II SA/Bk 169/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zmianę lasu na użytek rolny p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowy S. O. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając we wniosku, iż niniejsza sprawa o odlesienie tj. zmianę gruntów leśnych na grunty rolne toczy się już od ponad dwóch lat i wydanych było pięć decyzji, do czego przyczynili się nieodpowiedzialni urzędnicy. W związku z powyższym skarżący uznał, iż nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, bowiem i tak został poszkodowany przez niedbalstwo urzędników. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem i wnukiem. Rodzina skarżącego uzyskuje dochody z jego emerytury w wysokości 3.650 zł, emerytury żony w wysokości 1.900 zł oraz dochodu syna, prowadzącego gospodarstwo rolne w wysokości około 500 zł. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi 1/3 udziału w domu o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha, a także oszczędności w kwocie 20.000 zł (k. 35-36). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W złożonym oświadczeniu skarżący S. O. wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żona oraz synem i małoletnim wnukiem. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi dochód w łącznej kwocie 6.050 zł, uzyskiwany z tytułu emerytur oraz dochodu syna z gospodarstwa rolnego (k. 36). W skład majątku wnioskodawcy wchodzi 1/3 udziału w domu o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha, a także oszczędności w kwocie 20.000 zł. Skarżący nie przedstawił wydatków swojej rodziny. Na podstawie danych zawartych we wniosku należy stwierdzić, iż posiadanie przez skarżącego stałych źródeł dochodów oraz poczynione przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie 20.000 zł, w połączeniu z posiadanym majątkiem pozwalają na uznanie, iż S. O. jest w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które sprowadzają się aktualnie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł (k. 2). Wykazana we wniosku kwota oszczędności (20.000 zł) może być przeznaczona na pokrycie kosztów postępowania sądowo - administracyjnego. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności, w wysokości znacznie przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Niewątpliwie koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część posiadanych oszczędności powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wnioskodawca natomiast nie udowodnił zaistnienia takiej okoliczności. W tym stanie rzeczy pokrycie przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w jego utrzymaniu, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawcy. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Skarżący tego nie uczynił. Na marginesie ponadto należy podnieść, że argumenty skarżącego dotyczące niedbalstwa urzędników nie mogą stanowić przesłankę do zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem przesłanki zwolnienia od kosztów zostały zakreślone w przepisie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.