II SA/Bk 166/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 stycznia 2026 r. nr 010070/680/4827764/2025 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2025 r., nr 010070/680/4827764/2025, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego A. R. kwotę 497,00 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 21 stycznia 2026 r. nr 010070/680/4827764/2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu odwołania A. R. (dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję ZUS z 12 grudnia 2025 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2025 r. do 31 maja 2026 r. na dziecko Z. R. Decyzje podjęto w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 3 czerwca 2025 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko Z. R. na okres świadczeniowy 2025/2026 - dziecko urodziło się w dniu [...] 2019 r. Do wniosku dołączył karty pobytu dziecka oraz swoją - ważne do dnia 30 września 2025 r. Po rozpoznaniu wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. (informacja z 4 czerwca 2026 r.). W informacji tej organ wskazał, że w związku z upływem daty ważności karty pobytu z dniem 30 września 2025 r., należy dostarczyć aktualną kartę pobytu w terminie do 30 października 2025 r. Niedostarczenie dokumentów potwierdzających legalny pobyt i dostęp do rynku pracy na terenie Polski będzie skutkowało uchyleniem prawa do świadczenia od kolejnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokumenty utraciły ważność. W przesłanej wnioskodawcy informacji organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm., dalej: "ustawa 800+", "ustawa o pomocy państwa"). Następnie, w piśmie z 8 sierpnia 2025 r. ZUS wezwał skarżącego do doręczenia ważnego dokumentu potwierdzającego legalny pobyt w Polsce wskazując, że takim dokumentem może być m.in.: karta pobytu; paszport z pieczątką od Wojewody potwierdzające złożenie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy i pracę na terytorium RP; zaświadczenie Wojewody o prowadzonym postępowaniu w związku z wydaniem dokumentu zezwalającego na pobyt w Polsce; wiza 05a (tj. wydana w celu wykonywania pracy na podstawie wpisanego do ewidencji oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi) wydana na więcej niż 6 miesięcy; wiza 06 (tj. wydana w celu wykonywania pracy innej niż praca sezonowa lub praca wykonywana na podstawie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi) wydana na więcej niż 6 miesięcy. Organ zakreślił stronie termin 14 dni na wykonanie ww. obowiązków. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu 8 sierpnia 2025 r. Tego samego dnia skarżący nadesłał w odpowiedzi potwierdzenia złożenia w dniu 4 czerwca 2025r. do Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku wniosków o pobyt czasowy dla całej swojej rodziny (siebie, żony i dwójki dzieci). W piśmie z 2 września 2025 r. ZUS ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez doręczenie dokumentu potwierdzającego jego legalny pobyt i pracę w Polsce w postaci m.in. odcisku stempla umieszczonego przez Wojewodę w paszporcie, który potwierdza złożenie wniosku o wydanie nowego zezwolenia na pobyt i pracę, wraz z pierwszą stroną paszportu lub zaświadczenie z Urzędu Wojewódzkiego o toczącym się postępowaniu w sprawie o wydanie skarżącemu nowego zezwolenia na pobyt i pracę w Polsce. Organ zakreślił na dokonanie tej czynności czternastodniowy termin oraz wskazał, że niewykonanie zobowiązania skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. W dniu 7 października 2025 r. skarżący nadesłał kopię zaświadczeń z 2 października 2025 r. wydanych przez Wojewodę Podlaskiego o złożeniu w dniu 4 czerwca 2025 r. przez jego rodzinę wniosków o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, w których wskazano, że obecnie nie zostały wydane w tych sprawach prawomocne rozstrzygnięcia. W piśmie z dnia 27 listopada 2025 r. ponownie wezwano skarżącego do przesłania dokumentów potwierdzających legalny pobyt i pracę w kraju (jak np. odcisk stempla umieszczonego przez Wojewodę w paszporcie, który potwierdza złożenie wniosku o wydanie nowego zezwolenia na pobyt i pracę, wraz z pierwszą stroną paszportu lub zaświadczenie z Urzędu Wojewódzkiego o toczącym się postępowaniu w sprawie o wydanie