II SA/Bk 154/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 września 2009 r. sprawy ze skargi M.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu własności ziemi 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Wójta Gminy C. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje radcy prawnemu M.M. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 594,60 (pięćset dziewięćdziesiąt cztery złote sześćdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. M.K. i W.J. wystąpili do Starosty H. z wnioskiem o sprostowanie aktu własności ziemi z dnia [...].08.1976r. Nr [...] wydanego przez Naczelnika Gminy w N. na rzecz O.J. , córki D. i J., w ten sposób, by w miejsce błędnie wpisanego nazwiska "J." wpisać "J.", a miejsce imion rodziców "D." i "J." wpisać "D." i "J.". Podali, że zgodnie z pouczeniem Wójta Gminy w C., zawartym we wcześniejszym postanowieniu (z [...].03.2008r.), odmawiającym sprostowania aktu własności ziemi na wniosek wyłącznie M.K., wnosił on o sprostowanie aktu własności ziemi przez sąd powszechny, ale Sąd Rejonowy w B.P. postanowieniem z dnia [...].04.2008r. odrzucił wniosek na podstawie art. 199 par. 1 pkt 1 kpc w zw. z art. 13 par. 2 kpc stwierdzając w uzasadnieniu postanowienia, że decyzja administracyjna nie jest orzeczeniem sądu powszechnego i nie może być przedmiotem sprostowania w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślili, że urząd gminy wprowadził ich w błąd narażając na zbędne wydatki i stratę czasu. Wskazali, że są wnukami O.J. i jej ustawowymi spadkobiercami, zamierzającymi wystąpić o stwierdzenie nabycia spadku po babci celem nabycia gospodarstwa rolnego, które było przedmiotem uwłaszczenia. Stąd konieczność sprostowania błędu pisarskiego w powyższym akcie własności ziemi. Do wniosku dołączyli kopię aktu własności ziemi, kopię postanowienia sądu cywilnego, kopię pisma archiwum państwowego i kopię odpisu skróconego aktu zgonu babci. Starosta H. przekazał wniosek do rozpatrzenia Wójtowi Gminy C., który postanowieniem z dnia [...].08.2008r. powołując się na art. 113 par. 1 i 3 kpa odmówił żądanego sprostowania. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że Archiwum Państwowe w B. podało w oparciu o rejestr mieszkańców wsi W.T., że w miejscowości tej była zameldowana na pobyt stały w okresie od 19.07.1890r. do 29.11.1971r. O.J., córka D. i J. z domu B., urodzona 1.03.1890r. Drugie z pism Archiwum Państwowego w B., kierowane do strony W.J. informowało, że w rejestrze mieszkańców wsi W.T. występuje O.J., córka D. i J.B., urodzona 1.03.1890r. Obie informacje wskazują rozbieżnie nazwisko rodowe matki O.J., natomiast jako imiona rodziców podają "D." i "J.". Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika zaś, że rodzicami uwłaszczonej byli "J." i "D.", natomiast nazwiska rodowego matki nie wpisano w akcie zgonu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych błąd pisarski to widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widoczna mylna pisownia albo widoczne niezamierzone opuszczenie jednego albo więcej wyrazów. W sprawie niniejszej w akcie własności ziemi nie tylko samo nazwisko uwłaszczonej brzmi odmiennie niż podają wnioskodawcy, ale i imiona rodziców uwłaszczonej są inne. Informacje z archiwum państwowego nie rozwiały wątpliwości czy chodzi o tę samą osobę. Ponadto wskazane w akcie własności ziemi miejsce zamieszkania uwłaszczonej to nie W.T., a K., co dodatkowo pogłębia wątpliwości co do tożsamości babci wnioskodawców z osobą uwłaszczoną. Organ wskazał, że nie żądał akt sprawy cywilnej, bo z treści orzeczenia tego sądu nie wynika, by akta sprawy cywilnej zawierały dowody nieznane w postępowaniu administracyjnym. Uwzględnienie wniosku mogłoby doprowadzić do zmiany decyzji uwłaszczeniowej w zakresie wskazania innej osoby właściciela gospodarstwa. Byłoby to równoznaczne z nadaniem decyzji innej treści, do czego organ administracji nie jest upoważniony. W zażaleniu od tego postanowienia wnioskodawcy podtrzymali wniosek o sprostowanie aktu własności ziemi w związku z oczywistym błędem pisarskim, polegającym na ewidentnie błędnym wskazaniu brzmienia nazwiska uwłaszczonej i błędnym podaniu imion jej rodziców. Zdaniem odwołujących się organ niewłaściwie założył, że pisma archiwum mogą dotyczyć dwóch różnych osób, gdyż inne są nazwiska rodowe O.J. Te różnice – jak podają- mogą wynikać z faktu, że akt urodzenia babci był sporządzony w języku rosyjskim, będącym językiem urzędowym na terenie zaboru rosyjskiego. Przy tłumaczeniu nazwiska rodowego na język polski mogły powstać dwa różne zapisy jego brzmienia ("B.", "B."). Wpisanie w akcie własności ziemi jako miejsca zamieszkania miejscowości "K." mogło się wiązać z tym, że babcia w ostatnim okresie przed śmiercią mieszkała u córki M.K. w K., gdyż wymagała już opieki i pomocy innych osób. Podkreślono w zażaleniu, że nie ma żadnego dowodu na po, by w W.T. , czy w K., mieszkała osoba o brzmieniu nazwiska wskazanym w akcie własności ziemi, natomiast pismami archiwum zostało wykazane, że w rejestrze mieszkańców wsi W.T. występowała jedna mieszkanka nazywająca się O.J. Stąd żalący się wnosili o uwzględnienie zażalenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpoznaniu zażalenia postanowieniem z dnia [...].01.2009r. orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia pierwszoinstancyjnego. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy powołał się na pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie sygn. IV S.A./Wa 306/08 z dnia 28.04.2008r. iż instytucja sprostowania oczywistej omyłki nie może służyć konwalidacji popełnionego przez organ błędu proceduralnego. W ocenie zaś SKO, Naczelnik Gminy w C. wydając akt własności ziemi, popełnił błąd proceduralny, polegający na nieustaleniu prawdziwych i rzetelnych danych osoby, na rzecz której wydano akt. Błędu tego w drodze sprostowania decyzji nie można naprawić. W skardze na powyższe postanowienie wniesionej do sądu administracyjnego M.K. i W.J. podtrzymali argumentacje zawartą w zażaleniu i prezentowaną w postępowaniu administracyjnym. Podali, że w oparciu o materiał dowodowy znajdujący się w aktach sporawy należy stwierdzić, że akt własności ziemi został wydany na gospodarstwo rolne ich babci O.J., jedynie na skutek oczywistego błędu pisarskiego nazwanej "J.", z oczywiście omyłkowym wskazaniem imion rodziców "D." i "J." zamiast "D." i "J.". Nie było bowiem ani we wsi W.T., ani w miejscowości K. innej osoby o takim samym imieniu i nazwisku oraz takich samych imionach rodziców. Organ wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skardze nie można odmówić słuszności, albowiem odmowa sprostowania aktu własności ziemi nastąpiła z naruszeniem przepisu art. 113 par. 1 kpa. Przepis ten stanowi o możliwości prostowania przez organy administracji, z urzędu lub na wniosek, błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek w wydanych przez te organy decyzjach. W literaturze przedmiotu podkreśla się, iż sprostowanie decyzji dotyczyć może wyłącznie omyłek, czy błędów nieistotnych, albowiem eliminowanie istotnych uchybień dopuszczalne jest wyłącznie w drodze odwołania od decyzji, czy poprzez nadzwyczajne tryby postępowania w odniesieniu do decyzji ostatecznych. Błędy i omyłki istotne to takie, które dotyczą procesu stosowania prawa tj. ustalenia treści obowiązującego prawa, stanu faktycznego sprawy, kwalifikacji prawnej stanu faktycznego oraz konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Błędy i omyłki nieistotne charakteryzuje oczywistość błędnego zapisu w decyzji, widoczna od razu, bądź w następstwie prostego zestawienia (skonfrontowania) materiału dowodowego z brzmieniem decyzji, niedotycząca merytorycznej strony rozstrzygnięcia. Jak stwierdził WSA w Białymstoku w tezie wyroku z 4.06.2008r. sygn. IISA/Bk 200/08 "sprostowanie określone w art. 113 par. 1 kpa nie może prowadzić do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia. Istotną cechą błędu stanowiącą normę dopuszczalności sprostowania jest jego oczywistość. Może ona wynikać bądź z natury samego błędu, bądź też z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, treścią wniosku, czy też innymi okolicznościami." W sprawie niniejszej teoretyczne rozumienie przez organ instytucji sprostowania jako drogi usuwania wyłącznie oczywistych niedokładności, czy omyłek, było prawidłowe, ale praktyczne zastosowanie instytucji okazało się wadliwe. Błędny zapis brzmienia nazwiska, czy imienia adresata decyzji, jest jedną z często spotykanych omyłek pisarskich. Błąd w oznaczeniu strony polegający na mylnym podaniu imienia czy nazwiska, jest możliwy do sprostowania, jako oczywista omyłka pisarska, w trybie określonym w art. 113 par. 1 kpa w związku z art. 126 kpa (vide: wyrok NSA z 14.11.2003r. , Lex Nr 158425). Nie ulega przy tym wątpliwości, że mimo uchylenia w 1982r ustawy z 26.10.1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (co nastąpiło ustawą z 26.03.1982r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych) i późniejszego wyłączenia możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych aktów własności ziemi, wydanych przed dniem 6.04.1982r. (co nastąpiło ustawą z 19.10.1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw), została zachowana dopuszczalność sprostowania oczywistych omyłek pisarskich w aktach własności ziemi. Przepisy art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464) wyraźnie i wyczerpująco określiły zakres wyłączenia stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, nie wyłączając stosowania przepisu art. 113 par. 1 tego kodeksu w stosunku do decyzji wydanych na podstawie ustawy z 26.10.1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych tj. do