II SA/Bk 153/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi M. W. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne W dniu 13 II 2003r. S. B. – kierowca samochodu ciężarowego, który nocą z [...] lutego 2003r. wjechał z terenu B. na obszar P. na przejściu granicznym w B. - zawiadomił telefonicznie pracownika Izby Celnej w B., że prowadzący kontrolę celną funkcjonariusz Oddziału Celnego M. W. uzależnił pozwolenie na przekroczenie granicy od zapłaty 20 USD i po otrzymaniu tej kwoty od skarżącego przepuścił kierowany przez niego samochód. W toku wszczętej w związku z tym doraźnej kontroli przesłuchano M. W., pełniącego w tym czasie obowiązki kierownika zmiany Z. M. oraz P. K. odpowiedzialnego na tej służbie za przywóz towarowy. Prowadzący kontrolę pracownik Wydziału Kontroli Wewnętrznej Izby Celnej w B. R. B. w końcowych wnioskach uznał, iż zarzut o wymuszeniu łapówki nie znalazł potwierdzenia w zebranym materiale a postępowanie funkcjonariusza dokonującego odprawy celnej należy uznać za prawidłowe. M. W. wyjaśnił bowiem i potwierdzili to świadkowie, że w czasie odprawy S. B. - celnik stwierdził w zbiornikach samochodu więcej niż dopuszczalną ilość 200 l paliwa. W związku ze sporem powstałym na tym tle pomiędzy podróżnym a M. W. celnik odesłał S. B. do p.o. kierownika zmiany M. Po uzyskaniu od podróżnego informacji, że w zbiornikach znajduje się tylko 200 l paliwa Z. M. wydał polecenie, żeby przepuścić samochód S. B. przez granicę i na tej podstawie podróżny przekroczył granicę. Z wnioskami z wewnętrznej kontroli nie zgodził się Naczelnik Urzędu Celnego w B., który polecił wszcząć postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia okoliczności naruszenia obowiązków przez funkcjonariusza celnego M. W. Na tej podstawie w dniu [...] IV 2003r. rzecznik dyscyplinarny Urzędu Celnego wydał postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego dla ustalenia okoliczności naruszenia przez funkcjonariusza celnego M. W. obowiązków służbowych przez niedokonanie żadnych czynności związanych z usankcjonowaniem przewozu na polski obszar celny przez S. B. ujawnionej nadwyżki paliwa ponad normę wynikającą z art. 190 37 kodeksu celnego. W sprawozdaniu sporządzonym w wyniku tego postępowania stwierdzono naruszenie przez M. W. obowiązków służbowych określonych w art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 VIII 1999r. o Służbie Celnej ( Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) oraz w rozdziale I pkt 4 indywidualnej karty zakresu obowiązków i uprawnień z dnia 3 VI 2002r. i wnioskowano o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte postanowieniem z [...] IV 2003r. Po jego ukończeniu Naczelnik Urzędu Celnego w B., orzeczeniem dyscyplinarnym z [...] XI 2003r., uznał starszego rewidenta celnego M. W. za winnego tego, iż pełniąc w dniu [...] II 2002r. obowiązki służbowe w Oddziale Celnym w B. na kierunku przywóz towarowy po stwierdzeniu w trakcie dokonywania odprawy celnej zestawu przewozowego o numerze rej.[...] kierowanego przez S. B. nadwyżki zgłoszonego paliwa ponad normę określoną w art.190 37 kodeksu celnego nie podjął żądnych czynności związanych z usankcjonowaniem przywozu na polski obszar celny ujawnionej nadwyżki paliwa. Za naruszenie tego obowiązku służbowego organ wymierzył karę dyscyplinarną wydalenia ze służby celnej. W uzasadnieniu tego orzeczenia organ stwierdził, iż M. W. w toku kontroli celnej samochodu kierowanego przez S. B. stwierdził, iż w zbiornikach znajduje się więcej niż 200 l paliwa, a więc nadwyżka ponad tę ilość podlega ocleniu. Wobec powstania jednak sporu o rzeczywistą ilość przewożonego paliwa celnik skierował kierowcę do kierownika zmiany Z. M. Ponieważ S. B. wyjaśnił M., że w zbiornikach znajduje się tylko 200 l paliwa zwolnionych z cła, kierownik zmiany telefonicznie polecił dokonać odprawy celnej. Na tej podstawie obwiniony przepuścił samochód S. B. przez granicę, nie wymierzając cła za stwierdzoną nadwyżkę. Organ ustalił też, iż M W. miał obowiązek prawidłowo zakończyć rozpoczętą z własnej inicjatywy szczegółową kontrolę pojazdu, miał też odpowiednie warunki i narzędzia pomiarowe do dokładnego ustalenia ilości przewożonego paliwa a zaniechanie dalszych urzędowych czynności związanych ze stwierdzoną ilością tego paliwa stanowi naruszenie jego podstawowych obowiązków wynikających z art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o służbie, celnej oraz z rozdz. I pkt 4 indywidualnej karty zakresu obowiązków i uprawnień z 3 VI 2002r. Uwzględniając opinię bezpośredniego przełożonego, dotychczasowe wyniki w służbie uprzednią karalność obwinionego za uchybienia służbowe organ na mocy art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy o Służbie Celnej wymierzył karę wydalenia ze służby. Od wymienionego wyżej orzeczenia M. W. wniósł odwołanie. Zarzucił nim naruszenie zasad rządzących postępowaniem, to jest zasady prawdy obiektywnej, szybkości postępowania, praworządności, pominięcie okoliczności przemawiających na korzyść obwinionego, odrzucenie wniosków dowodowych i nieprzeprowadzenie dowodów wymaganych przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 VIII 2003r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych ( Dz. U. Nr 156, poz. 405). Odwołujący się podniósł, iż organ wadliwie ustalił stan faktyczny, błędnie uznał, że naruszył on obowiązki służbowe i wymierzył środek dyscyplinarny niewspółmierny do zarzucanego czynu. