II SA/Bk 144/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego K. M. kwotę 34,20 (słownie: trzydzieści cztery złote dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] na podstawie której został przyznany K. M. zasiłek okresowy od stycznia do kwietnia 2008r. w wysokości 165,17 zł miesięcznie. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia 19 grudnia 2007r. K. M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku okresowego. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskujący ma 43 lata, posiada wyższe wykształcenie, nie pracuje ale jest zarejestrowany w PUP jako osoba poszukującą pracy. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem w 1/3 części. W domu tym mieszka również jego brat, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. K. M. jest współwłaścicielem w ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,941 ha przeliczeniowego. Wnioskujący ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności na okres do dnia 30 listopada 2010r. W czerwcu 2007r. K. M. złożył do ZUS wniosek o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wniosek ten został rozpatrzony przez ZUS negatywnie. Sprawa aktualnie jest w trakcie rozpoznawania przez Sąd. Organ ustalił, że na dochód wnioskodawcy składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 97, 39 zł miesięcznie i dodatek mieszkaniowy w wysokości 49,27 zł. Na podstawie powyższych okoliczności faktycznych, decyzją z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał K. M. pomoc w formie zasiłku okresowego od stycznia do kwietnia 2008r. w wysokości 165,17 zł miesięcznie z powodu niepełnosprawności i możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, tj. możliwości nabycia uprawnień do renty z ZUS. W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania zasiłku okresowego uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ podał, że zasiłek został przyznany w minimalnej wysokości określonej przez art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy, dlatego że w projekcie budżetu gminy na 2008r. nie przewidziano żadnych środków własnych na zasiłki okresowe, w związku z czym MOPS w bieżącym roku może dysponować na zasiłki okresowe tylko środki finansowe z dotacji celowej z budżetu państwa. Odnośnie okresu na który został przyznany zasiłek organ wskazał, że zgodnie z art. 38 ust. 5 w/w ustawy, okres na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Organ mając na uwadze fakt, że zasiłek okresowy przyznany jest stronie z powodu niepełnosprawności i możliwości uzyskania uprawnień do renty z ZUS, przyznał zasiłek na 4 miesiące. Odwołanie od tej decyzji wniósł K. M. i zarzucił, że nie zawiera ona kryteriów oraz podstawy wyliczenia wysokości zasiłku. Jego zdaniem przepisy prawa określające wysokość zasiłku w granicach kwotowych nie mogą być jedyną podstawą decyzji. Decyzją z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy art. 38 i 147 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis art. 38 ustawy określa warunki nabywania prawa do zasiłku okresowego oraz sposób ustalania wysokości tego zasiłku. Organ odwoławczy podniósł, że z zebranych w sprawie dowodów wynika, iż wnioskodawca spełnia warunki uzasadniające przyznanie mu zasiłku okresowego a mianowicie jest osobą samotnie gospodarująca, niepełnosprawną i bezrobotną, której dochód wynosi 146,66 zł miesięcznie. Odnośnie sposobu wyliczenia wysokości zasiłku organ odwoławczy podniósł, że został on wyliczony zgodnie z treścią ust. 2 i 4 art. 38 i wskazał, że skoro dochód skarżącego ustalony do celów zasiłku okresowego wynosi 146,66 zł miesięcznie to wysokość przyznanego zasiłku okresowego mogła być ustalona od wysokości minimalnej 165,17 zł ( 477 – 146,66 = 330,34 a 50% tej kwoty stanowi 165,17) do wysokości maksymalnej w kwocie 330,34 zł. Przyznanie zasiłku okresowego w wysokości minimalnej 165, 17 zł było uzasadnione tym, że w budżecie miasta Z. na rok 2008r. nie były zaplanowane środki na realizację zasiłków okresowych. W związku z tym realizacja tego zadania była możliwa jedynie w oparciu o dotację celową z budżetu państwa. Dotacja ta zgodnie z treścią art. 147 ust. 7 ustawy od 2008r. przyznawana jest w wysokości wystarczającej na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe w części określonej w art. 38 ust. 3. Z przepisu tego wynika, zaś że kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Powyższa decyzja została zaskarżona przez K. M. do sądu administracyjnego. Skarżący podniósł, że w decyzji brak jest kryteriów, którymi kierowały się organy administracyjne w przyznawaniu zasiłku oraz, że organ odwoławczy naruszył art. 10 i 77 kpa. Skarżący słuchany na