skarżącemu nowego zezwolenia na pobyt i pracę w Polsce). Na wykonanie zobowiązania zakreślono skarżącemu 7-dniowy termin wskazując, że w razie jego niewykonania wniosek zostanie pozostawiony bez rozpatrzenia. Przy piśmie z 27 listopada 2025 r. skarżący nadesłał ponownie do organu kopię ww. zaświadczeń wydanych przez Wojewodę wraz z fotografiami paszportu swojego i dziecka, którego dotyczy postępowanie. Decyzją z 12 grudnia 2025 r. uchylono skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko Z. R. od dnia 1 października 2025 r. do 31 maja 2026 r. ZUS wyjaśnił, że powodem takiego rozstrzygnięcia jest utrata od 1 października 2025 r. prawa do legalnego pobytu i dostępu do rynku pracy w Polsce oraz niedostarczenie przez skarżącego dokumentów, do których był kilkukrotnie wzywany. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 1 ust. 2 i 3 oraz art. 27 ustawy 800+. Jednocześnie organ wskazał, że w kolejnej decyzji ustali wysokość nienależnie pobranego świadczenia oraz kwotę przypadającą do zwrotu. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie (-) art. 19 ustawy 800+ poprzez jego niezastosowanie, tj. wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, podczas gdy skarżący przedłożył dokumenty wymagane przez organ, tj. zaświadczenie Wojewody Podlaskiego o toczącym się postępowaniu o wydanie nowego zezwolenia na pobyt w Polsce, (-) art. 1 ust. 2 ustawy 800+ poprzez jego niezastosowanie, tj. wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, podczas gdy w sprawie dziecka, jak i jego rodziców, toczy się postępowanie o wydanie nowego zezwolenia na pobyt w Polsce. Uzasadniając zarzuty odwołania wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów w postaci ponaglenia oraz wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Oświadczył, że dopełnił wszelkich formalności, a wniosek o kolejne zezwolenie na pobyt czasowy złożył 4 miesiące przed upływem ważności poprzedniego, co świadczy o działaniu z należytą starannością. Zaskarżoną decyzją z 21 stycznia 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wywiódł, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ skarżący nie posiadał dostępu do rynku pracy na terytorium RP, o którym mowa w art. 1 ust. 2-3 ustawy 800+. Zdaniem organu w odpowiedzi na wezwania ZUS skarżący przedstawił zaświadczenia Wojewody Podlaskiego z 2 października 2025 r., zgodnie z którymi w dniu 4 czerwca 2025 r. zostały złożone wnioski o udzielenie zezwolenia na pobyt. Dokumenty te potwierdzają nieprzerwany, legalny pobyt w Polsce skarżącego oraz jego rodziny. Decyzja o uchyleniu skarżącemu świadczenia wychowawczego wynika jednak z niedostarczenia dokumentu potwierdzającego dostęp do rynku pracy w Polsce, co wynika z zapisów art. 1 ust. 1-3 ustawy 800+. Pomimo wezwań skarżący nie przedstawił ważnego dokumentu, który potwierdza legalny dostęp do rynku pracy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej we wnioskowanym okresie świadczeniowym. Warunek legalności pobytu i dostępu do rynku pracy muszą być spełnione jednocześnie. Brak spełnienia jednego z nich jest podstawą do odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, bądź – jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku – uchylenie tego prawa na okres, za który dany dokument nie został przedłożony. Skargę do sądu administracyjnego wywiódł A. R., który zarzucił: naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący nie posiada dostępu do rynku pracy w Polsce, 2) art. 9 k.p.a. przez niedostateczne poinformowanie skarżącego o konieczności przedłożenia dokumentu potwierdzającego dostęp do rynku pracy, podczas gdy organ skupił się jedynie na weryfikacji legalności pobytu. Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z umów o pracę i zaświadczeń od pracodawców o zatrudnieniu i uzyskiwanych dochodach jego oraz jego żony – na okoliczność posiadania dostępu do rynku pracy w Polsce. W uzasadnieniu skargi wskazał, że w toku postępowania ZUS nie sformułował wyraźnego wezwania do przedłożenia konkretnych dowodów na zatrudnienie lub innych dokumentów potwierdzających dostęp do rynku pracy, skupiając się na procedurze legalizacji pobytu. Organ nie spełnił zatem obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a., zaś skarżący nie mógł się domyślić konkretnego celu wezwania, gdyż jest osobą rosyjskojęzyczną. Stwierdzenie o braku dowiedzenia dostępu do rynku pracy pojawiło się dopiero w skarżonej decyzji Prezesa ZUS. Tymczasem w spornym okresie posiadał i nadal posiada dostęp do rynku pracy, co nie powinno być dla ZUS tajemnicą w związku z odprowadzaniem przez małżonków R. składek na ubezpieczenie społeczne od otrzymywanego wynagrodzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 stycznia 2026 r. nr 010070/680/4827764/2025 utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 12 grudnia 2025 r. o uchyleniu od 1 października 2025 r. prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2025/2026 na dziecko Z. R. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 z późn.zm.). Zgodnie z jej regulacjami prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego (art. 18 ust. 1 ustawy 800+); z tym że ZUS może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (art. 27 ust. 1 ustawy 800+). Jak też stanowi ustawa, w sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego ZUS wydaje decyzję (art. 13a ust. 4 ustawy 800+); w kwestiach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy k.p.a. z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 28 ust. 1 ustawy 800+). W sprawie niniejszej organ uchylił skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego z uwagi na niewykazanie przesłanki dostępu do rynku pracy, która - obok przesłanki legalnego pobytu - była warunkiem przyznania świadczenia w sytuacji skarżącego. Jak stanowi bowiem art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. "d" ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy. Podkreślić w tym miejscu należy, że istotnie - literalnie odczytując powyższy przepis - należałoby stwierdzić, że przyznanie świadczenia wychowawczego cudzoziemcowi znajdującemu się w sytuacji skarżącego, może nastąpić jedynie wówczas, gdy posiada on kartę pobytu wraz ze stosowną adnotacją "dostęp do rynku pracy", zezwalającą na podjęcie pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego z formalnego punktu widzenia cudzoziemiec, który nie posiada karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", nie posiada prawa do przyznania świadczenia wychowawczego. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które tutejszy sąd podziela, podkreśla się jednak, że odkodowanie przesłanki posiadania przez cudzoziemca karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy" wymaga dokonania pogłębionej analizy przepisów tej ustawy - zgodnej z przyjętym przez ustawodawcę celem, przy uwzględnieniu wykładni systemowej pozostającej w zgodzie z konstytucyjnymi normami nadrzędnymi. W tej mierze wskazać należy, że karta pobytu jest jednym z dokumentów, które mogą być wydane cudzoziemcowi (art. 226 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U z 2024 poz. 769, dalej: "u.o.c.", "ustawa o cudzoziemcach"). Karta pobytu w okresie swojej ważności potwierdza tożsamość cudzoziemca podczas jego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz uprawnia go, wraz z dokumentem podróży, do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy (art. 242). Zgodnie z art. 244 ust. 1 pkt 11 u.o.c., w karcie pobytu umieszcza się adnotację "dostęp do rynku pracy" - w przypadku zezwolenia udzielonego cudzoziemcowi, który jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Zauważyć w tym miejscu należy, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego skarżący złożył 3 czerwca 2026 r. Do 31 maja 2025 r. kwestia dostępu cudzoziemców do rynku pracy uregulowana była w art. 87 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2025 r., poz. 214, dalej: "ustawa o promocji zatrudnienia"), który określał sytuacje, gdy cudzoziemiec był uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz przypadki, gdy cudzoziemiec był zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Z dniem 1 czerwca 2025 r. powyższa ustawa z 2004 r. została zastąpiona ustawą z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz. U. z 2025 r., poz. 620 z późn. zm.), a w zakresie powierzania cudzoziemcom pracy na terytorium RP – ustawą z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z późn. zm. 621 z późn. zm.), w