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia jako naruszającego prawo formalne i materialne. Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] I 2004r. dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie z [...] XI 2003r. Organ odwoławczy za nieuzasadnione uznał wszystkie zarzuty podniesione w odwołaniu. Odnośnie niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy stwierdził, iż obwiniony mimo pouczenia o możliwości wnioskowania dowodów żadnych wniosków nie złożył a dowody przeprowadzone z urzędu były wystarczającą podstawą do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Odwołujący się sam bowiem wyjaśnił, iż w czasie dokonywania kontroli celnej stwierdził nadwyżkę ilości paliwa w zbiornikach samochodu S. B. ponad ilość zwolnioną z cła. Te własne wyjaśnienia zmienił dopiero w toku postępowania dyscyplinarnego po stwierdzeniu, że grozi mu odpowiedzialność za zaniechanie podjęcia koniecznych w tej sytuacji działań. Podejmując z własnej inicjatywy kontrolę celną samochodu S. B. i stwierdzając nadwyżkę paliwa ponad 200 l obwiniony nie zakończył tej kontroli, mimo iż był to jego podstawowy obowiązek służbowy. To rażące naruszenie obowiązków oraz fakt uprzedniego karania za podobne uchybienie a także brak szczególnych osiągnięć w czasie służby uzasadniają wymierzenie M. W. kary wydalenia ze służby. Organ stwierdził również, iż przyjęty przez obwinionego sposób obrony wyrażający się w treści odwołania świadczy o jego braku znajomości przepisów regulujących przypadki zwolnienia od cła w obrocie towarowym z zagranicą. Wymienione ostatnio orzeczenie dyscyplinarne zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 74 ustawy z dnia 24 VII 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 2 ust. 1 ustawy z 30 VIII 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270), M. W. Zarzucił mu naruszenie przepisów art. 36 ust. 1 ustawy o służbie celnej oraz Indywidualnej Karty Zakresu Obowiązków i Uprawnień przez przypisanie winy skarżącemu, mimo iż zwrócił się on do swego przełożonego z informacją o powstałych problemach w czasie kontroli celnej a następnie zastosował się do polecenia swego zwierzchnika służbowego. Skarżący zarzucił następnie naruszenie przepisów art. 170 § 2 i 437 § 1 a także art. 2 § 2, 4, 5, i 7 k.p.k. w zw z art. 79 ustawy o Służbie Celnej przez nieuzasadnione oddalenie jego wniosków dowodowych, niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, naruszenie obowiązku obiektywizmu oraz zaniechania wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału. W skardze podniesiono też naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 VIII 2003r. w sprawie prowadzenia postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych poprzez pominięcie okoliczności wpływających na wymiar kary dyscyplinarnej i wymierzenie kary niewspółmiernej do zarzucanego czynu. Mając powyższe na względzie M. W. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na tę skargę dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Celem postępowania wyjaśniającego a następnie dyscyplinarnego, prowadzonego na podstawie przepisów rozdziału 12 ustawy z dnia 24 VII 1999r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) a także na podstawie wydanego z ustawowej delegacji zawartej w art.80 tej ustawy rozporządzenia Ministra Finansów z 29 VIII 2003r. o sposobie przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520), jest to ustalenie, czy funkcjonariusz celny dopuścił się naruszenia obowiązków służbowych i jakie towarzyszyły temu okoliczności wpływające na stopień jego winy oraz wymiar kary. W celu ustalenia rzeczywistego przebiegu zdarzenia będącego przedmiotem postępowania zarówno w toku postępowania wyjaśniającego jak i następnie, w toku postępowania dyscyplinarnego, osoby prowadzące to postępowanie mają obowiązek z urzędu zbierać dowody prowadzące do ustalenia prawdy materialnej (§ 2 pkt 2 i § 8 ust. 1 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 3 i 5 oraz ust. 3 wymienionego wyżej rozporządzenia). Zgodnie bowiem z mającymi posiłkowo zastosowanie przepisami kodeksu postępowania