez chorobę oraz niskim dochodem bieżącym w postaci zasiłku celowego w wysokości 444 zł. Uwzględnienie tylko i wyłącznie tych okoliczności mogłoby uzasadniać rozłożenie na raty przedmiotowego świadczenia. Niemniej jednak z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżąca w maju 2007 r. sprzedała nieruchomość za kwotę 30.000 zł oraz że ma zamiar sprzedać kolejną nieruchomość za kwotę od 20.000 do 30.000 zł (jest to okoliczność potwierdzona przez samą skarżącą na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r.). Bez wątpienia zbycie tej nieruchomości zmieniło sytuację materialną skarżącej. Pomoc społeczna nie jest instytucją poprawy stanu majątkowego osób z niej korzystających. Ma służyć przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których osoby nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, zasoby i możliwości. W ocenie Sądu w sytuacji kiedy skarżąca uzyskuje znaczny dochód ze sprzedaży nieruchomości, przekraczający kwotę nienależnie pobranego świadczenia i zamierza sprzedać kolejną nieruchomość, orzekanie o rozłożeniu na raty stanowiłoby naruszenie poczucia sprawiedliwości społecznej. Skarżąca w trakcie prowadzonego postępowania podjęła próbę wykazania, że środki ze sprzedaży nieruchomości zostały już przez nią rozdysponowane. Słusznie jednak, w ocenie Sądu, organy przyjęły że oświadczenia skarżącej o sposobie wydatkowania tych środków nie są wiarygodne. Nadto stwierdzić należy, że potraktowanie przez skarżącą priorytetowo wydatków na dokarmianie kotów w wysokości 8.000 zł w sytuacji istniejącego zadłużenia, świadczy o świadomym uchylaniu się przez nią od obowiązku uregulowania zadłużenia. Zasadnie zatem organy przyjęły, że sytuacji skarżącej nie można zaliczyć do wyjątkowych i że wniosek o rozłożenie na raty nie mógł być rozpoznany pozytywnie. Z tych względów, w sprawie niniejszej brak jest uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, dlatego na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) Sąd ją oddalił.