której art. 3 uregulowano zasady swobodnego dostępu do rynku pracy cudzoziemców a w art. 6 przypadki udzielania cudzoziemcowi zezwolenia na pracę. Z powyższego zatem należy wyprowadzić, że adnotacja w karcie pobytu o treści "dostęp do rynku pracy" ma charakter informacyjny, gdyż to nie od adnotacji zależy czy cudzoziemiec ma prawo wykonywać w Rzeczypospolitej Polskiej pracę legalnie czy też nie, ale od konieczności uzyskania zezwolenia na pracę (i posiadania takiego zezwolenia) lub od istnienia ustawowego zwolnienia z obowiązku uzyskania takiego zezwolenia. Inaczej rzecz ujmując prawo do uzyskania przez cudzoziemca świadczenia wychowawczego na warunkach określonych w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. "d" ustawy 800+, legitymującego się kartą pobytu, uzależnione jest nie tyle od wymaganej prawem adnotacji organu "dostęp do rynku pracy", lecz od posiadania przez niego uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które może wynikać bądź z posiadanego zezwolenia na pracę lub z mocy przepisów zwalniających cudzoziemca z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z 7 października 2016 r., I SA/Wa 1197/16; z 12 września 2019, I SA/Wa 1050/19 i z 3 grudnia 2019 r., I SA/Wa 1890/19, w Olsztynie z 3 listopada 2016, II SA/Ol 995/16 i z 11 marca 2021 r., II SA/Ol 924/20; w Gliwicach z 17 marca 2021 r., II SA/Gl 1380/20; w Łodzi z 27 stycznia 2017 r., II SA/Łd 946/16, z 20 kwietnia 2017 r., II SA/Łd 23/17, z 22 kwietnia 2022 r., II SA/Łd 37/22, z 7 grudnia 2022 r., II SA/Łd 745/22; w Poznaniu z 26 maja 2021 r., II SA/Po 5/21, z 23 marca 2022 r., II SA/Po 931/21, z 25 marca 2022 r., II SA/Po 698/21; w Gdańsku z 21 lipca 2021 r., III SA/Gd 1113/21; w Szczecinie z 9 listopada 2022 r., II SA/Sz 601/22, z 22 grudnia 2022 r., II SA/Sz 867/22 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2017 r., I OSK 2337/17; z 20 lutego 2018 r., I OSK 2426/17 i z 10 sierpnia 2018 r., I OSK 535/18). Powyższe zaś oznacza, że przedmiotem badania organów w sprawie niniejszej w zakresie uprawnienia skarżącego do świadczenia wychowawczego powinno być ustalenie nie tylko, czy skarżący posiada kartę pobytu, ale też warunki legalnego wykonywania pracy w RP, tj. czy dysponuje zezwoleniem na pracę, lub czy był zwolniony z obowiązku jego posiadania. Brak przedstawienia przez skarżącego karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy" nie zwalniał więc organu z konieczności czynienia takich ustaleń, gdyż jak wskazano powyżej – taka adnotacja w karcie pobytu ma charakter informacyjny. Jej brak nie oznacza, że cudzoziemiec jest automatycznie wykluczony z rynku pracy. W kontrolowanej sprawie niespornym jest, że skarżący, będący cudzoziemcem (obywatelem Rosji), na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę posiadał kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", ważną do 30 września 2025 r. ZUS przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na wnioskowany okres 1 czerwca 2025 r. – 31 maja 2026 r., jednak w trakcie okresu świadczeniowego, uznając że skarżący nie udokumentował należycie posiadania dostępu do rynku pracy - uchylił skarżącemu prawo do świadczenia od 1 października 2025 r. (wydając decyzję w tym zakresie w dniu 12 grudnia 2025 r.). Analizując stanowiska organów obydwu instancji zauważyć należy, że organ pierwszej instancji uchylając prawo do świadczenia wskazał na niespełnienie po stronie skarżącego dwóch przesłanek uzyskania świadczenia: brak karty pobytu oraz brak wykazania legalnego dostępu do rynku pracy. Przesłanki te miały się zdezaktualizować od 1 października 2025 r., tj. od dnia utraty ważności karty pobytu, ważnej do 30 września 2025 r. Organ odwoławczy zmodyfikował to stanowisko ustalając legalność pobytu skarżącego i jego dziecka – córki, na którą wnioskuje o przyznanie świadczenia wychowawczego w sprawie niniejszej (z uwagi na przedłożenie zaświadczeń o złożeniu 4 czerwca 2025 r. wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt przez wszystkich członków rodziny skarżącego), natomiast ustalił brak wykazania dostępu do rynku pracy. O ile kierunek modyfikacji stanowiska organu odwoławczego był prawidłowy w zakresie uznania legalności pobytu, o tyle nieprawidłowo ustalono niewykazanie