karnego (art. 79 ustawy o Służbie Celnej w zw. z art. 2 § 2 k.p.k.) podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne. Realizacji tego celu służą szczegółowe przepisy zawarte w wymienionym wyżej rozporządzeniu Ministra Finansów z 29 VIII 2003r. jak i w kodeksie postępowania karnego dotyczące prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu ( art. 9 § 1, art. 167 k.p.k). Należy stwierdzić, iż wskazany obowiązek wyjaśnienia rzeczywistego przebiegu zarzucanego skarżącego czynu nie został w niniejszym postępowaniu spełniony. Z rozpoczynającego to postępowanie sprawozdania z kontroli doraźnej dokonanej przez inspektora celnego R. B. wynika, iż przyczyną jego wszczęcia był telefon kierowcy samochodu ciężarowego przekraczającego nocą z [...] lutego 2003r. granicę w B., S. B., informujący o wymuszeniu od niego przez M. W. korzyści majątkowej w wysokości 20 USD. Od zapłaty tej kwoty celnik miał uzależnić przekroczenie granicy, co w rzeczywistości miało miejsce. Mimo tak poważnego zarzutu organy prowadzące postępowanie nie uczyniły prawie niczego w celu wyjaśnienia czy odpowiada to prawdzie. Przede wszystkim nie przesłuchano świadka S. B. a w aktach brak jest nawet notatki urzędowej sporządzonej po odebraniu od niego telefonicznego zawiadomienia o popełnionym przez celnika przestępstwie z art. 228 k.k., o której wspomina sprawozdanie z doraźnej kontroli. O podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie zostały też powiadomione organy państwowe właściwe do prowadzenia takiego rodzaju spraw, mimo iż zgodnie z art. 304 § 2 k.p.k. instytucje państwowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są zobowiązane niezwłocznie zawiadomić prokuratora lub policję. Organ oparł się natomiast na wyjaśnieniach skarżącego M. W. i w zeznaniach innych funkcjonariuszy celnych mających razem z nim służbę, ustalając na tej podstawie, że twierdzenie o wręczeniu łapówki jest niewiarygodne, gdyż przeczy temu fakt wysłania S. B. – przez skarżącego - do kierownika zmiany celnej. Nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań podstawowego świadka w sprawie pozbawiło możliwości ustalenia pełnych okoliczności przekroczenia przez niego granicy i rzeczywistych przyczyn, dla których nie wymierzono mu należności celnej. W sprawie można zauważyć też wyraźną niekonsekwencję organów prowadzących sprawę: z jednej bowiem strony przyjmuje się korzystną dla obwinionego wersję zdarzenia (co do której funkcjonariusz prowadzący wstępne postępowanie kontrolne w ogóle nie dostrzegał żadnego zaniedbania skarżącego), z drugiej zaś wymierza się najwyższą z możliwych kar dyscyplinarnych wydalenia ze służby za uchybienie w wykonywaniu obowiązków, które nie jest jednoznacznie negatywnie ocenianie przez samych funkcjonariuszy celnych. Ustalając wersję zdarzenia będącą podstawą orzeczenia organy również nie wzięły pod uwagę wszystkich okoliczności, które mogły zmniejszać stopień winy skarżącego a przez to mieć wpływ na wybór kary dyscyplinarnej. Skarżący podniósł bowiem szereg okoliczności, które zdaniem jego zmniejszają lub w pełni wyłączają jego winę, co do których organ nie ustosunkował się stwierdzając, czy rzeczywiście miały one miejsce i jakie jest ich znaczenie dla oceny zachowania M. W. Dotyczy to, przede wszystkim zachowania bezpośrednich przełożonych skarżącego, którzy przyznali, iż rozstrzygając spór pomiędzy podróżnym z celnikiem wydali polecenie służbowe o przepuszczeniu samochodu S. B. bez oclenia paliwa znajdującego się w jego zbiornikach. Trafny jest więc zarzut ze skargi, że nie zostały w pełni wyjaśnione okoliczności stanu faktycznego sprawy a uzasadnienie orzeczenia nie w pełni spełnia wymogi z § 11 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 VIII 2003r. Nie można również podzielić poglądu organu, iż ma on swobodny wybór jednej z kar dyscyplinarnych wskazanych w art. 63 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Wymierzenie kary wyższej nie jest wprawdzie uzależnione od wcześniejszego nałożenia kary niższej z katalogu wskazanego tym przepisem, lecz organ ma obowiązek uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zarówno obciążających jak i zmniejszających winę strony a kara dyscyplinarna winna być adekwatna do popełnionego czynu (por. § 21 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 VIII 2003r.). Wymiar kary winien być też należycie uzasadniony. Ponieważ zaskarżone orzeczenie zapadło bez należytego wyjaśnienia sprawy i z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów Sąd na mocy art. 145 § pkt. 1 lit. "c" oraz art. 200 ustawy z 30 VIII 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) orzekł jak w sentencji. W wyroku pominięto rozstrzygnięcie wymagane art. 152 tej ustawy, ze względu na wykonanie zaskarżonego orzeczenia.