rozprawie podniósł, że w sprawie został źle wyliczony jego miesięczny dochód, gdyż kwota dodatku mieszkaniowego jest zawyżona. Ponadto podniósł, że dodatek mieszkaniowy stanowiący pomoc socjalną nie może być doliczany do wysokości dochodu stanowiącego podstawę wyliczenia wysokości zasiłku okresowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z w art. 3 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Z mocy art. 134 § 1 w/w ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej skargi, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz podstawą prawną. Przede wszystkim wskazać należy, iż w przedmiotowej sprawie na pierwszy plan wysuwają się kwestie proceduralne, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 §1 ust. 1 lit. "c" ustawy. Zgodnie z art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu ma charakter szczególny wobec reguł przyjmowanych w postępowaniu cywilnym czy karnym. Wiąże się to ze specyfiką postępowania administracyjnego, gdzie organ administracji publicznej występuje w procesie jako rzecznik interesu publicznego i jednocześnie jest powołany do rozstrzygnięcia sprawy. Tego rodzaju kumulacja ról procesowych wymaga, aby w postępowaniu administracyjnym - w najszerszym możliwym - zakresie dopuścić stronę do wszystkich czynności postępowania. Tylko bowiem strona może najlepiej wyrazić swoje żądania, bronić swoich interesów, zabiegać o swoje prawa. Ona jest w stanie najpełniej wyrazić swoje intencje, jak też określić sytuacje, w których będzie realizować wynikające z decyzji prawa i obowiązki (Komentarz do art. 10 kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I i II, Zakamycze, 2005). Z tak sformułowanej zasady dla organu administracji publicznej wynikają dwojakiego rodzaju obowiązki: po pierwsze - obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania; po drugie - obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Korelatem wskazanych obowiązków organu będą uprawnienia strony postępowania, polegające na prawie do czynnego udziału oraz prawie do wypowiedzenia się, co do materiału dowodowego. Reguła czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym rozciąga się zarówno na postępowanie przed organami administracji I i II instancji. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż bezspornym jest, iż organ odwoławczy przed wydaniem decyzji nie umożliwił K. M. wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie w przedmiotowej sprawie zasady wyrażonej w art. 10 kpa mogło mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja nie odzwierciedla rzeczywistości a jej uzupełnienie mogłoby nastąpić, gdyby skarżący wypowiedział się przed wydaniem rozstrzygnięcia. Konkretnie chodzi o decyzję przyznającą K. M. dodatek mieszkaniowy. Organy administracyjne orzekające w przedmiotowej sprawie wyliczając dochód skarżącego uwzględniły dodatek mieszkaniowy w wysokości 49,27 zł. przyznany decyzją z dnia [...] października 2007r. nr [...]. Natomiast jak wynika z akt sprawy [...] decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2007r. nr [...] i następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] orzeczono o przyznaniu K. M. dodatku mieszkaniowego w wysokości 40, 31 zł na okres od 1 października 2007r. do 31 marca 2008r. Jako, że K. M. złożył wniosek o przyznanie zasiłku okresowego w dniu 19 grudnia 2007r., ustalając jego dochód należało zsumować jego miesięczne przychody uzyskane w listopadzie 2007r. – art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. A zatem przy wyliczaniu dochodu skarżącego uwzględniony powinien być dodatek mieszkaniowy w wysokości 40, 31 zł. a nie w wysokości 49,27 zł. Powyższe uchybienie bez wątpienia miało wpływ na wynik sprawy, albowiem uwzględnienie wyższej wysokości dodatku mieszkaniowego skutkowało tym, że skarżący miał wyższy dochód a w konsekwencji został mu przyznany niższy zasiłek okresowy. Końcowo podnieść należy, że wbrew temu co twierdzi skarżący, dodatek mieszkaniowy pomimo tego, że stanowi pomoc socjalną powinien być doliczony do dochodu stanowiącego podstawę wyliczenia wysokości zasiłku okresowego, gdyż nie został przyznany jednorazowo – art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 10 kpa uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu i w konsekwencji ustalić rzeczywistą wysokość dodatku mieszkaniowego stanowiącego podstawę wyliczenia zasiłku okresowego. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, a także orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego poniesionych przez niego kosztów postępowania sądowego – art. 152 i art. 200 w zw. z art. 210 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.