dostępu do rynku pracy. Odnośnie przesłanki legalności pobytu to istotna jest okoliczność, że skarżący złożył wniosek o wydanie karty pobytu, jednak dokument ten nie został wydany przez właściwy organ w wymaganym terminie. Jak wynika z akt sprawy, już w dniu 4 czerwca 2025 r., czyli w dniu uzyskania świadczenia wychowawczego na wnioskowany okres świadczeniowy i otrzymania instrukcji od organu, że skarżący powinien uzyskać kartę pobytu na nowy okres - skarżący złożył w Podlaskim Urzędzie Wojewódzkim wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy (karta pobytu), zaś 2 października 2025 r. uzyskał zaświadczenie Wojewody o złożeniu wniosku, na którym widnieje informacja, że sprawa nie została jeszcze rozpatrzona. Skarżący przedłożył te dokumenty niezwłocznie po odebraniu wezwań organu. Dowody te powinny zostać rozpatrzone w toku postępowania, w tym – jeśli którykolwiek z organów powziął wątpliwości odnośnie możliwości uznania pobytu skarżącego za legalny – mógł i powinien podjąć kroki w celu wyjaśnienia kwestii procedowania wniosku strony o pobyt czasowy i statusu jego pobytu do momentu rozpatrzenia tego wniosku. W szczególności zasadne było zwrócenie się do Wojewody o informację, co niewątpliwie leżało w granicach kompetencji Prezesa ZUS w ramach postępowania administracyjnego. Tym bardziej było to uzasadnione, że zgodnie z art. 19 ust. 3 ustawy w przypadku, gdy przyczyną niedostarczenia wymaganego dokumentu przez osobę składającą wniosek jest brak wydania dokumentu przez właściwą instytucję w ustawowo określonym w odrębnych przepisach terminie, świadczenie wychowawcze przysługuje, począwszy od miesiąca, w którym wniosek został złożony. Z akt sprawy tymczasem wynika, że organ pierwszej instancji wzywał skarżącego do przedłożenia jednego z dokumentów wskazanych w wezwaniach, mających potwierdzać legalność pobytu i dostęp do rynku pracy w Polsce. Skarżący konsekwentnie udzielał odpowiedzi na wezwania, w tym przedkładał potwierdzenia złożenia wniosków do Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego, a następnie zaświadczenia Wojewody o toczącym się postępowaniu administracyjnym w przedmiocie udzielenia zgody na pobyt czasowy. Dodać należy, że zgodnie z art. 112a ustawy o cudzoziemcach sprawa o pobyt czasowy powinna zostać załatwiona w ustawowym terminie 60 dni, co – niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy - nie nastąpiło. Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, jeżeli termin na złożenie wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy został zachowany i wniosek nie zawiera braków formalnych lub braki formalne zostały uzupełnione w terminie: wojewoda umieszcza w dokumencie podróży cudzoziemca odcisk stempla potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy; pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy stanie się ostateczna. Organ nie zweryfikował, dlaczego skarżący takiego stempla nie otrzymał. W świetle powyższego nie było więc podstaw, wobec regulacji art. 19 ust. 3 ustawy, by przyjmować, że przesłanka legalności pobytu nie jest spełniona. Dlatego zmieniony kierunek argumentacji organu odwoławczego należy uznać za trafny. Nie był on jednak w pełni prawidłowy, bowiem przypisano ostatecznie skarżącemu niewykazanie dostępu do rynku pracy bez uprzedniego wyjaśnienia – jak wyżej argumentowano – czy istotnie taka sytuacja w przypadku tego skarżącego ma miejsce. Odnośnie przesłanki dostępu do rynku pracy wskazać wypada, że w kierowanych do skarżącego wezwaniach istotnie zamieszczano informacje jak powinien on wykazać dostęp do rynku pracy. Ich uważna lektura wskazuje jednak, że nie są one konsekwentne i mogły wywoływać wątpliwości co do sposobu spełnienia tej przesłanki, jak również nie realizowały w sposób rzetelny obowiązków informacyjnych. Przykładowo w wezwaniu z 8 sierpnia 2025 r. organ wskazuje na konieczność przedłożenia np. paszportu z pieczątką Wojewody potwierdzającego złożenie wniosku o pobyt czasowy i pracę na terytorium RP, zaświadczenia Wojewody o prowadzonym postępowaniu w związku z wydaniem dokumentu zezwalającego na pobyt, wizy 05a lub wizy 06; gdy tymczasem w wezwaniu z 2 września 2025 r. wskazuje się już wyłącznie na odcisk stempla Wojewody w paszporcie