aktów własności ziemi (vide: wyrok NSA z 21.03.1996r. sygn. akt IISA 432/95, wyrok WSA w Warszawie z 29.03.2006r. sygn. akt IVSA/Wa 2403/05). W sprawie niniejszej organy odmawiając żądanego sprostowania aktu własności ziemi nie dokonały należytej konfrontacji oznaczenia strony aktu własności ziemi z innymi dokumentami, przez co pochopnie uznały, że uwzględnienie wniosku mogłoby prowadzić do zmiany treści decyzji poprzez jej skierowanie do innej osoby niż wymieniona w akcie własności ziemi. Jak słusznie zauważają skarżący, informacje archiwum dotyczące wykazu mieszkańców wsi W.T. nie wskazywały, by w miejscowości tej zamieszkiwało kilka osób o nazwisku "J." i imieniu "O.", urodzonych w dniu 1.03.1890r. Powyższa informacja wykluczała więc możliwość zmiany adresata decyzji w następstwie sprostowania jego oznaczenia. Zdaniem sądu dla prawidłowości oznaczenia strony w decyzji administracyjnej, decydujące znaczenie winny mieć dane strony zawarte w aktach stanu cywilnego jej dotyczących. Zgodnie z art. 4 ustawy z 29.09.1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004r. Nr 161, poz. 1688) akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Skarżący dołączyli do wniosku odpis skrócony aktu zgonu babci, z którego wynika, że rzeczywiście nazywała się ona "O.J." i była córką "D." i "J.". Dwie informacje archiwum wykazujące różną pisownię imion rodziców uwłaszczonej w wykazach osób zamieszkujących W.T. w ogóle nie zostały skonfrontowane z treścią danych osobowych uwłaszczonej wykazanych w akcie stanu cywilnego. Organ zaniechał przy tym skonfrontowania wniosku z aktami postępowania uwłaszczeniowego i z wyjaśnieniami skarżących, tłumaczących możliwą przyczynę wskazania w akcie własności ziemi jako miejsca zamieszkania uwłaszczonej miejscowości "K." a nie "W.T.", a także zaniechał skonfrontowania pisowni nazwiska uwłaszczonej i imion jej rodziców z innymi aktami stanu cywilnego, wcześniejszymi niż akt zgonu (odpisem aktu małżeństwa, czy aktu urodzenia). Powyższe zaniedbania doprowadziły do odmowy sprostowania aktu własności ziemi w oparciu o błędną ocenę niepełnego materiału dowodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. z naruszeniem art. 113 par. 1 kpa taką niepełną ocenę dowodów zaakceptowało, traktując żądanie sprostowania błędnej pisowni nazwiska uwłaszczonej i imion jej rodziców jako niedopuszczalne usuwanie istotnych błędów proceduralnych, jakich dopuścił się organ wydający akt własności ziemi. Teza wyroku NSA przywołanego przez SKO w uzasadnieniu postanowienia kolegium została wypowiedziana na tle żądania sprostowania oznaczenia nieruchomości w akcie własności ziemi tj. ustalenia zakresu uwłaszczenia, czyli istotnych faktów prawotwórczych i nie można jej "przenosić" na grunt rozpoznawanej sprawy, dotyczącej sprostowania brzmienia nazwiska uwłaszczonej i imion jej rodziców. Niezależnie od zarzutów skargi sąd stwierdza, że w sprawie sprostowania wypowiadał się właściwy organ. Skład orzekający podziela bowiem stanowisko wyrażone w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 12.08.2005r. sygn. IIOW 34/05, ONSAiWSA 2006/2/40, w którym wskazano , że sprawy przyznania indywidualnym podmiotom w drodze decyzji administracyjnej tytułu własności gospodarstw rolnych należy zaliczyć do spraw o znaczeniu lokalnym na poziomie samorządu gminnego, co oznacza, że właściwość w tych sprawach na podstawi art. 6 ustawy o samorządzie gminnym, trzeba przypisać samorządowi gminy. Właściwość wójta gminy do sprostowania aktów własności ziemi potwierdzona została w późniejszych wyrokach NSA (między innymi z dnia 28.05.2008r. sygn. IIOSK 568/07). Wyżej zaprezentowana ocena zaskarżonego postanowienia skutkowała koniecznością jego uchylenia łącznie z poprzedzającym jego wydanie postanowieniem Wójta Gminy C. (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi było zamieszczenie w wyroku punktu stwierdzającego niemożność wykonania zaskarżonych postanowień do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Jednocześnie z uwagi na złożony przez pełnomocnika z urzędu wniosek o przyznanie mu w podwójnej wysokości wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy, sąd orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi kosztów zastępstwa procesowego w kwocie dwukrotnej stawki minimalnej, wynikającej z przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zmianami), z uwzględnieniem należnego podatku VAT. Uprawnienie do podwyższania stawek wynagrodzenia wynika z paragrafu 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia, a konieczność podwyższania wynagrodzenia o stawkę podatku od towarów i usług z par. 2 ust. 3 rozporządzenia. Podstawę prawną przyznania wynagrodzenia radcy prawnemu działającemu w ramach prawa pomocy stanowiły przepisy art. 205 par. 2, 250 i 210 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.-