II SA/Bk 170/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie asesor WSA Jacek Pruszyński, sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Protokolant Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - oddala skargę.- II SA/Bk 170/08 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] przyznającą J. M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, środki czystości, gaz, odzież, bieliznę osobistą, energię elektryczną oraz na wydatki związane z wydaniem nowego dowodu osobistego i leki w wysokości 230 złotych. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia 3 grudnia 2007r. J. M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skonkretyzował swoje potrzeby i wskazał, że potrzebuje pomocy w formie zasiłku celowego na żywność, środki czystości, gaz, odzież, bieliznę osobistą, energię elektryczną oraz na wydatki związane z wydaniem nowego dowodu osobistego oraz na leki (do akt dołączył receptę z dnia 11 grudnia na kwotę 16,81 zł). Decyzją z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał J. M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, gaz, odzież, bieliznę osobistą, energię elektryczną oraz na wydatki związane z wydaniem nowego dowodu osobistego i leki w wysokości 230 zł. W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano kwotowo ilość środków przekazanych w grudniu 2007r. do dyspozycji MOPS z przeznaczeniem na pomoc społeczną, podano ilość złożonych wniosków i dotychczasowy sposób rozdysponowania pieniędzy. Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy (przedstawionej również w uzasadnieniu decyzji) podkreślono, że potrzeby J. M. zostały częściowo zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M. i wniósł o jej uchylenie. Zarzucił organowi pomocy społecznej rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej i rażącą dyskryminację jego osoby ponieważ wydana decyzja rażąco narusza art. 106 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że decyzja w sprawie zasiłku celowego nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem kpa jak i ustawy o pomocy społecznej. Skarżący wskazał, że w listopadzie 2007r. otrzymał dodatek mieszkaniowy w wysokości 13,13 zł, przez co błędnie ustalono jego dochód. Wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego w wysokości 117,92 zł i zasiłku celowego w wysokości 230 zł nie zaspokoi jego podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Wydana decyzja zdaniem J. M. jest samowolą administracyjną i dowolnością organu. Rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej, dyskryminuje jego osobę, niehumanitarnie go traktuje i narusza jego słuszny interes. J. M. zarzucił również brak rzetelności rozpatrzenia złożonych przez niego wniosków zgodnie z art. 107 kpa, ponieważ nie rozstrzygnięto całości złożonego wniosku. Nadto zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu brak kryteriów, którymi MOPS kierował się w przyznawaniu zasiłków i sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Końcowo podniósł, że rachunek za energię elektryczną z terminem 28 listopada 2007r. nie był rozpatrywany przez wcześniejszą decyzję, ponieważ należność nie była wymagalna – zatem brak było podstaw do odmowy przyznania świadczenia na ten cel. Decyzją z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził co następuje: W rozpatrywanej sprawie materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym artykułem rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. mając na uwadze interes wszystkich ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 230,00 zł. W ocenie organu wysokość zasiłku celowego została ustalona na miarę możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest objęty pomocą ze strony MOPS w Z. Poza zasiłkiem celowym otrzymał zasiłek okresowy w wysokości 117,92 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 42,71 zł. Nadto organ wskazał, że z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków a pomoc społeczna jedynie ma za zadanie wpierać tę osobę w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ wskazał, że nietrafne jest twierdzenie skarżącego, że ustalone w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe jest minimalną kwotą niezbędną na zaspokojenie potrzeb bytowych człowieka. Ustawa o pomocy społecznej określa bowiem w art. 8 ust. 1 kwoty dochodu uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej a nie kwoty niezbędne do zaspokojenia potrzeb bytowych człowieka. Nadto zarzuty dotyczące niehumanitarnego oraz nierównego traktowania skarżącego oraz dyskryminacja jego osoby nie zasługują na uwzględnienie, albowiem nie zostały poparte żadnymi dowodami. Za bezzasadne organ uznał również zarzut dotyczący błędnego ustalenia dochodu. W sprawie ustalając dochód skarżącego, zsumowano jego miesięczne przychody z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z miesiąca listopada 2007r. W miesiącu tym skarżący miał przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 42,71 zł (decyzja z dnia [...] czerwca 2007r., nr [...] na podstawie której przyznano skarżącemu dodatek mieszkaniowy na okres od 1 czerwca 2007r. do dnia 30 listopada 2007r.). Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. M. do sądu administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił rażące naruszenie przez MOPS ustawy o pomocy społecznej, jak i rażącą dyskryminację jego osoby, ponieważ wydana decyzja rażąco narusza art. 106 ust. 3 oraz art. 39 ustawy o pomocy społecznej. J. M. podniósł nadto, że wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego w wysokości 117,92 zł. i zasiłku celowego w kwocie 230 zł. nie zaspakaja jego podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych uniemożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustalone w ustawie kryterium dochodowe określa minimalna kwotę dla osoby na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Zdaniem skarżącego obligatoryjnym obowiązkiem organu pomocy społecznej jest zapewnienie niezbędnej odzieży osobie jej pozbawionej, a zatem przyznanie częściowej pomocy jest rażąco sprzeczne z ustawą, jak i rażącym naruszeniem dyrektywy art. 3 ustawy o pomocy społecznej. J. M. podniósł również, że wydana decyzja jest samowolą administracyjną i dowolnością organu, ponieważ rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej oraz dopuszcza się dyskryminacji i niehumanitarnego traktowania oraz narusza słuszny interes strony. Skarżący stwierdził również, że w decyzji brak jest kryteriów, którymi kieruje się MOPS w sprawie przyznawania zasiłków. W skardze zarzucono również brak rzetelnego rozpatrzenia złożonych wniosków zgodnie z art. 107 kpa, ponieważ decyzja nie rozstrzyga całości złożonego wniosku. Wskazano także na obowiązek organu dotyczący bezwzględnego zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz na obowiązek wypłaty przyznanej pomocy niezwłocznie, a nie z dużym opóźnieniem, ponieważ przyznana pomoc staje się bezcelowa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżący słuchany na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2008r. ponownie podniósł zarzut dyskryminacji jego osoby przez MOPS w Z. Na potwierdzenie powyższego wskazał 2 decyzje z dnia [...] grudnia 2007r. i [...] grudnia 2007r. na podstawie których jego brat K. M. otrzymał zasiłek celowy w wysokość 300 zł i 250 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W grudniu 2007r. do rozdysponowania na zasiłki celowe, przewidziano kwotę 45.000 złotych przy czym załatwiono 262 wnioski, co w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Skarżący J. M. jest osobą 43-letnią, sprawną, operatywną i nie ma przeszkód by przynajmniej całość środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Tymczasem odbiera się wrażenie, że skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową. W tym miejscu podnieść należy, że wskazane przez skarżącego decyzje przyznające dla jego brata zasiłek celowy w wyższej wysokości mające świadczyć o dyskryminacji jego osoby nie dowodzą powyższej okoliczności. Jak już wskazano, decyzje w sprawie zasiłku celowego mają charakter decyzji uznaniowych. Uznanie organu powinno być uzasadnione poprzez wskazanie zarówno możliwości finansowych organu m.in. ilości przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilości osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku, jak również sytuacji osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Uzasadnienia decyzji w przedmiotowej sprawie zawierają wskazanie powyższych danych i ich analizę, co wyklucza zasadność podniesionego zarzutu. I co istotne trudno uznać, aby zasiłki przyznawane skarżącemu dyskryminowały jego osobę, albowiem ich wysokość była co zasady wyższa od średniej wysokości zasiłku celowego a zasiłki celowe przyznane dla jego brata były średnio wyższe jedynie o 50 zł. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości złożonego wniosku, doprecyzowanego w trakcie wywiadu środowiskowego. Już samo porównanie treści tego wniosku z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane żądania skarżącego, podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej z zakresu właściwości Kierownika MOPS, znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd nie znajduje również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawdą jest, iż organy administracyjne nie mogą uchylić się od obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednak to w interesie strony, podnoszącej zarzut naruszenia przepisu art. 10 KPA, leży wykazanie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, albowiem Sąd każdy przypadek bada indywidualnie (vide uchwała 7 sędziów z dnia 25.04.2005r. NSA w Warszawie w sprawie sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66). Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skutkuje uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego, a tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W rozpoznawanej sprawie skarżący ograniczył się do zgłoszenia zarzutu, nie popierając go żadnymi twierdzeniami i nie przytaczając jakichkolwiek okoliczności wskazujących na to, że faktyczne zagwarantowanie mu w tej konkretnej sprawie prawa do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego wpłynęłoby na podjęcie innej decyzji. Postawiony zarzut zobowiązuje sąd do sprawdzenia, czy rzeczywiście jest prawdziwy, jednak ma to uzasadnienie tylko w przypadku, gdy istnieją jakiekolwiek podstawy do przypuszczenia, że znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja nie została wzięta w całości pod uwagę, nie odzwierciedla rzeczywistości, czy jest niepełna, a jej uzupełnienie mogłoby nastąpić, gdyby strona wypowiedziała się przed wydaniem rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie podstaw do postawienia takiej tezy nie ma, tym bardziej, że aktywne uczestnictwo w postępowaniu i współpraca skarżącego z organem I instancji wskazują, iż w postępowaniu przed tym organem wyczerpał wszelkie możliwości udowodnienia swojej trudnej sytuacji życiowej. Końcowo zaznaczyć należy, że decyzja przyznająca J. M. zasiłek celowy została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności, dlatego też na nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący opieszałości organu w wypłacie przyznanej pomocy. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.