potwierdzający złożenie wniosku o wydanie nowego zezwolenia na pracę i pobyt w Polsce wraz z pierwszą stroną paszportu bądź zaświadczenia o toczącym się postępowaniu w sprawie wydania nowego zezwolenia na pobyt i pracę w Polsce, co zostało powtórzone w wezwaniu z 27 listopada 2025 r. Przy czym wezwania te kierowane były już po przedłożeniu przez skarżącego informacji o złożeniu wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy (wezwanie z 2 września 2025 r.), a później już po przedłożeniu zaświadczenia Wojewody o toczącym się postępowaniu o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (wezwanie z 27 listopada 2025 r.). Mogły więc u skarżącego wywołać wątpliwości co do sposobu spełnienia nałożonych obowiązków oraz tego, co należy jeszcze ewentualnie przedłożyć, aby wykazać legalny pobyt i dostęp do rynku pracy. W konsekwencji wnikliwa analiza treści wezwań kierowanych do skarżącego w toku postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, że organ nie realizował w sposób należyty obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 k.p.a. W konsekwencji brak było podstaw do obciążania skarżącego negatywnymi skutkami nieprzedłożenia dokumentów, skoro organ nie wskazał w sposób jednoznaczny i precyzyjny a w szczególności powtarzalny co do rodzaju dokumentów, jakie konkretnie dokumenty uznaje za niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest to tym bardziej istotne, że skarżący pozostawał z organem w kontakcie, odpowiadał na kierowane do niego wezwania oraz podejmował niezwłoczne starania zmierzające do usunięcia wskazywanych braków. W ocenie sądu okoliczności te powinny skłonić organ do podjęcia dalej idących czynności wyjaśniających, zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasadą informowania stron, wyrażonymi odpowiednio w art. 8 i art. 9 k.p.a. W świetle zaś obowiązujących przepisów, z uwzględnieniem których organ we własnym zakresie powinien był podjąć starania by ustalić, czy skarżący jest objęty ustawowym zwolnieniem z obowiązku uzyskania zezwolenia na pracę (co wyżej wyjaśniono), a co do których to okoliczności w zaskarżonej decyzji zupełnie wyjaśnień nie zamieszczono – wydane decyzje są przedwczesne a przez to wadliwe. Inaczej rzecz ujmując należało stwierdzić, że organy nie podjęły czynności wyjaśniających zmierzających do pełnego ustalenia, czy skarżący spełnia przesłankę dostępu do rynku pracy, co skutkowało niepełnym rozpoznaniem sprawy. Uchybienie to mogło zostać usunięte w toku postępowania odwoławczego, jednak organ odwoławczy skoncentrował się wyłącznie na dokonaniu wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2d ustawy 800+, pomijając konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w zakresie okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z powyższego wynika, że organy obu instancji wydały rozstrzygnięcia przedwcześnie, bez uprzedniego wyczerpującego wyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności w zakresie ustalenia, czy skarżący posiadał uprawnienie do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jakiego rodzaju jest to uprawnienie. W konsekwencji zastosowano negatywne skutki w niniejszej sprawie, bez należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, bez podjęcia czynności wyjaśniających istotne okoliczności sprawy oraz bez zebrania i oceny całego materiału dowodowego, co stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także dokonano błędnej wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy o pomocy państwa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W rezultacie bezprawnie uchylono skarżącemu świadczenie wychowawcze w związku z wygaśnięciem poprzedniej karty pobytu. Wobec powyższego sąd za zasadny uznał zarzut skargi w wskazujący na naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący nie posiada dostępu do rynku pracy w Polsce. Powyższe okoliczności potwierdzają dokumenty przedłożone sądowi wraz ze skargą. Wynika z nich, że skarżący co najmniej od 2021 r. do chwili wystawiania zaświadczenia o zatrudnieniu z 9 lutego 2026 r. (k. 11) był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, z tytułu której to umowy odprowadzano podatek, składki emerytalno-rentowe i na fundusz PPK. Podobnie jego