II SA/Bk 144/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło zaskarżoną decyzję w części określającej cel przyznania zasiłku i orzekł, że celem przyznanego zasiłku celowego jest częściowe pokrycie wydatków na środki czystości, zakup żywności, odzieży, obuwia zimowego oraz na wymianę dowodu osobistego i opłacenie energii elektrycznej. W pozostałym zakresie utrzymana została w mocy zaskarżona decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...] przyznająca zasiłek celowy w wysokości 220 zł. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2006r. J. M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skonkretyzował swoje potrzeby i wskazał, że potrzebuje pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, obuwia zimowego, środków czystości, energii elektrycznej oraz kosztów związanych z wydaniem nowego dowodu osobistego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał J. M. pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie zimowe, energię elektryczną, środki czystości oraz wymianę dowodu osobistego w wysokości 220 zł i orzekł, że wypłata zasiłku nastąpi w dniu [...] grudnia 2006r. W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy podkreślono, że potrzeby J. M. zostały częściowo zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M. i wniósł o jej uchylenie. Zarzucił organowi pomocy społecznej rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej i rażącą dyskryminację jego osoby ponieważ rażąco narusza art. 106 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że decyzja w sprawie zasiłku celowego nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem kpa jak i ustawy o pomocy społecznej. Wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego w wysokości 118,10 zł i zasiłku celowego w wysokości 220 zł nie zaspokoi jego podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustalone w ustawie kryterium dochodowe określa minimalną kwotę dla osoby na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych człowieka. Wydana decyzja zdaniem J. M. jest samowolą administracyjną i dowolnością organu. Rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej, dyskryminuje jego osobę, niehumanitarnie go traktuje i narusza jego słuszny interes. J. M. zarzucił również brak rzetelności rozpatrzenia złożonych przez niego wniosków zgodnie z art. 107 kpa, ponieważ nie rozstrzygnięto całości złożonego wniosku dotyczącego udzielania pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących". Nadto zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu brak uzasadnienia, brak kryteriów, którymi MOPS kierował się w przyznawaniu zasiłków i sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Końcowo podniósł, że obowiązkiem organu jest bezwzględne zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz wypłacenie przyznanej pomocy niezwłocznie a nie z dużym opóźnieniem, ponieważ przyznana pomoc staje się bezcelowa. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło zaskarżoną decyzję w części określającej cel przyznania zasiłku i orzekł, że celem przyznanego zasiłku celowego jest częściowe pokrycie wydatków na środki czystości, zakup żywności, odzieży, obuwia zimowego oraz na wymianę dowodu osobistego i opłacenie energii elektrycznej. W pozostałym zakresie utrzymana została w mocy zaskarżona decyzja. Organ stwierdził, co następuje: W rozpatrywanej sprawie materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był przepis art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym artykułem rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. mając na uwadze interes wszystkich ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 220,00 zł. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest objęty pomocą ze strony MOPS w Z. Poza zasiłkiem celowym otrzymał zasiłek okresowy w wysokości 118,10 zł. Nadto należy wskazać, że z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ wskazał, że nietrafny jest zarzut dotyczący nie rozpatrzenia wniosku w sprawie pomocy z Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" i "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". J. M. ani we wniosku o przyznanie zasiłku celowego ani w trakcie przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego nie domagał się przyznania pomocy z powyższych programów. Również zarzut nie zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu jest nieuzasadniony, albowiem pismem z dnia 21 grudnia 2006 r. został poinformowany o prawie wypowiedzenia się, co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponieważ w sprawie brak jest dowodu doręczenia tego pisma, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie zawiadomił stronę o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Nadto organ odwoławczy zaznaczył, iż niezasadny jest zarzut sfałszowania materiału dowodowego w postaci protokołu z wywiadu środowiskowego. W przeprowadzonym wywiadzie została poprawiona wysokość zasiłku okresowego na 135 zł i łączny dochód na 226,28 zł, gdyż takie kwoty figurują w punkcie 8 na stronie 1 kwestionariusza wywiadu środowiskowego, zatem poprawione zostały zwykłe pomyłki. Dlatego też, zdaniem organu odwoławczego nie można ich utożsamiać ze sfałszowaniem dokumentu. Organ odwoławczy zgodził się ze skarżącym w zakresie, iż skarżona decyzja jest niezgodna z planem pomocy społecznej zamieszczonym na stronie 5 formularza, dlatego też częściowo została zmieniona sentencja zaskarżonej decyzji. Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zarzuty podniesione w skardze są powtórzeniem zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Dodać należy, że przyznanie zasiłku celowego, czego zdaje się w ogóle nie zauważać skarżący, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. W przedmiotowej sprawie organ I instancji, na co wskazał też organ odwoławczy dokonał prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny, pod kątem istniejących przepisów prawnych. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego została prawidłowo ustalona sytuacja materialno-rodzinna i potrzeby skarżącego z jednej strony, zaś z drugiej własne możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W grudniu 2006r. do rozdysponowania na zasiłki celowe, przewidziano kwotę 47.000 złotych – zwiększoną z uwagi na wydatki związane z okresami świątecznymi. Powyższe w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Skarżący J. M. jest osobą 42-letnią, sprawną, operatywną i nie ma przeszkód by przynajmniej całość środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Tymczasem odbiera się wrażenie, że skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości złożonego wniosku, doprecyzowanego w trakcie wywiadu środowiskowego. Już samo porównanie treści tego wniosku z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane żądania skarżącego, podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej z zakresu właściwości Dyrektora MOPS, znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. W szczególności skarżący nie składał wniosku o pomoc z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" trudno zatem oczekiwać, aby organ administracji publicznej orzekał o niej w swoim rozstrzygnięciu. Sąd nie znajduje również podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez skarżącego zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawdą jest, iż organy administracyjne nie mogą uchylić się od obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednak to w interesie strony, podnoszącej zarzut naruszenia przepisu art. 10 Kpa, leży wykazanie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, albowiem Sąd każdy przypadek bada indywidualnie (vide: uchwała 7 sędziów z dnia 25.04.2005r. NSA w Warszawie w sprawie sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66). Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skutkuje uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego, a tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W rozpoznawanej sprawie pan J. M. ograniczył się jedynie do zgłoszenia zarzutu, nie popierając go żadnymi twierdzeniami i nie przytaczając jakichkolwiek okoliczności wskazujących na to, że faktyczne zagwarantowanie mu w tej konkretnej sprawie prawa do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, wpłynęłoby na podjęcie innej decyzji. Podkreślić przy tym należy, iż w obliczu powyższej zasady ogólnej postępowania administracyjnego, organ odwoławczy pismem z dnia [...] stycznia 2007 r. zawiadomił skarżącego o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, z którego to prawa skarżący skorzystał. Nie znajdują również uzasadnienia zarzuty naruszenia pozostałych przepisów KPA tj. art. 6-9,11 oraz wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP. Skarżący nie wskazał, na czym te naruszenia miałyby polegać, zaś sąd rozpoznając sprawę nie dopatrzył się nieprawidłowości, które wskazywałyby na uchybienie którejś z powołanych norm prawnych. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów ze skargi podlega ona oddaleniu – zgodnie z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).