żona zatrudniona jest od 2022 r. również na czas nieokreślony, na podstawie zarejestrowanej i realizowanej umowy o pracę. Oczywiste jest, że – jak wskazuje organ w odpowiedzi na skargę – nie są to dokumenty potwierdzające dostęp do rynku pracy, ale wobec niewyjaśnienia przez organy orzekające w sprawie jakie konkretnie dokumenty skarżący miał przedłożyć oraz czy nie był zwolniony ustawowo z obowiązku uzyskania zezwolenia na pracę – potwierdzają legalność zatrudnienia, a więc jednocześnie podają w wątpliwość główne ustalenie organu o braku dostępu do rynku pracy w okresie, na który świadczenia uchylono. Dokumenty te, w powiązaniu z możliwością zweryfikowania przez organ faktu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych oraz odprowadzania składek, powinny stanowić dla organu podstawę do podjęcia dalszych czynności wyjaśniających. Organ dysponował bowiem możliwością ustalenia, czy skarżący faktycznie wykonywał pracę, a także na jakiej podstawie prawnej był zatrudniony i czy legalnie. Zaniechanie przeprowadzenia pogłębionego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie należało uznać za niewystarczające z punktu widzenia obowiązków wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Drugim powodem uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji jest nieprawidłowo zrealizowane uchylenie prawa skarżącego do świadczenia wychowawczego. Należy wyjaśnić, że postępowanie w przedmiocie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego stanowi odrębne, samodzielne postępowanie administracyjne względem postępowania zakończonego uprzednim ustaleniem prawa do tego świadczenia. Decyzja wydana w tym trybie ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki wyłącznie na przyszłość (ex nunc), tj. od daty jej wydania. Odnośnie zaś świadczeń już zrealizowanych w okresie, który nie może być objęty decyzją uchylającą prawo ze skutkiem na przyszłość - możliwe jest orzekanie o nienależnie pobranych świadczeniach za okres, w którym zostały one wypłacone (art. 25 ust. 1 i 2 ustawy 800+). Powyższy pogląd znajduje oparcie zarówno w doktrynie (por. Komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pod red. J. Blicharz i in., LEX/el. 2019, art. 27), jak i w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym m.in. w wyroku WSA w Gdańsku z 8 maja 2024 r., sygn. II SA/Gd 140/24 oraz powołanych tam orzeczeniach, a także w wyrokach NSA z 30 listopada 2023 r., sygn. I OSK 172/22, z dnia 28 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1014/21, oraz WSA w Poznaniu z 27 marca 2024 r., sygn. IV SA/Po 137/24. W świetle powyższego należy uznać, że decyzja ZUS z dnia 12 grudnia 2025 r., w zakresie, w jakim uchylała skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego ze skutkiem od 1 października 2025 r. (a więc z datą wcześniejszą niż data tej decyzji), została wydana z naruszeniem wskazanych zasad, co czyni ją wadliwą. Reasumując stwierdzić należy, że jako naruszające zasadę sprawiedliwości społecznej stanowiącą immanentny składnik demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) należy uznać stosowanie negatywnych konsekwencji względem osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego, w sytuacji gdy osoba ta podjęła wszystkie działania niezbędne do uzyskania wymaganych prawem dokumentów (karty pobytu oraz dostępu do rynku pracy), od których uzależnione jest przyznanie świadczenia, a uchylenie tego świadczenia jest wywołane arbitralnym ustaleniem organu o niespełnieniu przez stronę ustawowych wymagań, mimo że istniały wątpliwości co do tego a ich wyjaśnienie nie zostało przeprowadzone przez organ. Po pierwsze bowiem w świetle art. 19 ust. 3 ustawy 800+ skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za to, że jego wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy był rozpatrywany z opóźnieniem, jak też nie może ponosić negatywnych konsekwencji niepełnych wyjaśnień organu, który z urzędu ma możliwości zweryfikowania spełnienia warunku dostępu do pracy cudzoziemca, a wzywając stronę do wykazania tej okoliczności – nie czyni tego w sposób umożliwiający realne wywiązanie się z tego obowiązku. Dlatego wydane decyzje podlegały uchyleniu celem uzupełnienia postępowania wyjaśniającego oraz zajęcia przez organ jednoznacznego stanowiska w jaki sposób skarżący powinien wykazać dostęp do rynku pracy oraz czy jest objęty ustawowym zwolnieniem od obowiązku uzyskania zezwolenia na dostęp do rynku pracy. W odniesieniu natomiast do zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a. trzeba wskazać, że w sytuacji gdy postępowanie administracyjne toczyło się przed polskim organem administracji (a jego wszczęcie zostało zainicjowane przez samego skarżącego), powoływanie się na nieznajomość języka polskiego, jako przeszkodę uniemożliwiającą korzystanie z praw procesowych w celu zagwarantowania należytej ochrony interesu prawnego strony postępowania nie może być skuteczne. Zgodnie z art. 27 zdanie pierwsze Konstytucji RP w Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym w RP jest język polski. Doprecyzowanie tej normy ustrojowej ma miejsce w przepisach ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2018, poz. 931, z późn. zm.). W myśl art. 4 ww. ustawy język polski jest językiem urzędowym konstytucyjnych organów państwa, terenowych organów administracji publicznej, instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych oraz organów, instytucji i urzędów podległych organom ww. wymienionym, powołanych w celu realizacji zadań tych organów. Zgodnie natomiast z art. 5 wspomnianej ustawy podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej, a wszystkie oświadczenia, podania i inne pisma składane organom, o których mowa w art. 4, muszą być również składane w języku polskim. Stwierdzone uchybienia procesowe i materialnoprawne uzasadniają uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (pkt 1 sentencji wyroku). Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią nie tylko okoliczność, że skarżący złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, lecz także fakt, że dokument pobytowy nie został wydany w terminie przez właściwy organ administracji, mimo podjęcia przez skarżącego wymaganych działań. Okoliczność ta pozostaje istotna dla oceny legalności pobytu skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organy obowiązane będą również uwzględnić wykładnię systemową art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy 800+, zgodnie z którą prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcowi uprawnionemu do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od tego, czy okoliczność ta została ujawniona w formie stosownej adnotacji zamieszczonej na karcie pobytu. Uprawnienie cudzoziemca do uzyskania świadczenia wychowawczego uzależnione jest bowiem nie od samego formalnego oznaczenia dokumentu pobytowego, lecz od rzeczywistego posiadania prawa do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wynikającego bądź z posiadanego zezwolenia na pracę, bądź z przepisów zwalniających cudzoziemca z obowiązku jego posiadania (por. wyroki NSA: z 12 lipca 2023 r., I OSK 1437/22; z 19 grudnia 2023 r., I OSK 1968/22; z 18 maja 2022 r., I OSK 1732/21). Brak karty pobytu zawierającej adnotację o dostępie do rynku pracy nie może być bowiem utożsamiany z brakiem prawa do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Istotne znaczenie ma bowiem ustalenie, czy pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ma charakter legalny oraz czy cudzoziemiec posiada uprawnienie do legalnego wykonywania pracy – niezależnie od tego, czy wynika ono z zezwolenia na pracę, czy też z ustawowego zwolnienia z obowiązku jego posiadania. W ocenie sądu wskazany sposób wykładni odpowiada zarówno celowi ustawy, jak i konstytucyjnej zasadzie zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Za niedopuszczalną należy uznać taką interpretację przepisów, która prowadziłaby do ograniczenia lub pozbawienia strony uprawnień wyłącznie z przyczyn pozostających poza jej wpływem. Literalna wykładnia art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy, przyjęta przez organy w realiach niniejszej sprawy, prowadziłaby w istocie do nieuzasadnionego obciążenia skarżącego negatywnymi konsekwencjami zbyt formalistycznego podejścia organów. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności radcy prawnego obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Anna Bartłomiejczuk lżbieta Lemańska Marek Leszczyński